درسهایی از پزشک جوان برای نویسندگی

نوشتن از تجربه‌های زیسته، به‌ویژه آن بخش‌هایی که با حرفه و تخصص ما گره خورده است، مسیری پرپیچ‌وخم برای تبدیل شدن به یک نویسنده صاحب‌سبک است. میخائیل بولگاکف در کتاب یادداشت‌های یک پزشک جوان نشان می‌دهد که چگونه می‌توان از میان چرک، خون، لرزش دست‌ها و هراس بی‌تجربگی، ادبیاتی ناب و ماندگار خلق کرد. او که خود در اوج جوانی به روستایی دورافتاده اعزام شده بود، به جای نوشتن گزارش‌های خشک اداری، اضطراب‌های انسانی‌اش را به رشته تحریر درآورد. برای اینکه بتوانیم به سبک او از زندگی و حرفه خود بنویسیم، نخستین گام کنار گذاشتن نقاب دانای کل است. بولگاکف در جایی از کتاب با صداقتی بی‌رحمانه می‌نویسد که با ظاهری مسلط به بیمار نگاه می‌کرد اما در دل با التماس رو به خدا می‌گفت که ای کاش این بیمار زیر دستش نمیرد. این تضاد میان اقتدار ظاهری و لرزش درونی، نخستین درس نویسندگی اوست؛ جایی که ما جرئت می‌کنیم از تردیدها و ترس‌های حرفه‌ای‌مان پرده برداریم تا شخصیت اصلی داستانمان برای مخاطب باورپذیر و صمیمی شود.

نکته کلیدی دیگر در سبک بولگاکف، دقت در جزئیات حسی است که واقعیت را پیش چشم مخاطب زنده می‌کند. او سرمای روسیه را با واژه‌های کلی توصیف نمی‌کند، بلکه از صدای جیرجیر برف زیر سورتمه و برفی که مثل شلاق به شیشه می‌خورد حرف می‌زند. او به ما می‌آموزد که اعتبار یک داستان در جزئیات فنی و ملموس آن نهفته است. برای مثال، وقتی او از کشیدن یک دندان پوسیده می‌گوید، چنان از صدای جیرجیر استخوان و عرق سرد روی پیشانی‌اش می‌نویسد که خواننده فشار مچ دست پزشک را حس می‌کند. ما نیز برای داستانی کردن تجربه‌هایمان باید به سراغ اشیاء، صداها و بوهای منحصربه‌فرد محیط کارمان برویم؛ همان جزئیاتی که شاید برای ما تکراری و پیش‌پاافتاده شده‌اند اما برای مخاطب، دریچه‌ای به یک دنیای تازه و تخصصی هستند. این همان تکنیکی است که به نوشته ما اصالت می‌بخشد و آن را از یک خاطره‌نویسی معمولی متمایز می‌کند.

علاوه بر این، بولگاکف به ما یاد می‌دهد که چگونه به کارهای روزمره، ابهتی حماسی ببخشیم. او هر چالش شغلی را شبیه به یک نبرد سرنوشت‌ساز میان اراده انسان و جبر طبیعت توصیف می‌کند. در کنار این نگاه حماسی، او از طنز سیاه نیز به عنوان پناهگاهی در برابر پوچی و جهل استفاده می‌کند. برخوردهای مضحک او با کسانی که تخصص او را با خرافات می‌سنجند، نمونه‌ای عالی از تبدیل کلافگی‌های کاری به لحظات دراماتیک است.

او محیط کار را نه فقط یک فضای فیزیکی، بلکه به عنوان یک شخصیت زنده وارد داستان می‌کند. تاریکی و انزوای محل کار او در کتاب، گویی دشمنی است که قصد بلعیدن تمدن را دارد.

برای نوشتن به سبک بولگاکف، باید اجازه دهیم اشیاء و فضاهای اطرافمان با ما حرف بزنند و نشان دهیم که چگونه هر انتخاب کوچک ،می‌تواند فصلی از یک رمان بزرگ باشد. کافی است با چشمی تیزبین به دستان خود نگاه کنیم و حقیقت عریان آنچه را که هر روز از سر می‌گذرانیم، بدون واهمه روی کاغذ بیاوریم.