پرجنجالترین بحثهائی که مربوط به روح است مسألهی زندگی روح در عالم قبل از این عالم است و به نظر من روح در عوالمی قبل از این عالم بوده و زندگی میکرده است.
زیرا جمعی از فلاسفه و دانشمندان علمالرّوح که متوجّه زندگی روح در عالم قبل از این عالم شدهاند، معتقد به «تناسخ» گردیده و میگویند: روح انسان در عوالم قبل با جسدهای مختلف به دنیا آمده و از دنیا رفته و مکرّر این برنامه را ادامه داده تا به کمال رسیده و سپس آزاد گردیده است.
آنها برای این ادّعاء خود هیچ دلیلی جز آنچه به وسیلهی خوابهای مغناطیسی (مانیهتیزم) به دست آوردهاند (که آن هم قابل خدشه است) چیز دیگری ندارند و حال آنکه این ادّعاء بزرگ باید بیشتر از اینها مستدلّ و مستحکم باشد.
در اسلام از «عالم ارواح» که مدّتش دو هزار سال بوده بسیار نام برده شده و نیز عالم دیگری را ذکر کرده که نامش را «عالم ذر» گذاشته و خدای تعالی عهدها و میثاقهایی از ارواح در آن عالم برای اعتقادات صحیح و انجام کارهای خوب گرفته است
(۱) و ترتیب این عوالم طبق آنچه از روایات و گفتههای فِرَق مختلف مسلمین (سنّی و شیعه) استنباط شده چنین است:
(۲)خدای تعالی روح انسانها را به تعداد فرزندان حضرت «آدم» تا روز قیامت بدون هیچ تعلّقی به چیزی و شکلی خلق کرده و پس از دو هزار سال برای آن ارواح بدنهای کوچکی به مانند ذرّات بسیار ریز و دقیق ولی به شکل همین بدنهای دنیائی خلق فرموده و آن ارواح را در آن بدنها قرار داده که نام عالم اوّل را «عالم ارواح» گذارده و نام عالم دوّم را «عالم ذر» و «عالم میثاق» معرّفی فرموده است.
«فخر رازی» در تفسیر «کبیر» ذیل آیهی ۱۷۳ سورهی اعراف روایات متعدّدی با سند صحیح (از نظر خودش) از «رسول اکرم» صلی الله علیه وآله نقل کرده که خدای تعالی وقتی حضرت «آدم» را خلق فرمود پشت او را مسح کرد، آنگاه تمام ذرّیهاش تا روز قیامت به صورت ذرّاتی از پشت او بیرون آمدند.
مرحوم «مجلسی» در کتاب «توحید» باب یازده و کتاب «ایمان و کفر» باب سوّم از کتاب بحارالانوار و صاحب کتاب تفسیر «نورالثّقلین» و تفسیر «برهان» در ذیل آیهی ۱۷۳ سورهی اعراف دهها روایت که معنای بالا را تحقّق میبخشد نقل کردهاند.
طبق آنچه از آن روایات به دست میآید و اعتقاد جمع زیادی از علماء شیعه و سنّی میباشد این است که خدای تعالی ارواح انسانها را دو هزار سال قبل از خلقت ابدان ذرّهای که بعدها در «عالم ذر» بودهاند خلق فرموده و وقتی خدای تعالی حضرت «آدم» را خلق کرد (و یا قبل از آن) بدن ذرّهای انسان را با همین قیافه که امروز در دنیا دارد ولی بسیار کوچک خلق فرموده و از آن وقت به بعد آن روح با این بدن ذرّهای در «عالم ذر» زندگی میکرده آنچنان که ما امروز با این بدن عالم دنیائی زندگی میکنیم، آنها در آن عالم با هم معاشرت داشتهاند آن چنانکه ما امروز با هم معاشرت داریم.
آنها آن روز اختیار داشتهاند آن چنانکه امروز ما اختیار انتخاب راه مورد علاقهمان را داریم و بالأخره آنها با همین کیفیتی که امروز ما زندگی میکنیم زندگی میکرده و با یکدیگر معاشرت مینمودهاند.
و ضمناً از آیات و روایات فوقالذّکر استفاده میشود که روح انسانها در عالم قبل از این عالم با افراد و کسانی که برخورد کردهاند در این عالم با آنها انس دارند اگر چه خودشان فراموش کرده باشند که آنها را کجا و چه نحو دیدهاند.
مرحوم شیخ «صدوق» رحمة الله علیه در کتاب اعتقاداتش میگوید: «امام صادق» علیهالسّلام فرمود: خدای تعالی بین ارواح قبل از آنکه بدنهایشان را خلق کند برادری ایجاد کرده است.
(۱)و «پیامبر اسلام» صلی الله علیه وآله فرموده: روحها در عالم قبل از این عالم دسته دسته با هم آشنا بودند لذا در این دنیا افراد از هر دستهای وقتی یکدیگر را میبینند با هم انس میگیرند و اگر در آن عالم یکدیگر را ندیده باشند همدیگر را نمیشناسند.
امّا قضایا و حکایات و تصوّراتی که این نظریه را تأیید میکند بسیار است که ما چند نمونه از آنها را در اینجا نقل میکنیم.
منبع:کتاب عالم عجیب ارواح( نویسنده:آیت الله سید حسن ابطحی)
