وقتی کسی اشتباهی میکند، ذهن ما چقدر سریع برچسب میزند؟
«بیمسئولیت!»، «خودخواه!»، «بیادب!» ...
اما چند بار پیش آمده لحظهای مکث کنیم و بپرسیم:
«شاید چیزی پشت این رفتار هست که من نمیدانم؟»
این مکث ساده، مرز میان انسان قضاوتگر و انسان آگاه است و درست همینجا، هوش هیجانی آغاز میشود.
قضاوت و پیشداوری، بخشی طبیعی از ذهن انسان است. مغز ما برای بقا طراحی شده، نه برای درک عمیق.
وقتی با موقعیت یا فردی جدید روبهرو میشویم، مغز بهصورت خودکار از الگوهای قبلی استفاده میکند تا سریع تصمیم بگیرد:
«امن هست یا خطرناک؟»، «آشناست یا غریبه؟»، «درست است یا غلط؟»
🔸 این سازوکار در گذشته به بقای انسان کمک میکرد، اما در دنیای امروز روابط انسانی را مخدوش میکند.
چون ما بهجای دیدن واقعیت، برداشتهای گذشته را به آدمهای جدید تعمیم میدهیم.
به تعبیر دانیل گلمن (Daniel Goleman):
«پیشداوری یعنی دیدن دنیا نه آنگونه که هست، بلکه آنگونه که خودمان هستیم.»
مارشال روزنبرگ در نظریهی ارتباط بدون خشونت میگوید:
«هر زمان کسی را قضاوت میکنیم، در واقع در حال ابراز نیاز برآوردهنشدهی خودمان هستیم.»
برای مثال:
وقتی میگوییم «او بیتوجه است»، در واقع میگوییم «من نیاز دارم دیده شوم».
وقتی میگوییم «او مغرور است»، در درون میگوییم «کاش کمی صمیمیتر بود».
🔸 این تفاوت میان قضاوت و مشاهده است.
مشاهده یعنی توصیف رفتار بدون برچسب و تعبیر شخصی.
مثلاً به جای گفتن «او بیادب است»، بگوییم:
«او در هنگام صحبت من، وسط حرفم پرید.»
این جمله توصیف است، نه قضاوت ،و همین یک تغییر ساده، مسیر ارتباط را دگرگون میکند.
قضاوت، پنج مهارت اصلی هوش هیجانی را تحت تأثیر قرار میدهد:
وقتی قضاوت میکنیم، خودآگاهیمان کاهش مییابد، چون متوجه احساس واقعی خودمان نمیشویم.
در نتیجه نمیتوانیم خودمدیریتی مؤثری داشته باشیم و اغلب واکنشهای سریع و احساسی نشان میدهیم.
قضاوت همچنین مانع همدلی میشود، زیرا ذهن ما بهجای درک احساسات دیگران، به دنبال اثبات برداشت خودمان است.
و در نهایت، مهارت ارتباطی آسیب میبیند، چون گفتوگو به جدال تبدیل میشود، نه تعامل.
نتیجهی این زنجیره، فاصله، سوءتفاهم و ازبینرفتن اعتماد است ،همان چیزی که در روابط خانوادگی، کاری و کوچینگ بیش از هر چیز به آن نیاز داریم.
بهعنوان یک کوچ هوش هیجانی، من همیشه به مراجعانم یک تمرین ساده اما عمیق میدهم:
گام اول: لحظهای که از رفتار کسی ناراحت میشوی یا ذهنت شروع به برچسبزدن میکند، مکث کن و فقط جملهی قضاوتی را در ذهنت ببین. مثلاً:
«او خودخواه است.»
گام دوم: حالا این جمله را با سؤال جایگزین کن:
«اگر کنجکاو باشم، چه چیزی درون او باعث این رفتار شده؟»
یا
«اگر از نگاه او به دنیا نگاه کنم، چه چیزی را میبینم؟»
همین جابهجایی از «قضاوت» به «کنجکاوی»، ذهن را از واکنش دفاعی به فهم و ارتباط باز میگرداند.
در کوچینگ، ما نمیخواهیم قضاوت را حذف کنیم، بلکه میخواهیم آن را آگاهانه ببینیم و تغییر دهیم.
وقتی ذهن از قضاوت به کنجکاوی حرکت میکند، هوش هیجانی فعال میشود و ارتباط انسانی شکل میگیرد.
انسان آگاه، کسی نیست که هیچ قضاوتی ندارد؛
بلکه کسی است که وقتی قضاوت میکند، آن را میبیند و متوقف میکند.
✨ هوش هیجانی یعنی توانایی دیدن، قبل از واکنش نشان دادن.
یعنی تبدیل قضاوت به کنجکاوی، و خشم به درک.
در دنیایی که همه دنبال قضاوتاند، «درک کردن» یک قدرت است .
و این همان هوش زندگی است.
#هوش_هیجانی
#کوچینگ
#رشد_فردی
#قضاوت
#خودآگاهی
#ارتباط_موثر
#همدلی
#ذهن_آگاه
#هوش_زندگی
#مرضیه شریف
