صنعت بوقلمون در واقع رشد بیشتری نسبت به سالهای قبل در کل دنیا داشته است. بعضی از پژوهشگران اعلام میکنند که خاستگاه بوقلمون آمریکای جنوبی است و بعضی دیگر به کشور مکزیک و آمریکای شمالی اشاره میکنند. در هر حال خاستگاه بوقلمون قاره آمریکا است و بعدها در دوران صفویه وارد کشور ایران شد و بهعنوان غذای درباری مورد استفاده قرار میگرفت.
اما بوقلمون جزو خِنگترین حیوانات روی کره زمین به شمار میروند. آنها ترجیح میدهند که بیشتر آب بخورند تا اینکه غذا بخورند. بوقلمونها بلد نیستند که چگونه از خود در برابر بارش باران محافظت کنند و هنگام بارش باران به آسمان نگاه میکنند. وجود یک نوع مشکل ژنتیکی به نام اسپاسم در آنها، باعث میشود که بدون وقفه و پلک زدن به آسمان نگاه کنند. حتی شاید زیر باران به دلیل خوردن آب زیاد بمیرند.
در سالهای دور بوقلمونهایی که در کشور ایران عرضه میشدند، بوقلمونهای بومی بودند که از وزنگیری و تخمگذاری ضعیفی برخوردار بودند. از این رو برخی از مراکز در کشور ایران اقدام به اصلاح بوقلمونهای بومی کردند. از معروفترین این مراکز، مرکز تحقیقات «تاتار» در آذربایجان شرقی بود؛ اما به تدریج در سالهای بعد بوقلمون های نژادهای سنگین از کشورهای دیگر وارد کشور ایران شد. ورود نژادهای جدید بوقلمون، بسیار بر درآمدزایی عموم مردم تاثیرگذار بود. نژادها بوقلمون برنز، بلک، بوربون و سفید بودند. در بین بوقلمونهای وارداتی «برنز»، جایگاه بهتری دارد.
بوقلمونهای برنز حاصل تلاش بوقلمونهای وحشی با بوقلمونهای اهلی انگلستان بود که ابتدا در انگلیسی این تلاقی صورت گرفته؛ اما بعدها طی تلاقیهایی که در آمریکا صورت گرفت در نهایت به نام امریکا ثبت شد. بعد از ثبت و اصلاح کردن، بوقلمونهای برنز استاندارد و «بوقلمون برنز سینه پهن» تولید شد. بوقلمون برنز سینه پهن ضریب تبدیل و میزان وزنگیری بهتری در مقایسه با بوقلمونهای استاندارد دارد. یعنی وزن بلوغ بوقلمونهای برنز از وزن بلوغ بوقلمونهای استاندارد بیشتر است. مزارع زیادی هم در خود امریکا به اصلاح بوقلمونهای سینهپهن پرداختند.
یکی از معروفترین خانوادهها که به اصلاح بوقلمون سینهپهن پرداخت، خانواده orlop بودند که نام محصول تولیدی خود را بوقلمون برنز ارلوپ گذاشتند. ارلوپ سرعت رشد و وزنگیری بسیار خوبی دارند؛ اما بوقلمون بلک با وجودی که وزنگیری کمتری نسبت به سایر بوقلمونها دارند، تمایل به این نژاد در سایر کشورها بهخصوص در اروپایی از جمله انگلیس و فرانسه بیشتر بود. بوقلمون بلک فرانسه، پرهای براقتر و پررنگتری در مقایسه با با بلک انگلیس (بلک نورفولک) دارد. در انگلیس بوقلمون برنز آمریکا را با با بلک نورفولک تلاقی دادند که نتیجه آن برنز نورفولک شد.
غالبا بلک از طریق کشورهایی مثل انگلیس و فرانسه به دیگر کشورها صادر میشود. ریشه و منشا بوقلمون برنز در آمریکا است و بهترین گله مادر از جمله اورلوپ در خود آمریکا وجود دارد. وقتی صحبت از بوقلمون بلک میشود، منظور بلک انگلیس و فرانسه است که در مقایسه با برنز آمریکا وزنگیری کمتری دارند؛ اما طرفداران خاص خود را دارد. به جز این دو نژاد، نژاد بوربون قرمز(امریکا) هم در این سالها وارد کشور ایران شد. این نژاد، پرهای طلایی رنگ و سفید دارد و از وزنگیری خوبی برخوردار است. ریشه این نژاد نیز آمریکایی است. سایر نژادها به هم شکل پراکنده و در جمعیت کمی وارد کشور شدند، از جمله: «ناراگانست». در پایان باید گفت در ایران بوقلمونهای برنز، بلک و کمی بوربون قرمز وجود دارد. نکته حائز اهمیت این است که غالبا تخم نطفهدار بوقلمون از کشور ترکیه وارد ایران میشود.
بهطور کلی، بوقلمونها موجودات بسیار مقاومی هستند. با این حال، آنها در برابر چندین مورد بهداشتی آسیبپذیر هستند. بسیاری از مسائل بهداشتی را همان ابتدا کارها میتوان رعایت کرد و از وقوع بیماریها جلوگیری کرد؛ اما گاهی با تمام مراقبتها، باز هم دچار بیماری میشوند. بوقلمونها، معمولاً از طریق عوامل خارجی، محیطی یا آلودگی از طریق دیگر پرندگان، بیماری میشوند. البته میتوان با کمی آموزش از ایجاد برخی بیماریها جلوگیری کرد و یا حداقل از طریق درمان یا تصمیم سریع، از ضرر و زیان جلوگیری کنید.
بوقلمونها با تغذیه از علف شیر دچار مسمومیت میشوند. یک مطالعه نشان داد که مصرف تنها 1 درصد از وزن بدن پرنده در علف شیر در کمتر از 5 ساعت باعث مرگ آنها خواهد شد. علائم مسمومیت با علف شیر (و سایر گونههای گیاهی) شامل اسپاسم و تشنج است که بسته مقدار مصرف، از خفیف تا شدید متغیر است؛ اما تقریباً همیشه نتیجه آن مرگ است.
پیشنهاد: قبل از چراندن هر یک از پرندگان خود، به گیاهان سمی در منطقه خود نگاهی بیندازید.
کرون یا انتریت کرونا ویروس، دستگاه گوارش را آلوده می کند. این بیماری بسیار مسری و غیرقابل درمان است؛ اما آنتیبیوتیکها با کاهش عفونتها، مرگومیر را کاهش میدهند. بوقلمونها ویروس کرونا را از آلودگی مدفوع پرندگان دیگر میگیرند. این ویروس همچنین میتواند توسط (حشرات، وسایل نقلیه، افراد و سایر حیوانات)، نیز به بوقلمونها منتقل شود. علائم آن شامل افسردگی، اسهال شدید، کاهش وزن و کمآبی بدن است. از آنجایی که این علائم مشابه علائم بیماریهای دیگر است، انجام آزمایش در آزمایشگاه برای تایید و تشخیص ضروری است.
جوش سرسیاه، بوقلمونها و سایر پرندگان از جمله جوجهها را درگیر میکند. از آنجایی که جوجهها و سایر گونهها تمایل دارند کرمهای گرد، در روده خود داشته باشند، معمولا عفونت را به سایر پرندگان منتقل میکنند. علائم درگیری بوقلمون به جوش سرسیاه شامل: اسهال مایل به زرد، بیحالی است. پرندگان ممکن است کمکم لاغر شوند.
تقریبا همیشه بر خلاف سایر پرندگان، برای بوقلمونها کشنده است و میزان مرگومیر آن در گلههای آلوده به 70 تا 100 درصد میرسد. از آنجایی که هیچ درمانی برای جوش سرسیاه در بوقلمونها وجود ندارد، امنیت زیستی گله ضروری است. اگر انواع مرغ دیگری در ملک خود دارید یا با گلههای دیگر در تماس هستند، بسیار مراقب باشید تا از آلودگی متقابل جلوگیری کنید. بوقلمونها باید به دور از سایر طیور در همان محل نگهداری شوند.
آبله مرغان یک عفونت ویروسی است که باعث ایجاد دلمه و ضایعات میشود. دلمه در قسمتهای بدون پَر مانند شانههای جوجهها یا در مورد بوقلمونها، سر و گردن ظاهر میشود. البته شکل دیگری از بیماری آبله میتواند روی دهان، گلو و سایر غشاهای مخاطی داخلی ظاهر شود و بر توانایی غذا خوردن آنها تاثیر بگذارد. از آنجایی که آبله مرغان به آهستگی گسترش مییابد، اغلب از واکسنها برای جلوگیری از عفونت مداوم در گله استفاده میشود.
سینوویت یک عفونت بسیار شایع دستگاه تنفسی فوقانی است که توسط باکتری، مایکوپلاسما (M. synoviae) ایجاد میشود. همچنین میتواند به شکل تاندونیت به خود بگیرد که مفاصل و پاها را تحت تاثیر قرار میدهد.
تشخیص آن میتواند سخت باشد؛ زیرا عفونت برای مدتی تحت بالینی خواهد بود و فقط در مراحل پیشرفته مشهود است. نرخ مرگومیر برای بیماری سینوزیت پایین است؛ اما شیوع بیماری میتواند به سرعت گسترش یابد.
علائم شامل: از دست دادن اشتها، افسردگی، لنگش، و ناهنجاری یا تورم در پاها است. سینوزیت را میتوان با تعدادی از آنتیبیوتیکهای مختلف درمان کرد؛ اما به دلیل گسترش سریع و ماهیت ظریف آن، ریشهکنی آن توسط متخصصان توصیه میشود.
بوقلمونهای بالغ، با یکدیگر خشن هستند. برخی تحقیقات نشان دادهاند که نور قرمز ممکن است رفتار نوک زدن آنها را کاهش دهد؛ اما پیامدها و نتایج دقیق آن نامشخص است. اگر در اوایل پرخاشگری نشان میدهند، مطمئناً ارزش امتحان کردن را دارد. البته برخی تحقیقات نشان دادهاند که قرار دادن برخی اشیاء مانند:مقوا، چوب نرم و غیره ممکن است به کاهش نوک زدن کمک کند.
در مورد پرخاشگری مداوم به پرندگان ضعیفتر، ممکن است لازم باشد که آنها را برای همیشه از همنوعان خود جدا کنید.
میزان تولید بوقلمون در کل دنیا تولید چقدر است؟ طبق آخرین آمار، سالانه حدود 6 میلیون تن گوشت بوقلمون در دنیا (45% در آمریکا، 40% در اروپا و 15% آن در دیگر کشورها) تولید میشود. سهم ایران تا به الان در تولید گوشت بوقلمون 2600 تن ثبت شده است. طبق آمار در کشور ایران حدود 500 واحد تولیدی در حال فعالیت و تولید گوشت سفید هستند. نسبت به سالهای قبل ما شاهد افزایش کارخانجات و واحدهای تولیدی در پرورش بوقلمون هستیم.
مرحله اول در پرورش خرید تخم نطفهدار بوقلمون است چرا که ارزانترین و پرسودترین روش برای شروع کار همین است؛ اما برخی از پرورشدهندگان برای تسهیل در کار پرورش خود اقدام به خرید جوجههای بوقلمون و یا بوقلمونهای مولد میکنند. ما به شما پیشنهاد میکنیم از تخم نطفهدار این پرنده شروع کنید. هنگام خرید تخم نطفهدار بوقلمون، حتما باید از خود پرورشدهندهها بخرید و گله بوقلمون تخمگذار را از نزدیک ببینید تا از وجود بوقلمونهای نر در گله مطمئن بشید؛ چون لازمه نطفهدار بودن تخمها وجود بوقلمون نر در سالن پرورش است. حتما تخم بوقلمون را قبل از خرید بررسی کنید که کاملا سالم، تمیز و بدون هرگونه آلودگی و یا ترکخوردگی باشد. بهترین زمان برای خرید تخم نطفهدار بوقلمون اوایل بهار تا اواسط تابستان است.
مرحله دوم در پرورش بوقلمون تمیزکاری تخمها، قبل از قرار دادن آنها داخل دستگاه جوجهکشی است. برای این کار کافی تخمها را با استفاده از یک مسواک یا فرچه تمیز کنید و نیازی به شستن آن را با آب و مواد ضدعفونیکننده نیست؛ چون باعث از بین رفتن غشای بیرونی تخم میشود و راه ورود میکروبها به داخل تخم را آزاد میکند.
در مرحله سوم باید تخم نطفهدار را در داخل دستگاه جوجهکشی قرار داد. شما بنا به ظرفیت سالن و سرمایه خود میتوانید از دستگاه جوجهکشی صنعتی و نیمه صنعتی استفاده کنید. باید به دقت و کیفیت دستگاه جوجهکشی توجه داشته باشید. دستگاه جوجهکشی که توانایی سنجش دقیق دما و رطوبت و تامین دقیق و لحظهای حرارت و رطوبت داشته باشد، برای جوجهکشی از تخم بوقلمون مناسب خواهد بود. بهترین کار خرید دستگاه جوجهکشی از شرکتهای معتبر است، تا در مواقع ضروری از گارانتی و خدمات پس از فروش آنها استفاده کنید.
اگر دستگاه شما شانه مخصوص دارد، باید تخمها را به صورت عمودی قرار دهید. بهطوری که قسمت نوک تیز تخم رو به پایین باشد. چون کیسه هوایی در قسمت پهن تخم قرار دارد و حتماً باید رو به بالا باشد؛ اما اگر دستگاه شما شانه همه کاره دارد میتوانید، تخم را به صورت افقی و یا به پهلو کنار هم قرار دهید. پس از قرار دادن تخمها در دستگاه باید دما و رطوبت را برای تخم بوقلمون تنظیم کنید و ادامه روند جوجهکشی را به دستگاه بسپارید. دمای مناسب محیط نگهداری بوقلمونها 37.5 درجه با رطوبت 60% است.
مرحله چهارم مراقبت از جوجههای تازه به دنیا آمده است. جوجهها پس از 28 الی 29 روز از تخم بیرون میآیند و در 24 ساعت اول باید در دستگاه جوجهکشی نگهداری شوند؛ چون بدن ضعیف و خیسی دارند و باید در دستگاه جوجهکشی کاملا قوی شوند. پس از گذشت 24 ساعت اول، جوجهها را به بستری گرم و حصارکشی شده منتقل کنید. برای حصار کشی میتوانید از کارتن استفاده کنید و حتما باید در دو هفته اول باید زیر لامپ مادر مصنوعی قرار دهید تا سرما نخورند و کاملاً گرم بمانند. پس از گذشت دو هفته از عمر جوجهها آنها را به سالن اصلی منتقل کنید.
با توجه به اینکه جوجه بوقلمونها قابل به تشخیص آب و غذای مناسب خود نیستند، باید سر چند جوجه را در داخل آب و دان فرو ببرید تا آب و غذای مناسب خود را بشناسند. به این صورت نحوه آب و دان خوردن را یاد میگیرند و به سایر جوجهها نیزیاد میدهند. برخی از پروشدهندهها جوجههای بزرگتر را بین جوجههای کوچکتر قرار میدهند که این روش توصیه نمیشود؛ چون جوجههای کوچک زیر پای جوجههای بزرگتر له میشوند. دو هفته اول دوره بسیار ضروری برای جوجه بوقلمونها است. به دلیل اینکه بیمار شدن هر کدام از آنها موجب بیمار شدن سایر بوقلمونها خواهد شد و تغذیه از فضولات و سرماخوردگی بزرگترین خطراتی هستند که پرورشدهندهها را تهدید میکند.
در مرحله پنجم باید به تغذیه بوقلمونها تازه به دنیا آمده توجه کنید که میتوانید از جیره آغازین جوجههای بوقلمون استفاده کنید. همچنین این غذا بسیار ریز است و مخصوص جوجهها تولید میشود. همچنین برای تقویت بدن جوجهها میتوان از ترکیب آب و قند و محلول آب و مولتی ویتامین رقیق استفاده کنید. در هفته اول پرورش مدام باید به جوجهها سرکشی کنید و همیشه ظروف آبخوری و دانخوری را تعویض کنید.
برای تغذیه بوقلمونهای در حال رشد میتوان از جیره مخصوص بوقلمونهای گوشتی استفاده کنید که شامل مقدار مناسب پروتئین و چربی و انواع ویتامینها و مواد معدنی است. این تغذیه باعث میشود که در مدت کوتاهی وزن بوقلمونها را تا 14 کیلوگرم افزایش خواهد داد. دقت داشته باشید که استفاده از ترکیب سبزیجات و علوفه برای بوقلمونها کافی نخواهد بود و آنها را به وزن ایدهآل مد نظر شما نخواهند رساند. استفاده از ترکیب ذرت، سویا، پودر استخوان، پودر ماهی، سنگهای معدنی و انواع مواد غذایی مفید و ویتامینها برای بوقلمون.ها مناسب خواهد بود.
در مرحله ششم به چراندن بوقلمونها در مراتع پرداخته میشود. پس از گذشت دو ماه از سن بوقلمونها، بسته به وضعیت آبوهوایی میتوانید آنها را از سالن خارج کنید و در مراتع اطراف سالن رها کنید تا به دنبال علوفهها و حشرات مورد علاقه خود باشند. توجه کنید که چراندن آنها تاثیر زیادی در کاهش هزینههای تغذیهای خواهد داشت؛ اما این بدان معنا نیست که از غذای تقویتی آنها غافل شوید.
بهتر است که چراگاهها زیاد از سالن اصلی دور نباشد تا در مواقع ضروری مانند: بارندگی شدید، وزش باد شدید و هرگونه شرایط بد آبوهوایی آنها را بلافاصله به داخل سالن منتقل کنید. همچنین برای در امان نگهداشتن پرندهها میتوان از فنس برای حصارکشی مراتع استفاده کنید. بوقلمونها در سن 6 ماهگی به بلوغ میرسند و در این زمان شما میتوانید بوقلمونها را برای فروش به بازار عرضه کنید. همچنین میتوانید تعدادی از آنها را برای تولید تخم نطفهدار بوقلمون در آینده پرورش دهد؛ در این صورت هزینه زیادی بابت خرید تخم نطفهدارپرداخت نخواهید کرد.
شرط اصلی و اساسی برای داشتن بوقلمونهای سالم پرورش آنها در سالن مجهز و کاملا بهداشتی است. در سالن پرورش بوقلمونها حتما باید به تعداد مناسبی دانخوری و آبخوری وجود داشته باشد و سالن از نوردهی مناسبی برخوردار باشد. برای جلوگیری از خیس شدن کف سالن و انتشار آمونیاک و رشد عوامل میکروبی حتما کف سالن را با استفاده از پوشالهای نرم یا خاک اره بپوشانید و هفتهای یک بار تعویض کنید.
برای رسیدن اکسیژن تازه به بوقلمونها و خروج گازهای سمی از سالن حتما فنهای تهویه قوی نصب کنید. جهت متعادل نگهداشتن دمای سالن در فصول سرد سال از تجهیزات گرمایی مناسبی مثل هیترهای گلخانهای استفاده کنید. دانخوریها و آبخوریها را روزانه بشویید و از آب و دان تازه جهت تغذیه بوقلمونها به کار ببرید. استفاده از آب ناسالم و جیره غذایی فاسد شده بیماری پرنده ها را در پی خواهد داشت. تراکم بوقلمونها را در سالن حفظ کنید تا از بروز بیماری کانیبالیسم جلوگیری کنید.
بوقلمونها به دو روش طبیعی و مصنوعی انجام میشود. در روش های سنتی و سالنهای پرورش کوچک، از روش جفتگیری طبیعی استفاده میکردند؛ اما در سالنهای پرورش بزرگ و صنعتی برای افزایش راندمان جوجهکشی از روش تلقیح مصنوعی استفاده میکنند. در تلقیح مصنوعی مایع منی از بوقلمون نر برداشته شده و به بوقلمون ماده تزریق میشود و در زمان و هزینههای اضافی صرفهجویی خواهد شد. لقاح مصنوعی به طرز قابل توجهی سطح تخم نطفهدار بوقلمونها را افزایش میدهد. اکثر سالنهای پرورش بوقلمون کشورهای صنعتی، اروپایی و آمریکایی از این روش استفاده میکنند.
تخم گذاری بوقلمون از اوایل بهار آغاز میشود و تا اواسط تابستان ادامه پیدا میکند. بوقلمونها بسته به نژادی که دارند بین 30 الی 40 تخم در این مدت خواهند گذاشت. شما میتوانید از این تخمها جوجهکشی کنید و گله خود را افزایش دهید. کسب درآمد از بوقلمون یکی از روشهای نسبتا کم ریسک و پربازده است که دوره بازگشت سرمایه آن 5 تا 6 ماه است. در این مدت بستیگ به نژادی که دارد 6 - 14 کیلوگرم وزن پیدا میکنند. پرورشدهندهها روشهای مختلفی را برای پرورش بوقلمون در نظر میگیرند بهعنوان مثال برخی اقدام به خرید تخم نطفهدار بوقلمون و جوجهکشی از آنها میکنند و پس از به دنیا آمدن جوجهها، آنها را روانه بازار میکنند. برخی جوجههای یک ماهه و واکسنزده بوقلمون خریداری میکنند و بوقلمونهای گوشی را روانه بازار میکنند؛ اما از بین همه این روشها، سودآورترین روش، خرید تخم نطفهدار و جوجهکشی از آنها و فروش بوقلمونهای گوشتی به باز است. هرچند طول دوره بازگشت سرمایه افزایش پیدا خواهد کرد؛ اما سود نهایی شما به طرز قابلتوجهی بالا خواهد بود.
1- پرورش بوقلمون یکی از پر سودترین شغلهای ماکیان و واحدهای تولیدی کشور ایران به حساب میاد. این پرنده سود بیشتری نسبت به سایر ماکیان و طیور دارد.
2- مصرف گوشت سفید از لحاظ سلامت و بهداشت برای جامعه ما خیلی مفید است. گوشت سفید بوقلمون به خاطر داشتن تریپتوفان (اسید آمینه داخل گوشت و پیشزمینه ساخت سروتونین در بدن ما انسانها است.) که باعث آرامش، شادی و رفع استرس در بدن میشود.
3- ضریب تبدیل بوقلمون بهطور متوسط 2/8 است. یعنی به ازای هر کیلو گوشتی که تولید میکند، 2/8 کیلوگرم غذا مصرف میکند.
4- مورد چهارم به راندمان گوشت بوقلمون مربوط میشود. در سایر حیوانات گاها تا 45% افت لاشه اتفاق میافتد. ولی در بوقلمون این میزان به 18 تا 20 درصد رسیده است. در واقع 20 درصد افت را در بوقلمون اتفاق میافتد که در بین ماکیان و حیوانات اهلی، بیشترین بازدهی دارد.
5- آبخوری و حتی دانخوری مرغداریها را میتوان به محیطی برای پرورش بوقلمون تبدیل کرد. یعنی نیازی به سرمایه و هزینه بیشتر نیست.
6- برخلاف طیور، سرمایهگذاری در پرورش بوقلمون زودبازده است. یعنی در رنج بین 4 تا 6 ماه میتوان بوقلمون گوشی را پرورش داد. عرضه طیور باید در طی 2 ماه اتفاق بیفتد؛ چون دان بیشتری را میخورند و هزینههای بیشتری رو به مرغدار تحمیل میکنند. ولی در بحث پرورش بوقلمون مشکل وجود ندارد و میتوان چند ماه صبر کرد و به دلیل نوساناتی که در بازار اتفاق میافتد متضرر نشوید.
7- بوقلمونها به بیماری مقاومت بیشتری از خود نشان میدهند و مثل سایر طیور بلافاصله درگیر نمیشوند. این حیوانها بسیار آرام هستند و به راحتی میتوان آنها را پرورش داد. طبق آمار رسمی بهدست آمده، در سالیان قبل مصرف بوقلمون در کشور 15 تا 20 گرم بود که در سال 1399 به 350 گرم رسیده است. هنوز در جامعه ایران فرهنگ مصرف گوشت بوقلمون نسبت به سایر دامها (سبک و سنگین)، طیور و ماکیان جا نیفتاده است.
8- میزان بیشتر پروتئین، فسفر، روی و کلسیم بدن و چربی کمتر بوقلمون نیز از مزیتهای آن بهشمار میآید.
1- بوقلمونها حیوانات آرامی هستند و به صدا بسیار حساس هستند پس باید محیطی بسیار آرام برای پرورش آنها در نظر گرفته شود تا بازدهی بیشتری داشته باشیم.
2- آنها به بهداشت بسیار حساساند و باید محیط بهداشتیتر داشته باشند.
اگر میخواهید به پرورش بوقلمون بپردازید باید چند نکته بسیار مهم را در نظر داشته باشید.
