درس فارسی به عنوان مهمترین ابزار یادگیری و ارتباط، نقش زیربنایی در پیشرفت تحصیلی دانشآموزان دارد. یکی از اساسیترین مهارتهای این درس، توانایی روخوانی صحیح، روان و با درک معناست. در پایه پنجم دبستان، به دلیل افزایش حجم و دشواری متون، ضعف در روخوانی بیش از پیش نمایان میشود. آگاهی والدین از علل این ضعف و راهکارهای مؤثر برای رفع آن، نقش تعیینکنندهای در بهبود عملکرد تحصیلی دانشآموزان دارد.
یکی از مهمترین علل ضعف در روخوانی، تمرین ناکافی و نامنظم در محیط خانه است. روخوانی مهارتی نیست که صرفاً با حضور در کلاس درس تقویت شود، بلکه نیازمند تکرار و تمرین روزانه است. یافتههای پژوهشی در حوزه آموزش زبان نشان میدهد که یادگیری مهارت خواندن، بهویژه در دوره ابتدایی، وابستگی مستقیم به تمرین مستمر در محیطهای غیررسمی مانند خانه دارد.
عامل دیگر، ضعفهای پایهای در سالهای ابتدایی آموزش است. طبق نظریههای رشد سواد خواندن، اختلال یا ضعف در رمزگشایی حروف و ترکیب صداها در پایههای اول و دوم، در صورت عدم مداخله بهموقع، به ضعف پایدار در روخوانی در پایههای بالاتر منجر میشود. این مسئله در پایه پنجم به شکل کندخوانی، حذف یا جابهجایی واژهها و عدم توجه به علائم نگارشی بروز مییابد.
از سوی دیگر، کاهش انگیزه و علاقه به خواندن یکی از عوامل شناختهشده ضعف در مهارت روخوانی است. پژوهشهای انجامشده در حوزه روانشناسی تربیتی نشان میدهد دانشآموزانی که خواندن را فعالیتی لذتبخش تلقی میکنند، از روانخوانی و درک مطلب بالاتری برخوردارند. در مقابل، غلبه رسانههای تصویری و استفاده افراطی از ابزارهای دیجیتال، تمرکز و حوصله لازم برای خواندن متون نوشتاری را کاهش میدهد.
اضطراب هنگام روخوانی نیز عامل مهمی در کاهش عملکرد دانشآموزان است. فضای یادگیری تهدیدآمیز و سرزنشمحور موجب افت اعتماد به نفس و افزایش خطاهای خواندن میشود. دانشآموزی که از اشتباه کردن هراس دارد، توانایی واقعی خود را در روخوانی نشان نخواهد داد.
در این میان، نقش والدین در بهبود روخوانی بسیار کلیدی است. راهکارهای پیشنهادی، عبارتاند از: اختصاص زمان ثابت روزانه برای روخوانی ، ایجاد فضای امن و تشویقکننده ، استفاده از متون متنوع و جذاب متناسب با سن کودک ، الگوسازی رفتاری از طریق مطالعه والدین. این اقدامات، تأثیر مستقیمی بر افزایش روانخوانی، دقت و علاقه به مطالعه دارند.
در پایان باید تأکید کرد که ضعف در روخوانی، پدیدهای پیچیده اما قابل اصلاح است. تعامل هدفمند میان مدرسه و خانواده، شناسایی بهموقع مشکلات و بهکارگیری راهکارهای علمی و عملی، میتواند نقش مؤثری در ارتقای مهارت روخوانی و موفقیت تحصیلی دانشآموزان ایفا کند. توجه والدین به این موضوع، نهتنها یک مسئولیت آموزشی، بلکه سرمایهگذاری ارزشمند برای آینده تحصیلی فرزندان به شمار میآید.
