ناصر تقوایی (یا تقوائی؛ ۲۲ تیر ۱۳۲۰ – ۲۲ مهر ۱۴۰۴)[۱] فیلمساز، عکاس و نویسندهٔ ایرانی بود. تقوایی یکی از پیشگامان جنبشی در سینمای ایران بهشمار میرود که برخی مورّخان بعدتر آن را موج نوی سینمای ایران نامیدند. او فیلمسازی مؤلف توصیف شده است.[۳] در سال ۱۳۸۳، شورای ارزشیابی هنرمندان در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مدرک گواهینامه هنری درجه یک را به تقوایی اعطا کرد. او در سیزدهمین جشن سینمای ایران، تندیس شایستگی بهخاطر یک عمر دستاورد هنری را دریافت کرد و در چهاردهمین دوره انجمن فیلم کوتاه ایران از او تقدیر شد.[۲]
ناصر تقوایی در ۲۲ تیر[۱] ۱۳۲۰ در یک روستای عربنشین[۲] در حوالی آبادان به دنیا آمد.[۶] همسرش مرضیه وفامهر تأکید میکند که زادروز تقوایی ۲۱ تیر است.[۳] پدرش، علی، کارمند اداره گمرک بود و از همین رو او ناگزیر بود تا همراه پدر به بندر لنگه سفر کند. تقوایی از همان سالهای نوجوانی به سینما و ادبیات علاقهمند شد.[۷] کلاس دوم ابتدایی بود که بهواسطهٔ پروژکتور هشتمیلیمتری همکلاسیاش با فیلمها آشنا شد. او در دبستان، بهدلیل این که نقاشیاش خوب بود، از معلمش یک دوربین عکاسی هدیه گرفت؛ او در آن زمان بهعنوان عکاس فعالیت میکرد.[۵] وی دانشآموخته دبیرستان رازی آبادان است.[۸] او در مدرسه به ادبیات علاقه داشت، اما در رشتهٔ ریاضی تحصیل کرد و در جوانی داستانهای کوتاه مینوشت.[۲]
تقوایی در ۱۳۴۶ با شهرنوش پارسیپور ازدواج کرد و در ۱۳۵۲ از او جدا شد. او و پارسیپور صاحب یک فرزند بهنام علی شدند که نویسندهٔ کتاب شعر آیههای زمینی است و شکوفه کاوانی[۹] همسرش است.[۱۰] او بعدها با شهیندخت بهزادی[۱۱] و مرضیه وفامهر[۱۲] ازدواج کرد.
تقوایی در سالهای پایانی زندگی به خاطرِ مشکلات جسمانی خانهنشین شد و ارتباط محدودی با محافل سینمایی داشت. در مهر ۱۴۰۱ همسرش، وفامهر، از ایران خارج شد و پرسشهایی در مورد شرایط نگهداری و مراقبت از تقوایی مطرح شد. طبق گزارشها، یک پرستار مسئولیت مراقبت از وی را بر عهده داشت.[۱۳] در صبح ۲۲ مهر ۱۴۰۴، وفامهر با انتشار متنی در صفحه اینستاگرام خود از مرگ تقوایی خبر داد و او را هنرمندی گفت «که دشواری آزاده زیستن را برگزید».[۱۴][۱۵] جسدِ تقوایی ۲۴ مهر در امامزاده طاهر (کرج) با مشایعتِ سفیدپوشان (به وصیتِ خودش) به خاک سپرده شد.[۱۶]
