در شرایط بحران و تنگنای اقتصادی، بازنگری در نگاه «هزینه محور» به حقوق کودک و گذار به یک راهبرد «سرمایه محور»، نه یک انتخاب اخلاقی، بلکه ضرورتی گریزناپذیر و استراتژیک است. مطالعات جهانی – از جمله منحنی هکمن در اقتصاد توسعه – نشان می دهد سرمایه گذاری بر سلامت، تغذیه و آموزش در سال های اولیه کودکی، بالاترین نرخ بازگشت سرمایه (ROI) را در میان سیاست های عمومی دارد؛ به گونه ای که هر یک واحد سرمایه گذاری در این سنین، بین ۷ تا ۱۳ واحد سودآوری خالص اقتصادی در آینده به همراه می آورد.
الگوی «اقتصاد مهربان»، چارچوبی برای بهینه سازی منابع در دوران رکود و فشار است. این الگو تاکید می کند که با کاهش هزینه های پنهان اجتماعی (مانند بزهکاری، افت تحصیلی و بیماری های مزمن در بزرگسالی) می توان بهره وری ملی و ثبات اجتماعی را تقویت کرد. لازمه تحقق این الگو، گذار تدریجی از سیاست های یارانه ای پرنوسان به سمت توانمندسازی نظام آموزشی و زیرساخت های رفاهی پایدار برای کودکان است.
🔆برای عملیاتی کردن این گذار، سه راهکار اجرایی قابل اتکا پیشنهاد می شود:
۱. تاسیس «صندوق های توسعه زیرساخت کودکی» با منابع پایدار:
به جای اتکا به درآمدهای مازاد غیرقابل پیش بینی، درصدی مشخص از «مالیات های هدفمند» (مانند مالیات بر کالاهای آسیب رسان یا مالیات بر مصرف کالاهای لوکس) به این صندوق ها اختصاص یابد. مدیریت این صندوق ها باید بر پایه حاکمیت شرکتی، شفافیت داده محور و با حضور ناظران مدنی و تخصصی طراحی شود تا از انحراف منابع جلوگیری گردد.
۲. تعریف چارچوب روشن برای مشارکت بخش خصوصی در مناطق کم برخوردار:
اعطای مشوق های مالیاتی به تنهایی برای هدایت سرمایه به مناطق محروم کافی نیست. ترکیب «معافیت های مالیاتی هدفمند» با «تضمین خرید خدمات آموزشی و بهداشتی» از سوی دولت، می تواند برای احداث و تجهیز زیرساخت ها در این مناطق، توجیه اقتصادی قابل محاسبه و پایدار ایجاد کند.
۳. تغییر پارادایم در بودجه های حمایتی:
جابه جایی تدریجی اولویت بودجه های حمایتی از رویکرد «توزیع نقدی پرنوسان و تورم زا» به رویکرد «تامین خدمات پایه و رایگان کودکی» – مانند تغذیه در مدارس، خدمات مشاوره و غربالگری های منظم سلامت – می تواند به طور مستقیم بر کیفیت سرمایه انسانی و بهره وری نسل آینده اثر بگذارد.
🔱نتیجه گیری:
آبادانی و تاب آوری ایران در گرو صیانت از سرمایه انسانی امروز، یعنی کودکان، است. در روزهای سخت اقتصادی، تخصیص هوشمندانه ی منابع به دنیای کودکی، دشوارترین اما سودآورترین معامله برای مدیریت کلان کشور در مسیر عبور مسئولانه و موفق از بحران محسوب می شود.
