امروزه توجه بیشتر معطوف به این است که چگونه فراگیران دانش را تفسیر می کنند و به کار می گیرند تا مسائل را حل کنند . این گونه مهارت ها با آزمون های عینی و سنتی قابل سنجش نیستند .
انجام یک فعالیت مربوط به درس فارسی اول ابتدایی ، دفاع از شیوه ی حل مسئله ، بر گزاری یک تاتر دانش آموزی ، تولید روزنانه دیواری برای مدرسه ، تعمیر قفل و دستگیره در کلاس یا شرکت در ساختن یک قفسه ی کتاب برای کلاس ، همه نمونه هایی از تکالیف عملکردی فارسی اول ابتدایی هستند . تفاوت این نوع تکالیف با تکالیف روز مره و سنتی کلاس ، مثل تفاوت امتحان عملی رانندگی است با امتحان آیین نامه با وقتی فرد در حین رانندگی مورد قضاوت قرار می گیرد با زمانی که امتحان آیین نامه ی رانندگی را می دهد .
به زبان ساده ، تکالیف و تکالیف مهارت محور فارسی اول ابتدایی ، آموخته های فراگیر را در حیطه های مختلف در عمل به کار می گیرد و فراگیر طی انجام آن ، نشان می دهد تا چه اندازه در کاربرد آموخته ها تواناست .
اگر پرورش توانایی کاربرد آموخته ها در دانش آموزان از اهداف برنامه ی آموزشی است ، دانش آموزان باید در این حیطه هم ارزشیابی شوند .
سنجش عملکرد دانش آموز از طریق درگیر کردن او در تکالیف عملی ، چیزی فرا تر از تعاریف سنتی ، مثلاً حفظ کردن و کنفرانس دادن در کلاس است . این نوع سنجش به هر نوع فعالیت یا کار خلاقانه ی دانش آموز می پردازد که از طریق آن می تواند آن چه را آموخته است ، به نمایش بگذارد یا بیان کند . تکالیف عملی می تواند به صورت تکالیفی باشد که در زمان کوتاه یا طولانی قابل انجام است .
فعالیتی که در آن دانش آموزبا استفاده از ابزارهای آزمایشگاهی ، اسیدی را رقیق می کند ، یا با اندازه گیری دما ی یک محلول در زمان های مختلف نمودار تغییر دما را نسبت به زمان ، در عمل رسم می کند یا حجم قفسه ای را که گنجایش کتاب های موجود در کلاس را داشته باشد ، محاسبه می کند ، به زمان محدودی نیاز دارد . به این نوع فعالیت تکلیف مهارت محور کوتاه مدت می گوییم و معمولا ً بخشی از آزمون پایانی است . اما زمانی که دانش آموز به صورت انفرادی یا گروهی فعالیتی را انجام می دهد ، و مثلاً لازم است در محیط خارج از مدرسه به منابع مختلف مراجعه و اطلاعاتی را جمع آوری کند یا ویزگی های یک گیاه را مشاهده کند ، به زمان طولانی تری نیاز دارد که تحت عنوان فعالیت پروزه انجام می شود .
در فلسفه آموزش سازنده ، رشد دهنده و پویا ، مهم ترین مسئله مشارکت دادن دانش آموز در تشکیل و تعیین هدف فعالیت هایی است که در فرایند یادگیری او به کار گرفته می شود .امروزه تحقیقات آموزشی نیز فلسفه ی فراگیر فعال دیویی را تایید می کند .
تلفیق تکالیف عملی در برنامه ی آموزشی دانش آموز و تبدیل او به یک فراگیر فعال باعث می شود تا رغبت و انگیزه ی لازم برای مشارکت در فرایند یادگیری را پیدا کند .
هنگامی که فعالیت های عملی و تکالیف مهارت محور جای خود را در برنامه ی سنجش دانش آموز باز کند ، به دانش آموز و والدین او این پیام مهم را می دهد که آموخته ها زمانی ارزش دارد که از محدوده ذهن خارج شده و در عمل به کار گرفته شود .به این ترتیب کمک و نقش والدین در روند آموزش فرزندشان جهتی متفاوت با نقش سنتی می گیرد .
در ارزشیابی عملکردی ، زمانی که دانش آموز در فعالیت های کوتاه یا بلند مدت ارزشیابی می شود آن چه بیش از همه اهمیت پیدا می کند ، ارزشیابی توان کاربرد آموخته ها است ، به عبارتی این آزمون بر فرایند بیش از فراورده نظر دارد .
تکلیف مهارت محور فارسی اول ابتدایی
این شیوه سنجش باعث می شود که دانش آموز یادگیری را در متن دنیای واقعی تجربه کند و نسبت به آن چه می آموزد ، احساس نیاز کند و رغبت بیشتری نشان دهد .
بنا به نظر ثرندایک و همکاران ( 1991 ) تکلیف مهارت محور ، آزمون بسیار معتبری است که تاکید بر فرآیندهای یادگیری فراگیر در سطوح مختلف تحصیلی دارد . استفاده از این شیوه در سنجش دانش آموزان بسیار تازه است و دلیل اصلی توجه به این نوع سنجش را علاقه روز افزون به استفاده از اصول روانشناسی شناختی در کلاس درس و نیاز به پرورش فرآیندهای عالی فکری و مهارت های تفکر انتقادی دانسته اند .
نظریه های شناختی جدید بر جنبه های فکری و خود نظم دهی فراگیر تاکید می کنند . بنابر این امروزه توجه بیشتر معطوف به این است که چگونه فراگیران دانش را تفسیر می کنند و به کار می گیرند تا مسائل پیچیده را حل کنند . این گونه مهارت ها با آزمون های عینی و سنتی مثلا آزمون چند گزینه ای قابل سنجش نیستند . هنگامی که فعالیت های عملی و تکالیف مهارت محور جای خود را در برنامه ی سنجش فراگیر باز کند ، به دانش آموز و والدین او این پیام را می دهد که آموخته ها زمانی ارزش دارد که از محدوده ی ذهن خارج شده و در عمل به کار گرفته شود .
برای طراحی تکالیف مهارت محور در هر درس و موضوع ابتدا باید شناسنامه و هدف های درس تهیه گردد . سپس با توجه به حدود انتظار معلم از فراگیر ، دانش آموز ایده ها ، راه حل و شیوه ی کار را در برگه ارزشیابی ارائه نماید . سیستم نمره گذاری نیز باید با توجه به معیارهای مورد نظر باشد . مانند : آیا پاسخ در حدود انتظارات و اهداف مورد نظر در سوال هست ؟ آیا نتیجه گیری صحیحی به عمل آمده است ؟ آیا در پاسخ نظم فکری و کاری وجود دارد ؟ آیا دانش آموز به تمام جنبه های مساله توجه نموده است ؟
در تعیین معیارها و میزان نمره در نظر گرفته شده قضاوت معلم و یا حتی در مواردی نظر خود شاگرد نیز مهم می باشد .
شایسته است در تعیین معیارها و سنجش آن ها میزان پیشرفت فراگیر در مقایسه با خودش و سطح توانایی ها و تلاش او در نظر گرفته شود .
1- آزمون عملکرد کتبی 2- آزمون شناسایی
3- تکلیف مهارت محور در شرایط شبیه سازی شده 4- نمونه کار
در سنجش ازمون عملكرد استفاده از ازمون كتبي نيز مفيد است. اين ازمون عمدتا بر كاربرد اموخته ها در موقعيت هاي عملي يا شبيه سازي شذه تاكيد دارد.اما بين ازمون هاي عملكردي كتبي مورد استفاده براي سنجش هدف هاي حوزه ي شناختي وازمون هاي كتبي مورد استفاده براي سنجش عملكرد تفاوت وجود دارد .تفاوت عمده بين اين ازمون در اين است كه در ازمون كتبي عملكردي عمدتا بر كاربست دانش ومهارت در موقعيت هاي عملي ياشبيه سازي شده تاكيد مي شود .در اين گونه ازمون ها يانتايج پاياني يادگيري ارزشيابي مي شود يا مراحل مياني عملكردي كه براي رسيدن به نتايج مطلوب پاياني ضروري است ازمون كتبي عملكردي را مي توان به عنوان وسيله يارزشيابي اطلاعات مقدماتي فرد درباره كاري كه انجام خواهد داد به كار بست.
از ازمون شناسايي به عنوان وسايل سنجش غير مستقيم عملكرد نيز مي توان استفاده كرد. ازمون هاي شناسايي انواع وكاربرد هاي مختلف دارند.در بعضي مواقع مي توان از ياد گيرنده خواست تا يكابزار يا يك دستگاه را شناسايي كند يا كار ان را توصيف نمايد .در موقعيت هاي ديگر مي توان يادگيرنده را با مشكلي مواجه ساخت و از اوخواست تا ابزارها٬وسايل وشيوه هاي عملي رفع مشكل را شناسايي كند. مثال:تشخيص روش درست حل يك مساله در درس رياضي٬شناسايي نمونه جانوران مختلف در كلاس درس٬ صداهاي طبيعت در درس هنر٬شناسايي وسايل و مراحل انجام يك ازمايش در درس علوم.
آزمونهای عملکردی یکی از انواع آزمونهایی است که در ارزشیابی توصیفی مورد توجه قرار گرفته است . این آزمونها به قصد ارزشیابی از عملکرد واقعی دانش آموز طراحی و اجرا می شود و در واقع موقعیتی را برای دانش آموز فراهم می آورد که آنچه از مهارت و دانش کسب کرده است از خود بروز دهد . آزمونهای عملکردی معمولاً نیاز به پاسخ حرکتی یا دستی دارند و عموماً اما نه همیشه شامل دستکاری تجهیزات و وسایل عینی است که مقابل آزمونهای قلم – کاغذی مرسوم قرار می گیرد .
- اهداف آموزشی مورد نظر را مشخص نمایید .
- تکلیف یا فعالیت مناسب با هدف مورد نظر را مشخص کنید .
- دانش پیش نیاز تکلیف مورد نظر مشخص شود .
- دانش آموزان دانش و اطلاعات لازم برای انجام تکلیف مهارت محور را فرا گرفته باشند .
- مواد و وسایلی را که دانش آموزان برای انجام و اجرای آزمون نیاز دارند مشخص نمایید .
- روش ارزشیابی از محصول کار دانش آموز مشخص گردد .
1 – آزمون کتبی عملکردی : این آزمون عمدتاً بر کاربرد آموخته ها در موقعیتهای عملی یا شبیه سازی تاکید دارد .
2 – آزمون شناسایی : در این آزمون به نکات ضعف یک پدیده پی می بریم و شیوه های عملی رفع مشکل را شناسایی می کنیم .
3 – انجام عملکرد در شرایط شبیه سازی شده : در این آزمون از دانش آموزان خواسته می شود تا در یک موقعیت شبیه سازی شده یا خیالی ، همان اعمالی را انجام دهد که در موقعیتهای واقعی ضروری اند .
انجام تنفس مصنوعی روی یک مصدوم - ضربه زدن به یک توپ خیالی - انجام حرکات مختلف شنا در بیرون آب
4 – نمونه ی کار : در روش نمونه ی کار که نزدیکترین روش سنجش به عملکرد واقعی است ، فراگیران در محیط طبیعی سنجش می شوند .
مثال : آزمون رانندگی در شرایط واقعی - در ریاضی از دانش آموزان خواسته می شود با ابزاری که در اختیار دارند یک مکعب با ابعاد معینی بسازند
تکلیف مهارت محور، آزمون بسیار معتبری است که تأکید بر فرآیندهای یادگیری فراگیر در سطوح مختلف تحصیلی دارد. استفاده از این شیوه در بخش دانش آموزان بسیار تازه است و دلیل اصلی توجه به این نوع سنجش را « علاقه ی روز افزون به استفاده از اصول روانشناسی شناختی در کلاس درس و نیاز به پرورش فرآیندهای عالی فکری و مهارتهای تفکر انتقادی دانسته اند.»
همچنین ریچارد جی استیگینز می گوید:« تکالیف مهارت محور برای تقویت مهارت ها و توانایی های ویژه دانش آموزان به منظور استفاده از مهارت ها و اطلاعات یادگرفته شده توسط آن ها می باشد.»
معمولاً ارزشیابی اصیل شامل کاری است که دانش آموزان باید آن را انجام دهند و دستور العملی که عملکرد دانش آموزان توسط آن مورد ارزیابی قرار می گیرند.
انجام یک فعالیت مربوط به درس علوم تجربی، دفاع از شیوه ی حل یک مسئله، برگزاری یک تئاتر دانش آموزی، ارائه ی یک سخنرانی، تولید یک روزنامه ی دیواری برای مدرسه، تعمیر قفل و دستگیره ی در کلاس یا شرکت در ساختن یک قفسه ی کتاب برای کلاس، همه نمونه هایی از تکالیف عملکردی هستند. بنابراین فعالیتی که در آن دانش آموزان با استفاده از ابزارهای آزمایشگاهی، اسیدی را رقیق می کند، یا با اندازه گیری دمای یک محلول در زمان های مختلف نمودار تغییر دما را نسبت به زمان در عمل رسم می کند و... به زمان محدودی نیاز دارد، به این نوع فعالیت ها تکلیف مهارت محور کوتاه مدت می گوییم و معمولاً بخشی از آزمون پایانی است که می توان به صورت ایستگاهی طی یک سری فعالیت ها طراحی کرد.
فرصت هایی برای کاربرد دامنه ی وسیعی از مهارت ها، از جمله مهارت تحقیق فراهم می کند.
فرصت هایی برای طرح پرسش های باز – پاسخ فراهم می کند.
فرصت ارائه ی کارهای خلاق را برای دانش آموزان فراهم می کند.
از طریق تکلیف مهارت محور، دانش آموزان بین آنچه در کلاس فرا می گیرد و آن چه در دنیای واقعی به کارش می آید، ارتباط برقرار می کند...
انجام آن برای دانش آموزان زمان بر است.
دانش آموزان مختلف ممکن است به روش های مختلف فعالیت را انجام دهند و کار قضاوت و بارم بندی معلم را مشکل کنند.
گرانلاند (1988) این آزمون ها را در چهار دسته تقسیم می کند:
در طراحی تکلیف مهارت محور فارسی اول ابتدایی در هر درس یا هر موضوع درسی، ابتدا جدول مشخصات درس یا شناسنامهآنآ و هدف های درس را تهیه کنید.
در طراحی تکالیف مهارت محور معمولاً باید به سه قسمت اصلی توجه شود که عبارتند از:
الف) تکلیف عملی ب) برگه ی ارزشیابی ج) سیستم نمره گذاری
الف) تکلیف عملی: بدنه ی اصلی تکلیف مهارت محور فعالیتی است که معلم طراحی می کند تا دانش آموز در آن درگیر شود یا ممکن است دانش آموز را با مشکلی مواجه کند و از او بخواهد که راه حلی ارائه کند: «چرا در این مدار لامپ روشن نمی شود؟» و...
ب) برگه ی ارزشیابی: معلم با توجه به هدف های تکلیف مهارت محور، که از قبل مشخص است، معیار ارزشیابی را مشخص می کند.
ج) سیستم نمره گذاری: معلم با توجه به هدف های تکلیف مهارت محور، که از قبل مشخص است، معیار ارزشیابی را مشخص می کند در واقع ارزشیابی تکلیف مهارت محور بسیار مهم بوده و بخش مشکل این نوع ارزشیابی است.
تکلیف مهارت محور فارسی اول ابتدایی را چگونه ارزشیابی کرده و معیارهای آن را تدوین کنیم؟
پیشنهاد می شود در مورد هر نوع تکلیف مهارت محور کوتاه مدت یا بلند مدت، معلم قبل از شروع کار استاندارد و معیار ارزشیابی را تهیه کند، بهتر است در تهیه ی چنین معیار هایی برای پروژه های بلند مدت دانش آموزان را هم سهیم کند.
در تکالیف مهارت محور کوتاه مدت که معمولاً در روز معینی در مدرسه انجام می شود معلم با کمی صرف وقت می تواند معیارهای ارزشیابی را تهیه کند و بهتر است که معلمان وقتی برای این آزمون را تجربه می کنند، این کار را در گروه های معلمان هر پایه انجام دهند تا معیارهای ارزشیابی مطمئن تری را طراحی کنند.
نشانگرها و معیارهای سنجش باید برای دانش آموزان معنادار، ملموس و عملی باشد به طوری که دانش آموز با تطبیق مداوم خود با آن ها بتواند خود را اصلاح کند و این کار با سهیم کردن دانش آموز در تدوین معیارهای سنجش امکان پذیر می شود.
