به قلم نسرین برزین
گاهی یک بندر فقط یک بندر نیست؛ گاهی یک بندر، نشاندهندهی مسیر کل اقتصاد یک کشور است. و گاهی، همین نقطه روی نقشه، وزن یک ملت در تجارت جهانی را مشخص میکند.
امروز سنگاپور این حقیقت را به همه یادآوری میکند. بنادری که پیشتر با حجم جابجایی شناخته میشدند، حالا با هوشمندی، بهرهوری و پایداری سنجیده میشوند. و در صدر این رقابت، سنگاپور ایستاده است؛ بنادری که هر هفته میلیونها کانتینر را جابجا میکنند، اما هر حرکتشان حسابشده و دقیق است.
حالا ایران را نگاه کنید. بندر شهید رجایی، مهمترین بندر کانتینری ما، حجم داخلی قابل توجهی دارد، اما وقتی کنار سنگاپور، شانگهای و نینگبو-ژوشان میگذاریمش، تصویری متفاوت میبینیم. تصویری که فاصله میان ایران و استانداردهای جهانی را آشکار میکند.
این بندر فقط یک اسکله و چند جرثقیل نیست؛ سنگاپور یک شبکه لجستیکی هوشمند و دیجیتال است که سرمایهگذاری بلندمدت، زیرساختهای پیشرفته و رعایت استانداردهای زیستمحیطی را با هم ترکیب کرده است. خطوط هفتگی دقیق، پایانههای کانتینری مجهز، پنجره واحد لجستیکی، همه و همه باعث شدهاند که کالاها بدون توقف، بدون ریسک و با اعتماد کامل جابجا شوند.
آمارهای واقعی ۲۰۲۳–۲۰۲۴ نشان میدهند: بندر شهید رجایی سالانه حدود ۲.۵ تا ۳ میلیون تن کالا جابجا میکند و سهم کانتینر آن حدود ۱۵۰ هزار TEU است. برای یک بندر با موقعیت استراتژیک ایران، عددی است که هنوز فاصله زیادی با پیشروهای آسیایی دارد؛ بنادر سنگاپور و شانگهای سالانه بیش از ۳۵۰ هزار تا ۴۰۰ هزار TEU جابجا میکنند و مسیرهایشان با دقت لحظهای برنامهریزی شده است.
اما مشکل فقط اعداد نیست.
خطوط منظم دریایی محدود است و ثبات جریان بار پایین است.
پنجره واحد واقعی دیجیتال هنوز شکل نگرفته و مدارک حمل اغلب سنتی و کند است.
شاخصهای پایداری محیط زیستی و بهرهوری عملیاتی جای کار زیادی دارند.
رقابت جهانی دیگر صرفاً حجم کالا نیست؛ هوشمندی، اتصال شبکه و پایداری محور اصلی شدهاند.
اگر ما همین امروز بخواهیم فاصله را کاهش دهیم، مسیر روشن است:
۱. توسعه خطوط منظم هفتگی با شرکای منطقهای و بینالمللی
۲. دیجیتالسازی کامل مدارک و ایجاد پنجره واحد واقعی
۳. ارتقای بهرهوری و استانداردهای زیستمحیطی در پایانههای کانتینری
واقعیت تلخ اما روشن است: بدون اقدام فوری، جایگاه ایران در شبکه ترانزیت جهانی نه تنها رشد نمیکند، بلکه هر سال نسبت به پیشروها عقبتر میماند. و این عقبماندگی، در دنیایی که مسیرهای دریایی و ترانزیتی به سرعت بازتعریف میشوند، هزینهای بسیار سنگین خواهد داشت.
سنگاپور و سایر بنادر پیشرو، نشان میدهند که آینده بنادر، متعلق به کسانی است که نوآوری، ثبات و پایداری را با هم ترکیب کنند. آیا ایران آماده است از تماشاگر به بازیگر این مسابقه تبدیل شود؟
