مدیریت پسماندهای پزشکی به دلیل ماهیت خطرناک، بیماریزایی و پتانسیل بالای آلودگی منابع پایه (آب و خاک)، یکی از حساسترین مباحث در مهندسی محیط زیست شهری است. بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی (WHO)، حدود ۱۵ تا ۲۵ درصد از پسماندهای مراکز درمانی در دسته پسماندهای ویژه قرار میگیرند. در شهر خرمآباد، با توجه به تمرکز مراکز درمانی و مجاورت با اکوسیستمهای حساس زاگرس، استقرار یک سیستم مدیریت جامع (Integrated Waste Management) نه تنها یک وظیفه اداری، بلکه یک ضرورت زیستمحیطی است.
در ایران، مبنای اصلی عمل در این حوزه، «قانون مدیریت پسماند مصوب ۱۳۸۳» است. طبق ماده ۱۱ این قانون، پسماندهای پزشکی جزو پسماندهای ویژه محسوب شده و تولیدکننده ملزم به مدیریت صحیح آن است. تفکیک در مبدأ، ستون فقرات این فرآیند است که طبق «ضوابط اجرایی مصوب ۱۳۸۷» به گروههای زیر تقسیم میشود:
پسماندهای عفونی: (کیسه زرد) شامل پانسمانها و ضایعات آلوده.
پسماندهای تیز و برنده: (Safety Box) شامل سرنگها و تیغهای جراحی.
پسماندهای عادی: (کیسه مشکی) زبالههای شبهخانگی دفتر کار و آشپزخانه.
رعایت جزئیات فنی در مرحله جمعآوری، تضمینکننده سلامت پرسنل و محیط زیست است. مطابق با مواد ۳ و ۴ ضوابط اجرایی مدیریت پسماندهای پزشکی:
«کیسههای پلاستیکی مورد استفاده برای پسماندهای عفونی باید حداقل دارای ضخامت ۸۰ میکرون بوده و در برابر پارگی و نشت مقاوم باشند. همچنین تمامی محفظهها باید دارای برچسبی حاوی اطلاعات: نوع پسماند، نام مرکز تولیدکننده، تاریخ تولید و نام مسئول جمعآوری باشند.»
در حال حاضر در مراکز درمانی خرمآباد، استفاده از دستگاههای اتوکلاو (Autoclave) به عنوان روش اصلی بیخطرسازی شناخته میشود. با این حال، چالشهای زیر همچنان به عنوان گلوگاههای محیط زیستی مطرح هستند:
۱. اختلاط پسماند: عدم تفکیک دقیق در بخشها که منجر به افزایش حجم پسماندهای عفونی میشود.
۲. پایش عملکرد: لزوم نظارت مستمر بر صحت عملکرد دستگاهها از طریق اندیکاتورهای بیولوژیک مطابق با استانداردهای EPA.
برای بهبود وضعیت در سطح استان لرستان، استقرار سیستم مدیریت اطلاعات پسماند (WIMS) برای ردیابی آنلاین ناوگان حملونقل و اجرای برنامههای آموزشی دورهای برای پرسنل خدماتی پیشنهاد میگردد. رعایت این ضوابط فنی، ضامن امنیت زیستی شهروندان و حفظ منابع آبی استان خواهد بود.
۱. مجلس شورای اسلامی، قانون مدیریت پسماند، مصوب ۱۳۸۳.
۲. سازمان حفاظت محیط زیست ایران، ضوابط و روشهای اجرایی مدیریت پسماندهای پزشکی، ۱۳۸۷.
