نظریه مشورتی جدید: ملاک محاسبه خسارت توقف (خواب) خودرو ناشی از تصادف
شماره نظریه: ۷/۱۴۰۴/۴۶۳
تاریخ: ۱۴۰۴/۱۱/۲۱
مرجع صادرکننده: اداره کل حقوقی قوه قضاییه
پیشینه استعلام
در دعاوی راجع به مطالبه خسارت ناشی از از کارافتادگی (خواب) خودرو در پی وقوع تصادف، این پرسش مطرح گردید که چنانچه خودروی زیاندیده دارای رابطه قراردادی کار بوده و به سبب حادثه از انتفاع خارج شده باشد، و از سوی دیگر عامل زیان از پرداخت خسارت خودداری نموده و زیاندیده نیز به لحاظ فقدان تمکن مالی قادر به تعمیر خودرو نگردد، دوره زمانی مسئولیت عامل زیان در قبال خسارت توقف، تا چه مقطعی است؟ آیا صرفاً مدت متعارف تعمیر ملاک خواهد بود یا با احراز ارکان مسئولیت مدنی، این مسئولیت تا زمان تعمیر واقعی خودرو تداوم مییابد؟
متن نظریه مشورتی
۱. مبانی مسئولیت مدنی عامل زیان
نظر به ماده ۳۲۸ قانون مدنی که مقرر میدارد: «هرکس عمداً یا سهواً به دیگری ضرری وارد کند که عرفاً تقصیر محسوب میشود، مسئول جبران خسارت است» و نیز ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی مصوب ۱۳۳۹، هر شخصی که در اثر تصادف به خودروی دیگری خسارت وارد آورد، مکلف به جبران تمام زیانهای وارده میباشد.
۲. خسارت توقف خودرو به مثابه اتلاف منافع ممکنالحصول
زیان ناشی از خواب خودرو که ناظر بر منافع عین مال (از دست رفتن درآمد یا امکان انتفاع در دوره توقف) است، حسب تبصره ۲ ماده ۱۴ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، از مصادیق بارز «زوال منافع ممکنالحصول» محسوب میگردد. بر این اساس، هرگاه چنین منافعی بر اثر فعل زیانبار دیگری از بین رود و عنوان «اتلاف» بر آن صادق باشد، قابلیت مطالبه را خواهد داشت.
۳. تداوم مسئولیت تا رفع توقف ناشی از تعلل عامل زیان
در فرضی که تداوم توقف خودرو مستقیماً ناشی از تعلل و امتناع عامل زیان در پرداخت خسارت یا تعمیر خودرو بوده و زیاندیده نیز به هر دلیل (از جمله ناتوانی مالی) قادر به تعمیر نشود، مسئولیت عامل زیان منحصر به مدت متعارف تعمیر نخواهد بود. برعکس، تا زمانی که دادگاه با احراز تقصیر و تعلل خوانده، استمرار وضعیت توقف را ناشی از اقدام یا عدم اقدام وی تشخیص دهد، عامل ورود زیان مکلف به پرداخت خسارت روزانه خواب خودرو میباشد.
کیس مثال (نمون عینی)
شرح واقعه:
آقای «الف» مالک یک دستگاه خودروی سواری (سمند) است که با انعقاد قرارداد حملونقل درونشهری با شرکت تاکسیرانی، روزانه مبلغ ۸۰۰,۰۰۰ ریال درآمد خالص کسب میکند. در تاریخ ۱۴۰۴/۱۰/۱۵، خودروی ایشان در یک تصادف از ناحیه جلو به طور کامل آسیب دیده و راننده مقصر (آقای «ب») بدون بیمه نامه معتبر، از پرداخت خسارت خودداری مینماید. آقای «الف» به دلیل فقدان سرمایه کافی، قادر به تعمیر خودرو نمیباشد و خودرو به مدت ۴ ماه در پارکینگ میماند. نهایتاً پس از طرح دعوا و با دستور تأمین خسارت، خودرو تعمیر میگردد.
رأی دادگاه مبتنی بر نظریه مشورتی:
دادگاه با استناد به نظریه شماره ۷/۱۴۰۴/۴۶۳ اداره کل حقوقی قوه قضاییه، تعلل خوانده (آقای «ب») را در پرداخت خسارت و عدم پیگیری تعمیر، محرز تشخیص میدهد. از آنجا که زیاندیده توان مالی تعمیر را نداشته و این وضعیت به هیچ وجه منتسب به وی نمیباشد، مسئولیت عامل زیان محدود به مدت متعارف تعمیر (مثلاً ۱۵ روز) نخواهد بود، بلکه تمام ۴ ماه توقف خودرو (۱۲۱ روز) را در بر میگیرد. لذا خوانده محکوم میگردد تا علاوه بر هزینه تعمیر خودرو، خسارت خواب روزانه معادل ۸۰۰,۰۰۰ ریال (جمعاً ۱۲۱ × ۸۰۰,۰۰۰ = ۹۶,۸۰۰,۰۰۰ ریال) را نیز به خواهان بپردازد.
نتیجه: محاسبه خسارت توقف، مشروط به احراز تعلل عامل زیان و ناتوانی زیاندیده در تعمیر، از تاریخ تصادف تا لحظه رفع توقف خواهد بود و محدودیت زمانی متعارف، مبنای قطعی محاسبه نخواهد بود.
