✍️ علیرضا نوری – مهندس برق، متخصص سیستمهای اعلام حریق، F&G و دتکتورهای گاز صنعتی
اگر در تهران پروژهای را طراحی یا اجرا کردهاید، حتماً میدانید که تأیید نقشه اعلام حریق در سازمان آتشنشانی تهران یک فرایند کاملاً تخصصی و جزئینگر است.
در این نوشته، بر اساس ضوابط مالکعمل سیستمهای کشف و اعلام حریق (ویرایش ۱۳۹۸) که توسط سازمان آتشنشانی تهران منتشر شده، ۱۰ اشتباه رایج و مستند را مرور میکنم که باعث برگشت نقشه میشوند. این اشتباهات را در پروژههای متعدد دیدهام؛ برخی ظریف و برخی بنیادی.
طبق صفحه ۲۶ ضوابط:
«در سیستم اعلام حریق آدرسپذیر، تعداد عناصر هر لوپ نباید از ۲۵۶ قطعه تجاوز نماید.»
بسیاری از طراحان برای کاهش تعداد لوپها، تعداد قطعات را نزدیک حد مجاز میبرند، اما فراموش میکنند که افت ولتاژ، جریان نشتی و محدودیت عملی منبع تغذیه معمولاً اجازه نمیدهد به ۲۵۶ قطعه برسید. تجربه من: حداکثر عملی ۲۲۰ تا ۲۳۰ قطعه.
همان صفحه ۲۶:
«بکارگیری سیستم اعلام حریق متعارف، برای پروژههایی با بیش از دوازده منطقه اعلام حریق، مجاز نمیباشد.»
این یک خط قرمز مشخص است. با این حال هنوز میبینم برای ساختمانهای ۱۵ طبقه با هر طبقه چند زون، سیستم متعارف پیشنهاد میشود. نتیجه: مردودی قطعی.
صفحه ۲۶، بند ۴:
«برای ساختمانهای بیش از ۳۰ متر ارتفاع از تراز زمین و یا بیش از ۱۰۰۰۰ متر مربع زیربنا، استفاده از سیستمهای اعلام حریق آدرسپذیر آنالوگ و تمامی تجهیزات دارای ایزولیتور داخلی ضروری میباشد.»
نکته کلیدی: همه تجهیزات، نه فقط برخی از آنها. در پروژههای پدافند غیرعامل (گروه یک و دو مبحث ۲۱) هم این الزام وجود دارد.
اینجا ضوابط NFPA72 و BS5839 هر دو در سند آمده (صفحات ۳۷ تا ۴۲). دو خطای شایع:
بر اساس NFPA72 (صفحه ۳۸):
فاصله آشکارساز از دیوار نباید کمتر از ۱۰۰ میلیمتر باشد.
بر اساس BS5839 (صفحه ۳۸):
نصب آشکارساز در فاصله ۵۰ سانتیمتری دیوار، تیر، کانال و موانع عمیقتر از ۲۵ سانتیمتر مجاز نیست.
بسیاری از نقشهها این فاصلهها را رعایت نمیکنند و دتکتور را «چسبیده به دیوار» یا «لای تیرها» قرار میدهند.
صفحه ۳۴:
«حداکثر مساحت تحت پوشش یک منطقه تشخیص حریق، ۲۰۰۰ متر مربع میباشد.»
در عمل، برخی نقشهها یک طبقه ۲۵۰۰ متری را یک زون در نظر میگیرند. این اشتباه مستقیماً منجر به برگشت نقشه میشود.
ضوابط در صفحه ۳۲ تکلیف را روشن کرده:
«در نظر گرفتن باتری منبع تغذیه اضطراری داخلی با ظرفیت تأمین تغذیه در حالت عادی تمامی تجهیزات برای ۲۴ ساعت بهعلاوه توانایی تغذیه کل سیستم در حالت آلارم با در نظر گرفتن فعال شدن تمامی هشدارها برای ۵ دقیقه الزامی میباشد.»
و مهمتر از آن:
«۲۰ درصد ضریب ایمنی پس از محاسبه کل ظرفیت باتری الزامی است.»
یعنی اگر محاسبه شما ۱۰ آمپرساعت نشان میدهد، باید باتری ۱۲ آمپرساعت بگذارید. این ۲۰٪ را خیلیها فراموش میکنند.
صفحه ۳۳، بند ۵-۸:
«نصب پورت ویژه شبکه نظارت بر اعلام حریق شهری (مانیتورینگ اعلام حریق) و همچنین ترمینالهای بدون ولتاژ باز و بسته در باندهای مرکز کنترل از تاریخ ۱۳۹۹/۱/۱۵ الزامی میباشد.»
هنوز در برخی پروژههای جدید این پورت دیده نمیشود؛ در حالی که دیگر یک پیشنهاد نیست، الزام است.
صفحه ۳۷:
«در صورت نصب تجهیز در فضای مخفی نظیر سقف و کف کاذب، نصب چراغ نمایشگر مرتبط با تجهیز در نزدیکترین مکان در معرض دید... ضروری میباشد.»
یعنی اگر دتکتوری بالای سقف کاذب رفت، باید کسی که در فضای اصلی راه میرود بداند دقیقاً کدام نقطه زیر آن دتکتور است.
صفحه ۳۰، بند ۲-۲:
«استفاده مشترک از مسیر در نظر گرفته شده برای کابل سیستم اعلام حریق با سایر مدارها ممنوع میباشد.»
حتی سینی کابل مشترک هم ممنوع است؛ مگر با جداسازی کامل طولی با تجهیزات جداکننده مخصوص (بند ۲-۳ همان صفحه). در نقشههای اجرایی خیلی از پروژهها این تفکیک دیده نمیشود.
صفحه ۲۱ در بخش مستندسازی:
«جدول سناریوی علت و معلول برای سادهترین سیستمها تا پیچیدهترین آنها مورد نیاز است.»
بدون این جدول، تأیید نقشه تقریباً غیرممکن است. متأسفانه هنوز برخی طراحان این جدول را «اختیاری» میدانند، در حالی که اجباری است.
سیستم اعلام حریق در تهران، تابع مجموعهای از قوانین بومی و ملی است:
مباحث ۳، ۱۳ و ۲۱ مقررات ملی ساختمان
استانداردهای NFPA72 و BS5839 (انتخابی، اما الزامی در طول پروژه)
و مهمتر از همه: ضوابط مالکعمل سازمان آتشنشانی تهران (ویرایش ۱۳۹۸)
اگر طراح یا مجری هستید، پیش از ارائه نقشه:
جدول سناریوی علت و معلول را کامل کنید.
محاسبه باتری را با ضریب ۲۰٪ انجام دهید.
ایزولیتورها و پورت مانیتورینگ را فراموش نکنید.
جانمایی آشکارسازها را با فاصله استاندارد از دیوار و موانع بررسی کنید.
این ده مورد، نه سلیقهای، بلکه مستند و الزامی هستند.
📌 منبع اصلی:
ضوابط مالکعمل سیستمهای کشف و اعلام حریق – سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی شهر تهران – معاونت حفاظت و پیشگیری از حریق – چاپ ۱۳۹۸
📌 برای مطالعه فنی بیشتر:
NFPA 72, National Fire Alarm and Signaling Code
BS 5839-1, Fire detection and fire alarm systems for buildings
مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان (نظام مهندسی)
❓ نظر شما چیست؟
آیا تجربه مشابهی در برخورد با این اشتباهات داشتهاید؟ یا نکته دیگری از ضوابط تهران سراغ دارید که کمتر به آن پرداخته شده؟ خوشحال میشوم در کامنتها بخوانم.
