دربارهی کتاب کتاب «خلق؛ نگاهی تحلیلی به تحریر الشام» اثر سینا حمیدپور، پژوهشی تحلیلی در حوزهی حقوق و سیاست معاصر است که به بررسی یکی از پیچیدهترین و مناقشهبرانگیزترین بازیگران غیردولتی در بحران سوریه میپردازد. این اثر با رویکردی چندلایه و مبتنی بر تحلیل حقوقی ـ سیاسی، میکوشد پدیدهی تحریر الشام را فراتر از چارچوبهای صرفاً امنیتی یا رسانهای، در بستر تحولات تاریخی، ایدئولوژیک و ساختاری سوریه معاصر مورد مطالعه قرار دهد. لازم به ذکر است که این کتاب در فرآیند انتشار، با سانسورهای متعددی همراه بوده و بخشهایی از آن با حذف یا تعدیل مواجه شدهاند؛ موضوعی که خود بیانگر حساسیتهای سیاسی و امنیتی مرتبط با مسئلهی مورد بحث است. این کتاب در سه بخش اصلی تنظیم شده است: بخش نخست به بررسی تاریخ معاصر سوریه و زمینههای شکلگیری بحران این کشور اختصاص دارد. در این بخش، نویسنده به تحلیل بازیگران داخلی میپردازد و نقش ساختار قدرت، اقلیتهای مذهبی و قومی، و شیوهی توزیع قدرت در نظام سیاسی سوریه را بررسی میکند. در ادامه، نقش بازیگران خارجی در بحران سوریه مورد تحلیل قرار میگیرد؛ از جمله فدراسیون روسیه، جمهوری اسلامی ایران، ایالات متحده آمریکا و دیگر کشورهایی که هر یک بهنحوی در روند تحولات میدانی و سیاسی سوریه تأثیرگذار بودهاند. این بخش، زمینهی لازم برای فهم تضعیف تدریجی حاکمیت دولت بشار اسد و شرایط ظهور و گسترش بازیگران غیردولتی مسلح، از جمله تحریر الشام، را فراهم میسازد. بخش دوم به بررسی ایدئولوژی تحریر الشام اختصاص یافته است. در این بخش، ریشههای فکری این گروه با تمرکز بر ارتباط آن با القاعده و سیر تحول ایدئولوژیک آن مورد بررسی قرار میگیرد. نویسنده سپس به جریان سلفیگری در میان اهل سنت میپردازد و نقش این جریان را در شکلگیری مبانی نظری گروههای جهادی تحلیل میکند. در این چارچوب، اندیشهها و تأثیر شخصیتهایی چون سید قطب بهعنوان یکی از نظریهپردازان مؤثر بر گفتمان جهادگرایی معاصر بررسی میشود. این بخش نشان میدهد که ایدئولوژی تحریر الشام چگونه بهعنوان چارچوبی برای توجیه کنش سیاسی، اعمال قدرت و ادعای مشروعیت مورد استفاده قرار میگیرد. بخش سوم به ساختار تشکیلاتی و شیوههای حکمرانی تحریر الشام میپردازد. در این فصل، سازماندهی درونی گروه، نظام تصمیمگیری، نهادهای ادعایی حکمرانی و سازوکارهای اعمال قدرت در مناطق تحت کنترل آن تحلیل میشود. سینا حمیدپور در این بخش، تحریر الشام را نه صرفاً یک گروه مسلح، بلکه بهعنوان کنشگری سیاسی با ادعای اعمال حاکمیت، اجرای عدالت و ایجاد نظم سیاسی بدیل بررسی میکند و نسبت این ادعاها را با مفاهیم دولت، قانون و مشروعیت مورد نقد و تحلیل قرار میدهد. کتاب «خلق» تلاشی است برای فهم دقیقتر پدیدههایی که در شرایط فروپاشی ساختارهای دولتی و بحران حاکمیت شکل میگیرند و اغلب در تحلیلهای رایج، بهصورت سادهانگارانه یا تکبعدی تفسیر میشوند. این اثر میکوشد با نگاهی حقوقی و سیاسی، پیچیدگیهای قدرت، مشروعیت و نظم را در بستر منازعات معاصر روشنتر سازد.
