شمارهٔ ۴۶ | مصاحبههای شب یلدا
آرش احمدی:
- برای شب یلدا فال میگیرید؟ بهش اعتقاد هم دارید؟
بله و نه.
- پس چرا فال میگیرید؟
چون بامزهست. یه نوع تفریح و سنت هست و ما بهش احترام میذاریم، اجراش میکنیم و حتی ممکنه تو لحظه هم بهش اعتقاد داشته باشیم.
- خودتون رو آدم سنتگرایی میدونین؟
خیلی کم.
- تعریفتون از سنت چیه؟
یک سری آیین که از گذشته به جا مونده و ما حالا داریم اجراش میکنیم.
- به نظرتون هالووین یه نوع سنته؟
میشه گفت که داخل ایران نه به اون شکل؛ ولی بله توی خارج از کشور یه نوع سنت شناخته میشه.
- به نظر شما چرا مردم از سنتهای شرقی دوری میکنن و به سمت سنتهای غربی میرن؟
به واسطهی فضای مجازی، فرهنگ غرب بیشتر وارد فرهنگ ما شده و ورود فرهنگ غرب به فرهنگ ما باعث میشه سنتهایی که خودمون داشتیم کمرنگتر بشن.
- به نظرتون این موضوع چیز خوبیه یا بد؟
این خیلی سوال بنیادیای هست و نمیدونم من میتونم بهش جواب درستی بدم یا نه؛ ولی طبیعتا باید چیز بدی باشه که انسان هویت و فرهنگ خودش رو از دست بده. اما در عین حال این اتفاق خاصیت دنیای مدرن و امروزی هست و کاریش نمیشه کرد.
- این تقرب به سمت فرهنگ غربی رو به منزلهی پیشرفت میبینید یا نه؟
نه. چون زیرمجموعه فرهنگه و من این رو به معنی پیشرفت نمیبینیم. چون فرهنگ هر کشور و جامعه متعلق به خودشه و صرف این که ما یه فرهنگ رو از غرب بپذیریم به معنی پیشرفت نیست.
مهدی محمدحسینی:
- برنامتون برای یلدای امسال چیه؟
سعی میکنم جشن دانشکدهمون رو برم؛ توی خانواده هم یه جشنی داریم.
- تاحالا یلدا رو توی خوابگاه گذروندید؟
نه قسمت نشده.
- اگر میخواستید به یلدا جسمیت بدید، چجوری اون رو تصور میکردید؟
تصویر اون خونههای قدیمی میآد توی ذهنم خیلی خوشگل بودن ولی الان خیلی اونجوری نیستن؛ چون حس میکنم مردم یه کم از یلدا دور شدن و یلدا مثل یه خونه متروکه قدیمی شده.
- شب یلدا فال میگیرید؟
بله.
- بهش اعتقاد هم دارید؟
بله.
-به نظر خودتون فرد سنتگرایی هستید؟
سنت گرا نيستم ولی سنت شکن هم نیستم.
- سنت رو چگونه تعریف میکنید؟
میشه گفت مجموعه رفتارهایی که مردم در حال حاضر فقط برای یادبود انجام میدن ولی در زمانهای قدیم طبق یه سری باورها و ارزشها انجامشون میدادن و به مرور زمان تبدیل به یه جور نماد شده.
- الان به نظرت یه چیزی مثل شب یلدا سنت محسوب میشه؟
به نظرم بله.
- مراسمهای غربی مثل هالووین چطور؟
برای ما نه، ولی برای مردم غرب بله؛ سنت حساب میشه.
- به نظر چی باعث میشه که انسان مدرن توی جامعه امروزی از یه سنت مثل یلدا که ایرانیه فراری هست و بیشتر سوق پیدا میکنه به سمت یه سنت غربی؟
به نظرم قسمت اصلیش تاثیر رسانهست که باعث میشه آدم بیشتر جذب هالووین بشه. از طرفی مدرنیته کردن جامعه و در کنار اون سنت قدیمی شکلات گرفتن و خیلی رسمها مثل لباس پوشیدن و مهمونی گرفتن رواج پیدا کرده به نظرم صرفا نشانهای از مدرن بودن و بهروز بودن شده که حس خوبی به آدم میده و باعث میشه مردم اون سنت رو بیشتر اجرا کنن؛ درحالی که ممکنه اصلا بهش اعتقادی نداشته باشن.
- در آخر، اگه میشه یه خاطرهی بامزه از یلداتون برامون بگید.
شب یلدا - وقتی هشت ساله بودم - قبل از اینکه بریم خونه مامان بزرگم، یه بار خونه رو آتش زدم؛ یعنی خوردم به بخاری برقی و بخاری افتاد روی فرش و باعث شد خونه آتش بگیره.
چون نمیخواستم بابام از خواب بیدار بشه، میرفتم با دست آب برمیداشتم و میریختم رو آتش که خاموش بشه.
هلیا مرادجعفری:
- شب یلدا فال میگیرید؟
بیشتر برای تفریح. من خودم حافظ رو خیلی دوست دارم.
- اگر یلدا یک جسم فیزیکی داشت، به نظرتون اون جسم چه شکلی بود؟
احتمالا هندوانه.
- سنت رو چطور تعریف میکنید؟
سنت یه جشن یا رسمه که از قدیم وجود داشته و اکثر مردم همچنان انجامش میدن.
-آیا به نظرتون یلدا رو یه نوع سنته؟ مراسم هایی مثل هالووین رو چطور؟ آیا اونا رو یه سنت میدونید؟
بله، یلدا یه سنته. اما به مراسمهایی مثل هالووین رو نمیتونم سنت بذارم؛ بیشتر دلیلی برای جشن گرفتن و تفریح کنار دوستان هست به نظرم.
- خوب چرا هالووین رو نمیتونی توی دسته سنت بذاری ولی یلدا به نظرت سنته؟
چون به نظرم سنت برمیگرده به فرهنگ کشوری که من توش زندگی میکنم.
- یعنی میتونیم هالووین رو یه سنت برای غربی ها بدونیم؟
آره. بالاخره یه نوع جشنه که تو یه تاریخ میلادی رقم میخوره و تو میتونی جشنش بگیری یا نگیری.
- به نظرت چی باعث میشه انسان مدرن از سنتهای ایرانی مثل یلدا فراری باشه ولی به سنتهای غربی مثل هالووین و کریسمس جذب بشه؟
شاید به خاطر اینه که مبخوان احساس خاص بودن بکنن و یه تفاوتی بین نسل خودشون و نسل های قبل ایجاد بکنن. ممکنه به خاطر این باشه.
- به نظرت چی باعث میشه که نسل جوون بخواد تفاوت خودش با نسل قدیم رو با تغییر در سنت نشون بده؟
بیشتر به خاطر تفاوت عقایده. مثلا اگه الان با یه آدم از چند نسل قبلتر صحبت کنی، طبیعتا یه تفاوتهایی وجود داره و نسل نوین میخواد با این تغییر سنت نشون بده که طرز تفکر من با قدیمی ها فرق داره و من ادم روشن فکرتری هستم.
محمد بهدادفر:
- شب یلدا فال میگیرید؟ آیا بهش اعتقادی هم دارید؟
میشه گفت همیشه میگیرم. اما نه، بیشتر برام جنبهی تفریحی داره؛ از اونجایی که تا جایی که یادم میآد همیشه انجام شده، من هم همیشه انجامش میدم.
- آیا خودتون رو آدم سنت گرایی میدونین؟
نه، به شخصه اینطور فکر نمیکنم.
- به نظرتون یلدا یه نوع سنته؟
میشه به چشم یه سنت هم بهش نگاه کرد. به طور کلی یه بهونهای برای دورهمی و جشن گرفتن هست.
- تعریفتون از سنت چیه؟
یه چیزی که انگار سینه به سینه توی نسل ها جابهجا میشه و مردم هم صرفا به همین خاطر انجامش میدن.
- به نظرتون چی باعث میشه که انسان مدرن از یه سنت فاصله بگیره و به سمت یه سنت دیگه بره؟
من راستش یه کم با این نوع نگاه مشکل دارم که میگه "وای مردم هویت ملیشون رو گذاشتن کنار" . فکر میکنم که در زمانهای قدیم مردم به واسطه یلدا دور هم جمع میشدن و خوش میگذروندن و الان به یه شکل دیگه و با مراسمهایی مثل هالووین این کار رو میکنن؛ ممکنه این موضوع نتیجه تاثیر فضای مجازی و کشورهای اروپایی و امریکا باشه که نسل جدید و افراد با سن کمتر رو بیشتر به خودش جذب میکنه.
- یعنی فکر میکنین این موضوع، تاثیر فضای مجازیه؟
یه بخشیاش بله؛ به نظرم میتونه تاثیرگذار باشه.
- به نظرتون میشه برای این مساله درست و غلط تعیین کرد یا نه؟
من صرفا جفتشون رو بهونه ای برای شادی میبینم؛ پس نمیتونم براشون درست و غلطی مشخص کنم. میشه گفت که یلدا چون جزوی از هویت ملی ماست، باید اهمیت بیشتری از هالووین داشته باشه ولی خب واقعا نمیشه بینشون فرق آنچنانی درنظر گرفت.
- یه خاطرهی بامزه از شب یلدا برامون میگید؟
وقتی اسم خاطره یلدایی میآد، یاد وقتی میافتم که همیشه توی مدرسه باید یه انشا با موضوع "یلدای خود را چگونه گذراندید" مینوشتیم؛ خانوادهی ما هم معمولا یلدا رو با یکم تاخیر و چند روز بعد جشن میگرفتیم که تعطیل باشه و دغدغهی فردا رو نداشته باشیم. پس مجبور بودم از تخلیات خودم انشا بنویسم تا بعدا برم و عملیشون کنم.
سجاد قاینی نژاد:
- برنامه امسالتون برای یلدا چیه؟
برنامه خاصی ندارم.
- پارسال یلدا رو توی خوابگاه گذروندید؟ چطور بود؟
راستش یادم نمیآد ولی کار خاصی نکردیم؛ چون که نصف بچهها خوابگاه نبودن و اون نصفی هم که خوابگاه مونده بودن، غرق در ماتم بودن!
- پس شما یلدا رو یه سنت میدونید؟ مراسمهایی مثل هالووین و کریسمس چه طور؟
بله یلدا یه سنته. اما باقی مثالها بستگی به فرهنگ و ملیتی داره که انسان ازش میآد؛ من به عنوان یه شرقی ایرانی، هالووین و کریسمس رو سنت نمیدونم. ولی یه مسیحی یا فرد غربی اون ها رو یه سنت میدونه. لازم به ذکره که جشن هایی مثل هالووین میتونه جزو فرهنگ امروزی یه فرد بشه ولی خوب دلیل نمیشه که جزوی از سنت اون فرد به حساب بیاد.
- چرا این جشنها جزوی از فرهنگ امروزیمون شدن؟
برای اینکه یک رفاه نسبی تو اون روز داشته باشیم و تفریح کنیم. مثل عده زیادی از آدمها که اون روزها رو جشن میگیرن.
- فکر میکنید چرا انسان مدرن ایرانی داره از یک سری از سنتهای فارسی فاصله میگیره و به سمت سنتهای غربی میره؟
این بیشتر یه بحث تاریخی هست. از دوره قاجار که ایران به دلایل مختلف مجبور به تعامل با کشور های اروپایی شد، به اجبار، مستشارهای زیادی از خارج استخدام کرد و کم کم این ارتباط با جهان غرب بیشتر شد و سفر های خارجی ناصرالدین شاه شروع شدن؛ این فرهنگ برای ایرانی هایی که در اون زمان، در جامعه عقب موندهای زندگی میکردن، جذابیت داشت. از طرفی ایران هم به چند دلیل نیاز داشت که با اون فرهنگ در ارتباط باشه. یکی از اون دلایل، رها شدن از خطر روسیه بود که ایران رو مجبور کرد با فرانسه پیمان ببنده - که اون پیمان بعدا ملغی شد - ولی به طور کلی این رفت و آمد از زمان قاجار بیشتر و بیشتر شد.
به مرور زمان به واسطهی این رفت و آمدها، مردم با فرهنگ غربی آشنا و بهش علاقه مند میشن و از یه جایی به بعد این تاثیر افزایش پیدا میکنه؛ چون ایرانیها نسبت به فرهنگ خودشون احساس دلزدگی میکردن و این دلزدگی رو با دو رویکرد جواب میدادن:
رویکرد اول که به صورت خلاصه بیانگر این بود که باید به رسوم ایران باستانیمون بگردیم؛ رویکرد دوم بیانکنندهی این بود که ما باید از پیشرفتهای غربیها پیروی کنیم. درنهایت، رویکرد دوم بیشتر جوابگو بود و باعث شد که این علاقهی امروزی به سنت های غربی بیشتر بشه.
- چرا پیروی از یه سنت غربی در ذهن ایرانیها به معنی پیشرفت کردن همسو با غرب برداشت میشه؟
خب، این خیلی طبیعیه! وقتی من یه آدم غربی رو میبینم که به صورت فرضی، داره روزی هشت ساعت کار میکنه و زندگیای با رفاه خوب برای خودش میسازه که من همیشه آرزوش رو داشتم و دارم، من هم از رفتار اون پیروی میکنم؛ به طور کلی اون جامعهای که یک رفاه و ثباتی داره برای من جذابیت داره و من از رفتارهاشون پیروی میکنم و الگو میگیرم.
- یعنی میگید علت اینکه این روند سرعت گرفته، با اینکه از زمان قاجار شروع شده، همین بدتر شدن وضعیت رفاه جامعهست؟
بله. یک نمود اون هژمونی که نظام سلطه غرب روی جهان داره، در فرهنگ این هست که جامعه های غیر غربی تحث تاثیر رفتارهای اونها قرار میگیرن و از فرهنگ خودشون بیگانه میشن؛ انگار تحت تاثیر اختلافهای اقتصادی سیاسی قرار میگیرن.
ساغر مومن نژاد:
- شب یلدا فال میگیرید؟
نه.
- چرا؟
کلا توی خانوادهمون رسمش رو نداشتیم و هیچوقت اینکار رو نکردیم؛ من هم خیلی بهش علاقه ای نداشتم و پیگیرش نشدم.
- پس به نظر خودتون آدم سنت گرایی نیستید؟
نه اصلا.
- تعریفتون از سنت چی هست؟
به نظر من یه سری کارها و افکار هستند که از نسلهای گذشته تا حالا ادامه داشتن و نسل امروزی شاید بهشون آنچنان اعتقادی نداشته باشن ولی همچنان انجامش میدن.
- پس شب یلدا به نظرتون سنته؟
بله.
- مراسمهایی مثل هالووین چه طور؟ اونها هم سنت هستن؟
بله؛ چون یک سری دلایلی از گذشته داره وجودشون.
- به نظرتون چی باعث میشه که انسان ایرانی امروزی از سنتهای ایرانی زده شده باشه ولی در عین حال به سنتهای غربی علاقهمند باشه؟
شاید چون که به نظرش جذابتره یعنی جهان غرب به یه شکلی اونو جشن میگیره که برای ماهم جالب باشه مثل همون لباس پوشیدن هاشون.
- در آخر اگر میشه یه خاطرهی یلدایی برامون تعریف کنید.
یه بار شب یلدا خونه فامیل بودیم و من افتادم توی تنور! البته تنور خاموش بود فقط افتادم توی تنور و اَبروم هم به خاطرش بخیه خورد.
همون لباس پوشیدن توی هالووین.
