سهیلا سلطانی ۱۴۰۴/۱۰/۱
بحث درباره اینکه خرید تکسهم بهتر است یا سرمایهگذاری در صندوقهای سهامی، معمولاً به مقایسه بازدهیها ختم میشود. اما این انتخاب در واقع تصمیمی عمیقتر است؛ تصمیمی درباره میزان ریسکپذیری، زمانی که سرمایهگذار میتواند صرف بازار کند و نحوه مواجهه با عدمقطعیتهایی که در بازار سرمایه ایران کم هم نیستند. در چنین بازاری، این دو روش سرمایهگذاری تنها دو ابزار مالی نیستند، بلکه دو نگاه متفاوت به سرمایهگذاری را نشان میدهند.
تکسهممحوری؛ انتخاب محبوب اما پرریسک
تمایل زیاد سرمایهگذاران ایرانی به خرید مستقیم سهام، ریشهای تاریخی دارد. بازار سرمایه ایران سالها بدون نهادهای مالی قدرتمند و ابزارهای متنوع رشد کرده و در چنین فضایی، انتخاب سهم به اصلیترین شکل سرمایهگذاری تبدیل شده است. برای بسیاری از فعالان بازار، خرید تکسهم نه فقط یک روش سرمایهگذاری، بلکه نشانهای از مهارت و تجربه تلقی میشود.
در بهترین حالت، خرید تکسهم میتواند بازدهی بالایی ایجاد کند، اما این نتیجه تنها در صورتی حاصل میشود که سرمایهگذار دانش تحلیلی کافی، زمان لازم برای پیگیری بازار و توان کنترل هیجانات خود را داشته باشد. واقعیت این است که بخش بزرگی از سرمایهگذاران خرد، فاقد این شرایط هستند و همین موضوع باعث میشود خرید تکسهم برای آنها به تصمیمی پرریسک تبدیل شود.
نکتهای که کمتر به آن توجه میشود این است که ریسک تکسهم در بازار ایران فقط به عملکرد شرکت محدود نیست. توقفهای طولانی نمادها، تغییر ناگهانی مقررات، قیمتگذاری دستوری و تصمیمات غیرمنتظره سیاستگذار، میتوانند مسیر یک سهم را کاملاً تغییر دهند؛ ریسکهایی که حتی با تحلیل دقیق هم همیشه قابل پیشبینی نیستند.
صندوقهای سهامی؛ مدیریت ریسک در بازار پرنوسان
صندوقهای سهامی با هدف کاهش همین ریسکها شکل گرفتهاند. این صندوقها با تنوعبخشی به سرمایهگذاریها و استفاده از مدیریت حرفهای، تلاش میکنند نوسانات شدید را کنترل کنند. برای بسیاری از سرمایهگذاران، بهویژه افراد کمتجربه یا پرمشغله، صندوقها راهی سادهتر و منطقیتر برای حضور در بازار سرمایه هستند.
یکی از انتقادهای رایج به صندوقهای سهامی این است که در دورههای رونق بازار، معمولاً بازدهی آنها کمتر از بهترین سهام بازار است. این انتقاد درست است، اما نباید فراموش کرد که صندوقها برای کسب بیشترین سود ممکن طراحی نشدهاند، بلکه هدف آنها دستیابی به بازدهی قابل قبول با ریسک کمتر است. مقایسه عملکرد صندوق با چند سهم خاص که رشدهای چشمگیر داشتهاند، تصویر کاملی از واقعیت ارائه نمیدهد.
نکته مهم دیگر این است که صندوقها معمولاً کمتر دچار خرید و فروشهای هیجانی میشوند. در بازار ایران، بسیاری از سرمایهگذاران نه به دلیل انتخاب سهم اشتباه، بلکه بهخاطر معاملات زیاد و تصمیمهای عجولانه بازدهی خود را از دست میدهند؛ مسئلهای که ساختار صندوقها تا حد زیادی از آن جلوگیری میکند.
فراتر از بازدهی؛ مسئله زمان و رفتار سرمایهگذار
تفاوت اصلی بین خرید تکسهم و صندوقهای سهامی فقط در میزان سود نیست، بلکه به زمانی که سرمایهگذار باید صرف بازار کند نیز مربوط میشود. سرمایهگذاری مستقیم در سهام نیازمند پیگیری مداوم اخبار، گزارشها و شرایط بازار است؛ در حالی که صندوقها این مسئولیت را از دوش سرمایهگذار برمیدارند و در مقابل، کارمزدی دریافت میکنند.
در این میان، صندوقها یک مزیت کمتر دیدهشده هم دارند: کاهش خطاهای رفتاری. بازار سرمایه ایران بهشدت تحت تأثیر هیجان، شایعه و رفتار جمعی است. صندوقهای سهامی، هرچند بدون خطا نیستند، اما به دلیل ساختار تصمیمگیری منظمتر، معمولاً کمتر اسیر این هیجانات میشوند.
انتخاب نهایی؛ همه یا هیچ نیست
پرسش اصلی این نیست که سهام بهتر است یا صندوق، بلکه این است که هر روش برای چه فردی مناسبتر است. سرمایهگذاران حرفهای که دانش تحلیلی، تجربه کافی و تحمل نوسان بالا دارند، همچنان میتوانند از خرید تکسهم بهعنوان ابزار اصلی استفاده کنند. در مقابل، برای بسیاری از سرمایهگذاران، صندوقهای سهامی میتوانند گزینهای منطقیتر و کمدردسرتر باشند.
نکتهای که کمتر به آن اشاره میشود این است که صندوقها میتوانند نقش یک محافظ رفتاری را ایفا کنند؛ محافظی در برابر تصمیمهایی که در لحظه ساده به نظر میرسند اما در بلندمدت هزینهساز میشوند. از این منظر، کارمزد صندوقها را میتوان بهایی برای کاهش خطا و آرامش بیشتر دانست.
جمعبندی
در بازار سرمایه ایران، انتخاب میان خرید تکسهم و سرمایهگذاری در صندوقهای سهامی، بیش از هر چیز به شناخت سرمایهگذار از تواناییها و محدودیتهای خود بستگی دارد. هر دو روش میتوانند سودآور باشند، اما در شرایطی متفاوت. برای بسیاری از فعالان بازار، ترکیب سنجیدهای از صندوقها و سهام میتواند راهکاری منطقی باشد؛ راهکاری که هم از فرصتهای بازار بهره میبرد و هم ریسک تصمیمهای اشتباه را کاهش میدهد.
