بیش از یک میلیارد نفر در جهان با نوعی معلولیت زندگی میکنند.یعنی حدود ۱۵٪ جمعیت دنیا.
حالا تصور کن اپلیکیشنی که با کلی دقت طراحی و توسعه دادی،برای این افراد عملاً غیرقابل استفاده باشد.
دسترسپذیری فقط مربوط به راحتتر کردن استفاده از اپ نیست.مرزی است بین یک اپلیکیشن کاربردی و اپلیکیشنی که میلیونها نفر را نادیده میگیرد.
دسترسپذیری (Accessibility) به این معناست که همهی افراد،
با هر توانایی یا محدودیتی، بتوانند از یک محصول دیجیتال استفاده کنند.
این محدودیتها فقط به معلولیتهای دائمی محدود نمیشوند.از کمبینایی و ناشنوایی گرفته تا آسیبهای موقت، یا حتی شرایطی مثل نور زیاد محیط یا شلوغی اطراف.
طبق آمار، بیش از یک میلیارد نفر در جهان با نوعی معلولیت زندگی میکنند.
یعنی تقریباً از هر پنج نفر، یک نفر.نادیده گرفتن دسترسپذیری یعنی از دست دادن میلیونها کاربر بالقوه.
دسترسپذیری فقط برای راحتتر شدن استفاده از اپلیکیشنها نیست!
موضوع اصلی این است که همه بتوانند از آن استفاده کنند.
برای بسیاری از افراد، نبود دسترسپذیری به این معناست که اپلیکیشن از همان ابتدا غیرقابل استفاده است،
نه سختتر، بلکه غیرممکن!
دسترسپذیری میتواند تفاوت بین یک اپلیکیشن موفق و محصولی باشد که میلیونها کاربر را ناخواسته حذف میکند.
از طرفی، اپلیکیشنهای دسترسپذیر:
جامعهی کاربری بزرگتری دارند
تجربهی کاربری بهتری برای همه ایجاد میکنند
در نهایت، حرفهایتر و قابل اعتمادتر به نظر میرسند
WCAG مخفف Web Content Accessibility Guidelines است.
استانداردی بینالمللی که از سال ۱۹۹۹ بهعنوان مرجع اصلی دسترسپذیری در وبسایتها و اپلیکیشنها شناخته میشود. این استاندارد مشخص میکند که محصولات دیجیتال چطور باید طراحی و توسعه داده شوند
تا برای افراد دارای معلولیت قابل استفاده باشند.
WCAG فقط یک راهنمای تئوری نیست. پایهی اصلی تستهای دسترسپذیری، ابزارهایی مثل Lighthouse و Axe و حتی بسیاری از الزامات قانونی در کشورهای مختلف است.
دسترسپذیری برای یک گروه خاص طراحی نشده است.افراد با انواع مختلفی از ناتوانیها یا محدودیتهای موقت از محصولات دیجیتال استفاده میکنند. بهطور کلی، ناتوانیها در چهار دستهی اصلی قرار میگیرند:
بینایی، شنوایی، حرکتی و شناختی.
در ادامه، هرکدام را بهصورت خلاصه بررسی میکنیم.
این دسته میتواند شامل نابینایی کامل،کمبینایی یا کوررنگی باشد.
برای این افراد، محتوایی که فقط بر پایهی دید طراحی شده عملاً غیرقابل استفاده است.
ابزارهایی مثل TalkBack در اندروید،
متنهای روی صفحه را با صدای بلند میخوانند:
– دکمهها
– پیامها
– لیستها
– منوها
افراد ناشنوا یا کمشنوا
برای درک محتوای ویدیویی به زیرنویس نیاز دارند. زیرنویس فقط یک قابلیت جانبی نیست.
یکی از اصول اصلی دسترسپذیری است و تجربهی کاربری را حتی در محیطهای شلوغ
برای همه بهتر میکند.
این ناتوانیها میتوانند دائمی یا موقت باشند.از فلج کامل گرفته تا شکستگی یا گچگرفتگی.
برخی کاربران از روشهای جایگزین استفاده میکنند:
– کنترل با حرکت سر یا چشم
– فرمانهای صوتی بهجای لمس صفحه
اپلیکیشنهای دسترسپذیر باید با این روشها سازگار باشند تا کاربر بتواند بهراحتی تعامل کند.
این گروه شامل افرادی با ADHD،اوتیسم یا مشکلات حافظه مانند آلزایمر است.
انیمیشنهای زیاد، حرکات سریع یا رابطهای شلوغ میتوانند تمرکز را کاهش دهند.
به همین دلیل، در اپلیکیشنهای دسترسپذیر:
– انیمیشنها ساده یا قابل غیرفعال شدن هستند
– محتوا واضح و بدون پیچیدگی ارائه میشود
سمانتیک (Semantics) یعنی دادن معنی درست به اجزای رابط کاربری.
به این معنا که سیستم و ابزارهای کمکی بفهمند هر عنصر چه چیزی است و چه کاری انجام میدهد،
نه فقط اینکه چطور دیده میشود.
Semantics دقیقاً چیست؟
سمانتیک یک ویجت، دکمه یا کد خاص نیست در واقع یک لایهی نامرئی از اطلاعات است که روی عناصر صفحه قرار میگیرد این لایه فقط برای سیستمعامل و ابزارهای کمکی مثل Screen Readerها وجود دارد، نه برای چشم کاربرمن برای واضح شدن داخل عکس نشون دادم کدی را همراه با Semantics و بدون Semantics
Color Contrast Checker ابزارهایی هستند که میزان تضاد بین رنگ متن و پسزمینه را بررسی میکنند
تا مطمئن شوند محتوا برای افراد کمبینا قابل خواندن است.
این ابزارها بر اساس استانداردهای WCAG کار میکنند و کمک میکنند از ترکیب رنگهای نامناسب
در رابط کاربری جلوگیری شود.
برای واضح شدن این بخش عکسی زیر را قرار دادم تا بهتر متوجه بشوید
اگر به عکس نگاه کنید متوجه میشوید که برخی متن ها را راحت تر نمی توانیم بخونیم . در سمت راست موبایلی را میبینید که بکگراند مشکی داره و متن سفید رنگ دارد این باعث میشود یک تضاد رنگی به وجود بیاد و کاربر راحت تر بتواند بخواند. درحالی که سمت چپ یک موبایلی را مشاهده میکنید با بکگراند ابی و رنگ متن مشکی این باعث میشود انچنان تضاد رنگی ای به وجود نیاد و کاربر نتواند راحت بخواند!
Google Lighthouse یک ابزار خودکار برای بررسی عملکرد، سئو و بهویژه دسترسپذیری است.
این ابزار میتواند مشکلاتی مثل:
– کنتراست رنگ پایین
– نبود توضیح برای تصاویر (alt text)
– ترتیب فوکوس نادرست
– دکمههای بدون برچسب
را شناسایی کرده و برای هرکدام راهکارهایی پیشنهاد دهد.
دسترسپذیری یک قابلیت اضافه یا انتخابی نیست.بخشی جداییناپذیر از طراحی و توسعهی مسئولانه است.
وقتی اپلیکیشنی دسترسپذیر طراحی میشود،نهتنها به افراد دارای معلولیت کمک میکند، بلکه تجربهی کاربری را برای همه بهتر میسازد.
Accessibility یعنی دیده شدن همهی کاربران،بدون استثنا و این دقیقاً همان چیزی است که یک محصول دیجیتال خوب را از یک محصول عالی متمایز میکند.
