جنگ رزها

«جنگ رزها» (Wars of the Roses) نام مجموعه‌ای از جنگ‌های داخلی در انگلستان بود که بین دو شاخهٔ رقیب از خاندان پادشاهی پلانتاجنت (Plantagenet) بر سر استیلا بر تاج و تخت انگلستان رخ داد. این جنگ‌ها از سال ۱۴۵۵ میلادی تا ۱۴۸۵–۸۷ میلادی ادامه یافت و نهایتاً موجب شکل‌گیری دودمان تودور (Tudor) گردید. این دوره یکی از مهم‌ترین و خونین‌ترین عرصه‌های نزاع قدرت در تاریخ انگلستان به حساب می‌آید. نام «جنگ رزها» بعدها به‌دلیل نمادهای گل رز هر دو طرف رقیب (گل رز سفید یورک و گل رز قرمز لانکستر) به این وقایع اطلاق شد.

علل اصلی جنگ رزها

ضعف حکومت مرکزی و بحران جانشینی

پس از سال‌ها جنگ‌های خارجی، از جمله جنگ‌های صدساله با فرانسه، ساختار قدرت در انگلستان ضعیف شده بود. پادشاه هِنری ششم (Henry VI) که از خاندان لانکستر بود، مردی ضعیف، فاقد مهارت‌های رهبری و در دوره‌هایی حتی دچار بی‌ثباتی‌های ذهنی می‌شد. این ضعف در مدیریت امور موجب شد که نخبگان قدرتمند و اشراف بلندمرتبه برای کنترل کشور به رقابت برخیزند

دو شاخهٔ اصلی خاندان پلانتاجنت – لانکستر و یورک – هر دو ادعای مشروع بر تخت پادشاهی انگلستان داشتند. در حالی که لانکسترها به دلیل نسبشان به ادوارد سوم مدعی بودند، یورکی‌ها نیز بر اساس ارتباط خویشاوندی نزدیک با پادشاه و انتقاد از ضعف هِنری ششم، ادعای جدی مطرح کردند.

نظام سیاسی انگلستان به گونه‌ای بود که اشراف بزرگ با ارتش‌های خصوصی منطقه‌ای و منابع مستقل، قدرت سیاسی و نظامی قابل توجهی داشتند. این موضوع همچنین باعث افزایش نارضایتی و رقابت شدید میان جناح‌های مختلف شد.

دو خاندان رقیب: لانکستر و یورک

خاندان لانکستر (House of Lancaster)

خاندان لانکستر یکی از شاخه‌های خاندان پلانتاجنت بود. این شاخه از ادوارد سوم (Edward III) از طریق پسر سوم او – جان آو گانت (John of Gaunt) – منشعب شد. لانکسترها بیش از ۶۰ سال سلطنت انگلستان را در دست داشتند و سه پادشاه به‌وجود آوردند:

هِنری چهارم (Henry IV)

هِنری پنجم (Henry V)

هِنری ششم (Henry VI)

هِنری چهارم با سرنگونی ریچارد دوم (Richard II) به قدرت رسید و شاخهٔ لانکستر را بر تخت پادشاهی نشاند. هِنری پنجم به خاطر فتوحاتش در فرانسه شهرت دارد، اما پس از مرگش، پسرش هِنری ششم با بحران‌های داخلی و خارجی روبرو شد و نتوانست حکومت را به‌طور مؤثر اداره کند.

خاندان یورک (House of York)

خاندان یورک نیز از دیگر شاخه‌های خاندان پلانتاجنت بود. این شاخه از ادوارد سوم از طریق پسر چهارم او – ادوارد آو یورک (Edward, Duke of York) – منشعب شد. یورکی‌ها ادعای مشروعیت دارند، زیرا معتقد بودند نسب آنان به شاخهٔ قدیمی‌تر خانواده می‌رسد و بنابراین حق بیشتری برای تاج و تخت دارند.

ریچارد، دوک یورک (Richard, Duke of York)، نقطهٔ مرکزی این ادعا بود و از دههٔ ۱۴۵۰ میلادی به‌عنوان رهبر مخالفان لانکستر وارد عرصهٔ قدرت شد. پس از کشته‌شدن او در نبرد، پسرش ادوارد (Edward IV) توانست عنوان پادشاه را به دست آورد.

مراحل اصلی جنگ رزها

درگیری‌ها در جنگ رزها در چند مرحلهٔ کلیدی اتفاق افتاد:

الف. آغاز نبردها – سنت آلبانز (۱۴۵۵)

اولین نبرد رسمی جنگ رزها در ۲۲ مه ۱۴۵۵ در سنت آلبانز رخ داد. این نبرد اولین مواجههٔ عمدهٔ نیروهای یورک به رهبری ریچارد، دوک یورک و متحدانش با نیروهای لانکستر به دستور هِنری ششم بود. نتیجه شکست نیروهای لانکستر و نشان‌دهنده آغاز رسمی جنگ رزها بود.

ب. نبردهای عمده و تغییر قدرت‌ها

در سال‌های بعدی نبردهای متعدد دیگری برگزار شد که روند قدرت را بارها تغییر داد:

نبرد نورتهمپتون (1460) – پیروزی یورکی‌ها و اسارت دوبارهٔ هِنری ششم.

نبرد توکس‌بری (1471) – پیروزی قاطع یورکی‌ها تحت فرماندهی ادوارد چهارم (Edward IV)، که باعث کشته‌شدن پسر هِنری ششم (ادوار لَنکستر) و کاهش جدی قدرت لانکستر شد.

نبرد هِکسام (1464) – یکی دیگر از پیروزی‌های قاطع یورکی‌ها که موجب پایان مقاومت مؤثر لانکستر در شمال شد.

این نبردها نشان‌دهندهٔ تشدید نزاع و تغییر مکرر کنترل بر دولت انگلستان بود.

پایان جنگ رزها و پیامدها

جنگ رزها در سال ۱۴۸۵ با پیروزی هنری تودور (Henry Tudor) بر ریچارد سوم (Richard III) در نبرد بوسورث (Battle of Bosworth Field) به پایان رسید. هنری تودور سپس با الیزابت یورک (Elizabeth of York) ازدواج کرد تا اتحاد میان دو خاندان رقیب – لانکستر و یورک – برقرار شود و زمینهٔ پیدایش دودمان تودور (Tudor) فراهم گردد.

این اتحاد نشانگر پایان رسمی نزاع خونین و آغاز یک دورهٔ نسبتا پایدار در تاریخ انگلستان بود که تحت سلطنت تودورها رقم خورد.

جنگ رزها مجموعه‌ای پیچیده از درگیری‌های سیاسی و نظامی بود که طی حدود ۳۰ سال میان دو شاخهٔ خاندان پلانتاجنت – لانکستر و یورک – برای کسب تاج و تخت انگلستان رخ داد. این جنگ‌ها با ادعای مشروعیت متضاد، ضعف‌های ساختاری در حکومت مرکزی، و رقابت شدید میان اشراف بزرگ تشدید شد و سرانجام با اتحاد دو خاندان تحت دودمان تودور خاتمه یافت.