سلسله کارولنژی یکی از مهمترین خاندانهای پادشاهی اروپای قرون وسطی است که میان سدههای هشتم تا دهم میلادی بر بخشهای وسیعی از اروپای غربی حکم راند. این خاندان با اتکا به قدرت نظامی، حمایت کلیسا و اصلاحات سیاسی و فرهنگی، نخستین «امپراتوری بزرگ اروپایی» پس از سقوط روم غربی را پدید آورد و نقش بنیادینی در شکلدهی به تمدن مسیحیِ غربی ایفا کرد. نقطه اوج این سلسله در دوره «شارلمانی» بود که در سال 800 میلادی به عنوان امپراتور روم مقدس تاجگذاری کرد.
پیش از کارولنژیها، فرانکها تحت حکومت دودمان مروونژی قرار داشتند. اما با ضعف تدریجی پادشاهان مروونژی، قدرت واقعی به دست فرماندهان نظامی و نجیبزادگانی چون شارل مارتل افتاد.
امپراتوری کارولنژی بر پایه ترکیبی از سنتهای ژرمنی و میراث رومی شکل گرفته بود.
ویژگیهای کلیدی نظام سیاسی
پادشاهی موروثی اما مبتنی بر رضایت اشراف
اتحاد رسمی با کلیسای کاتولیک
حکومت ناحیهای با نظارت مرکزی
سیستم اداری
امپراتوری به واحدهایی به نام «کانتی» تقسیم میشد
اداره هر بخش بر عهده «کنت» بود
برای کنترل کنتها، نمایندگان ویژهای به نام Missi Dominici اعزام میشدند که مستقیماً از شاه دستور میگرفتند
این ساختار به ایجاد نظمی نسبی در قلمرویی بسیار گسترده کمک کرد.
اقتصاد
مبتنی بر کشاورزی و زمینهای فئودالی
مالکیت زمین اساس قدرت سیاسی
داد و ستد محدود ولی رو به رشد
نظام حقوقی
ترکیبی از:
قوانین عرفی ژرمنی
حقوق روم
مقررات کلیسایی
شارلمانی تلاش کرد این قوانین را مدون و یکپارچه کند.
ساختار ارتش
ارتش متشکل از سوارهنظام سنگین و جنگجویان فئودالی
برای خدمت نظامی، مالکیت زمین شرط مهمی بود
بسیج نیرو بر اساس نظام خدمت اجباری اشراف و تابعان آنها انجام میشد
فناوری و شیوههای جنگی
تاکید بر سوارهنظام سنگین با زره و نیزه
استفاده از قلعهها و استحکامات
جنگهای مرزی و سرکوبگرانه علیه اقوام غیرمسیحی
یکی از مهمترین میراثهای این سلسله، احیای فرهنگی موسوم به «رنسانس کارولنژی» است.
اقدامات فرهنگی
تأسیس مدارس کلیسایی
تشویق به سوادآموزی روحانیان
استانداردسازی خط لاتین (Caroline Minuscule)
رونق نسخهبرداری کتابها
این تحولات موجب انتقال میراث یونانی–رومی به قرون بعدی شد.
شارل مارتل
شارل مارتل حدود 688–741 میلادی) یکی از تأثیرگذارترین شخصیتهای سیاسی و نظامی اروپای قرون وسطی است. او هرگز تاج پادشاهی فرانکها را بر سر نگذاشت، اما عملاً اداره کل قلمرو را در اختیار داشت و بنیانگذار قدرتی شد که بعدها به امپراتوری کارولنژی و دوران شارلمانی انجامید. شهرت جهانی او بیش از هر چیز به دلیل پیروزی در نبرد تور–پواتیه (732 میلادی) است که بهعنوان نقطه عطفی در توقف گسترش امویان در اروپای غربی شناخته میشود.
شارل مارتل پسر پپن هرستال، یکی از نیرومندترین شهردارهای دربار فرانکها (Mayor of the Palace)، بود. پس از مرگ پدرش، میان وارثان بر سر قدرت اختلاف ایجاد شد و شارل مدتی زندانی شد. اما توانست با حمایت نیروهای نظامی وفادار، خود را بهعنوان حاکم واقعی فرانکها تثبیت کند.
پس از دستیابی به قدرت، شارل مارتل با دشمنان داخلی روبهرو شد:
شورش اشراف ناراضی
درگیریهای منطقهای
ضعف سیاسی پادشاهان مروونژی
او با ایجاد ارتشی منظم و اعمال اقتدار بر مناطق مختلف، نظم سیاسی جدیدی را پایهگذاری کرد که بعدها به برکناری رسمی خاندان مروونژی انجامید.
شارل مارتل از زمینهای کلیسایی برای تأمین هزینه ارتش استفاده کرد. این موضوع گرچه مخالفتهایی ایجاد کرد، اما در نهایت باعث شد که:
کلیسا به بقای فرانکها وابستهتر شود
پایه اتحاد آینده کارولنژی–پاپی شکل گیرد
این اتحاد بعدها به تاجگذاری شارلمانی بهعنوان امپراتور روم مقدس انجامید.
نبرد تور–پواتیه ۷۳۲ میلادی
نبرد تور–پواتیه در سال ۷۳۲ میلادی میان نیروهای فرانک به فرماندهی شارل مارتل و سپاهیان خلافت امویِ اندلس رخ داد.
قرن هشتم میلادی:
مسلمانان اندلس از جبلالطارق تا پیرنه پیشروی کرده بودند
بسیاری از شهرهای جنوب فرانسه مورد تهدید یا تسخیر قرار گرفتند
حاکم اموی اندلس، عبدالرحمن غافقی، تصمیم گرفت برای تثبیت نفوذ خود در شمال پیرنه لشکرکشی گستردهای انجام دهد
در همان زمان:
پادشاهان مروونژی ضعیف شده بودند
قدرت واقعی در دست شارل مارتل بود
فرانکها برای مقابله با تهدید خارجی نیازمند بسیج گسترده نظامی بودند
این شرایط دو قدرت عمده منطقه را در مسیر برخورد مستقیم قرار داد.
پس از این نبرد:
مسلمانان تمرکز خود را بر اندلس و جنوب فرانسه محدود کردند
گسترش نظامی به اروپا قارهای عملاً متوقف شد
پپن کوتاه
پپن کوتاه (Pepin the Short؛ حدود ۷۱۴–۷۶۸ میلادی) نخستین پادشاه رسمی از دودمان کارولنژی بود. او با کنار زدن آخرین پادشاه مروونژی و گرفتن تأیید مستقیم پاپ، نظمی سیاسی–دینی را پایهگذاری کرد که بعدها به ظهور امپراتوری شارلمانی انجامید. پپن نه تنها سیاستمداری هوشمند بود، بلکه با لشکرکشیهای نظامی خود پایههای قدرت فرانکها را مستحکم کرد.
در سال ۷۵۴ میلادی پاپ استفان دوم شخصاً به فرانسه رفت و پپن و فرزندانش را تاجگذاری کرد. این اقدام پیامهای مهمی داشت:
پادشاهی پپن دارای مشروعیت الهی است
اتحاد رسمی میان کلیسای کاتولیک و دولت فرانک برقرار شد
پاپ از حمایت نظامی فرانکها بهرهمند گردید
این اتحاد بعدها در تاجگذاری شارلمانی به اوج رسید.
پپن از کلیسا حمایت میکرد، اما نه صرفاً از سر دینداری، بلکه با بینش سیاسی:
کلیسا مشروعیت حکومت او را تقویت میکرد
در مقابل، حکومت فرانکها از پاپ در برابر تهدید لمباردها حفاظت مینمود
این رابطه مبنای شکلگیری قدرت پاپی در رم شد
شارلمانی
شارلمانی یا کارل بزرگ (Charlemagne / Carolus Magnus) یکی از تأثیرگذارترین پادشاهان تاریخ اروپاست؛ فرمانروایی که نهتنها امپراتوری فرانکها را به اوج رساند، بلکه پایههای سیاسی، فرهنگی و مذهبی اروپای غربی را برای سدهها تثبیت کرد. تاجگذاری او به عنوان امپراتور روم مقدس در سال ۸۰۰ میلادی اغلب نقطه آغاز «اروپای مسیحی» و شکلگیری نظم قرون وسطایی دانسته میشود.شارلمانی در حدود سال ۷۴۲ میلادی به دنیا آمد. او فرزند پپن کوتاه، نخستین پادشاه رسمی سلسله کارولنژی بود. پس از مرگ پپن در سال ۷۶۸، قلمرو فرانکها میان شارلمانی و برادرش کارلومان تقسیم شد. مرگ ناگهانی کارلومان در ۷۷۱ میلادی، شارلمانی را تنها فرمانروای فرانکها ساخت و از همین نقطه، پروژه عظیم سیاسی ـ نظامی او آغاز شد.
مهمترین جنگها و فتوحات او
1. جنگهای ساکسونها (۷۷۲–۸۰۴)
طولانیترین و خشنترین نبردهای دوران او
هدف: مسیحیسازی شمال آلمان
نتیجه: الحاق سرزمینهای ساکسون به امپراتوری
استفاده از زور، کوچ اجباری و ایجاد پایگاههای نظامی
2. جنگ با لمباردها (۷۷۳–۷۷۴)
به درخواست پاپ
فروپاشی پادشاهی لمباردها در ایتالیا
شارلمانی لقب «پادشاه لمباردها» را گرفت
3. جنگهای اسپانیا
تلاش برای نفوذ در شمال شبهجزیره ایبری
شکست مشهور در رونسووایه (Roncaevaux Pass)
این رویداد الهامبخش «سرود رولان» شد
4. درگیری با آوارها و اسلاوها
پاکسازی تهدیدات شرقی
تثبیت مرزهای دانوب
سرانجام قلمرو او از آتلانتیک تا دانوب و از دریای شمال تا ایتالیا گسترده شد.
شارلمانی دولتی با ساختار نسبتاً منظم ایجاد کرد؛ چیزی میان سلطنت قبیلهای و امپراتوری قانونمحور.
مهمترین ارکان حکومت او
پادشاه/امپراتور
قدرت برتر و محور تصمیمات
کنتها (Counts)
ادارهکنندگان مناطق
مرزداران (Margraves)
فرماندهان مناطق مرزی
فرستادگان سلطنتی (Missi Dominici)
بازرسان سیار برای کنترل مقامات
او با این سیستم:
وفاداری اشراف را حفظ کرد
فساد را کاهش داد
ارتباط مرکز و پیرامون را تقویت نمود
شارلمانی خود را حامی و بازوی سکولار کلیسا میدانست.
روابط او با پاپ به اوج رسید وقتی که:
در سال ۸۰۰ میلادی
پاپ لئوی سوم او را در رم امپراتور روم تاجگذاری کرد.
نتایج:
احیای ایده امپراتوری غرب
مشروعیت مضاعف برای او
شکلگیری مفهوم «امپراتوری مقدس روم»
این اتحاد بعدها مبنای نظم مذهبی و سیاسی اروپا شد
شارلمانی در سال ۸۱۴ میلادی در آخن درگذشت.
جانشین او لویی پارسا شد.
پس از چند دهه:
اختلافات خانوادگی
پیمان وردن (۸۴۳)
امپراتوری به سه بخش تقسیم گردید:
فرانک غربی → فرانسه
فرانک شرقی → آلمان
منطقه میانی → ایتالیا و لورن
این تقسیم، نقشه سیاسی اروپا را برای قرنها شکل داد
