نبرد آرمادا در سال ۱۵۸۸ یکی از مهمترین وقایع دریایی قرون ۱۶ اروپا بود که نقطه عطفی در تاریخ روابط اسپانیا و انگلستان به شمار میرود. این نبرد، نتیجهی تقابل مذهبی، سیاسی و اقتصادی بین دو قدرت اروپایی بود و پیامدهای گستردهای بر قدرت دریایی و استعماری آنها در قرنهای بعد داشت.در اواخر قرن ۱۶، اروپا با بحرانهای مذهبی و سیاسی شدیدی روبهرو بود. اسپانیا تحت سلطنت فیلیپ دوم، یک کشور کاتولیک قدرتمند، بخشهای وسیعی از اروپا و جهان را تحت نفوذ داشت. انگلستان، تحت رهبری ملکه الیزابت اول، کشوری پروتستان و مستقل بود که تهدیدهای اسپانیا برای بازگرداندن کاتولیسیسم و دخالت در شورشهای هلند را رد میکرد.
فیلیپ دوم تصمیم گرفت با حمله به انگلستان، ملکه الیزابت را سرنگون و سلطه اسپانیا بر دریانوردی و تجارت در اطلس و شرق را تثبیت کند. او این عملیات را از طریق تشکیل ناوگان عظیم آرمادا اسپانیا برنامهریزی کرد.
ناوگان اسپانیا شامل حدود ۱۳۰ کشتی جنگی و ۳۰ هزار نفر سرباز و دریانورد بود. دوک مدینا سیدونیا به عنوان فرمانده کل، مسئول هدایت این ناوگان عظیم شد، اما تجربه عملی محدودی در نبردهای دریایی داشت. از سوی دیگر، خوان مارتینس ده ری یکی از فرماندهان ارشد، مسئول ناوگان جلویی بود و تلاش میکرد تاکتیکهای انگلیسیها را مهار کند، اما محدودیتهای لجستیکی و سنگینی کشتیها باعث ناکامی شد.
نیروی دریایی انگلستان حدود ۲۰۰ کشتی سبک و سریع داشت، که توسط چارلز هاوارد به عنوان فرمانده کل هدایت میشد. سر فرانسیس دریک با تاکتیکهای حمله سریع و ایجاد آشوب در صفوف اسپانیا، و جان هوکینز با نوآوری در طراحی کشتیها و توپخانه دوربرد، توانستند برتری تاکتیکی و عملیاتی را به انگلستان بدهند.
آرمادا از لاکرنتا حرکت کرد تا نیروهای زمینی خود را در هلند با هم ترکیب کند و حمله زمینی به انگلستان انجام دهد. اما فرماندهی ناکارآمد دوک مدینا سیدونیا و مشکلات لجستیکی باعث شد نیروی دریایی اسپانیا نتواند هماهنگی لازم را حفظ کند.
انگلیسیها با استفاده از تاکتیکهای ضربه و فرار و آتش توپخانه دوربرد، کشتیهای اسپانیا را به تدریج تضعیف کردند. در این میان، نقش سر فرانسیس دریک در اجرای حملات سریع و جان هوکینز در طراحی کشتیهای مقاوم و سبک، تعیینکننده بود.
در نهایت، ناوگان اسپانیا مجبور شد مسیر خود را به سمت شمال و اسکاتلند تغییر دهد و در مسیر بازگشت با طوفانهای شدید روبهرو شد که بخش زیادی از کشتیها را نابود کرد.
دلایل شکست اسپانیا
تاکتیکهای ناکارآمد و سنگین بودن کشتیها: کشتیهای اسپانیا برای نبرد دریایی سریع و مانورپذیر مناسب نبودند.
برتری فناوری و تاکتیک انگلیس: کشتیهای سبک، آتش توپخانه دوربرد و تاکتیکهای هوشمندانه انگلیسیها باعث شکست اسپانیا شد.
مشکلات لجستیکی و فرماندهی: ضعف تجربه عملی دوک مدینا سیدونیا و فاصله بین کشتیها باعث ناتوانی در مدیریت ناوگان شد.
عوامل طبیعی: طوفانهای مسیر بازگشت، نابودی کشتیها و سربازان را تسریع کرد.
رهبری و انگیزه انگلیسیها: ملکه الیزابت اول با تصمیمات هوشمندانه و انتخاب فرماندهان کارآمد، نقش مهمی در حفظ انگیزه و هماهنگی نیروها داشت.
نبرد آرمادا باعث تضعیف سلطه دریایی اسپانیا شد و اعتبار آن کاهش یافت. در مقابل، انگلستان به عنوان قدرت دریایی معتبر شناخته شد و مسیر برای گسترش امپراتوری استعماری باز شد. شکست اسپانیا همچنین باعث شد امید به بازگرداندن کاتولیسیسم در انگلستان کاهش یابد و سیاستهای پروتستانی این کشور تثبیت شود.
