ویرگول
ورودثبت نام
علیرضا مرادی
علیرضا مرادیدانشجوی ارشد تاریخ ایران اسلامی علاقه مند به همه ی ادوار تاریخ
علیرضا مرادی
علیرضا مرادی
خواندن ۳ دقیقه·۱۹ ساعت پیش

نبرد بورتنوو

این نبرد در سال ۱۳۱۷ میلادی در نزدیکی روستای بورتنوو رخ داد و بخشی از کشمکش بزرگ میان شاهزاده‌نشین مسکو و شاهزاده‌نشین تور بر سر عنوان «شاهزاده بزرگ ولادیمیر» بود؛ عنوانی که مشروعیت سیاسی و حق گردآوری خراج برای خان مغول را به همراه داشت.

در یک سو، یوری دانیلوویچ مسکو قرار داشت، شاهزاده‌ای جاه‌طلب از خاندان دانیلوویچ که به‌خوبی فهمیده بود قدرت واقعی نه فقط در میدان نبرد، بلکه در رابطه با خان مغول تعریف می‌شود. او برای تقویت موقعیتش با خواهر خان ازدواج کرده بود؛ شاهزاده‌خانمی که در منابع روسی با نام آغافیا (نام مسیحی‌شده) آمده است. در سوی دیگر، میخائیل یاروسلاویچ تور ایستاده بود، شاهزاده‌ای که پیش‌تر عنوان شاهزاده بزرگ را از خان گرفته بود و نمی‌خواست آن را به رقیب نوظهورش واگذار کند.

ریشه درگیری به رقابت مستقیم این دو برای کسب «یارلیق» (فرمان رسمی خان برای حکومت) بازمی‌گشت. خان وقتِ اردوی زرین، یعنی ازبک خان، در آغاز سلطنتش هنوز در حال تثبیت اقتدار بود و شاهزادگان روس می‌کوشیدند با هدایا، وفاداری یا وصلت خانوادگی دل او را به دست آورند. یوری توانست حمایت خان را جلب کند و با نیرویی متشکل از سپاهیان مسکو و احتمالاً دسته‌هایی از تاتارهای وابسته به خان به سوی قلمرو تور حرکت کرد.

نبرد بورتنوو احتمالاً در زمستان یا اوایل بهار ۱۳۱۷ رخ داد. منابع روسی مانند تواریخ نووگورود و دیگر سالنامه‌ها جزئیات تاکتیکی دقیق به دست نمی‌دهند، اما روشن است که سپاه تور به فرماندهی میخائیل توانست نیروهای یوری را شکست دهد. این نشان می‌دهد که تور در آن مقطع هنوز از نظر نظامی دست‌کم با مسکو برابری می‌کرد، اگر نگوییم برتری داشت. نیروهای دو طرف عمدتاً شامل دروژینا (دسته‌های جنگجویان وابسته به شاهزادگان)، شبه‌نظامیان شهری و سواره‌نظام سبک بودند. تأثیر سنت‌های جنگی استپی نیز محسوس بود، زیرا دهه‌ها فرمانروایی مغول الگوهای نظامی منطقه را تغییر داده بود: تحرک بالا، استفاده گسترده از سواره‌نظام و اهمیت مانور.

در جریان شکست یوری، همسرش آغافیا به اسارت نیروهای تور درآمد. این واقعه به ظاهر یک پیامد عادی جنگی بود، اما خیلی زود به فاجعه‌ای سیاسی تبدیل شد. آغافیا در اسارت درگذشت. منابع تور مرگ او را طبیعی یا ناشی از بیماری می‌دانند، اما یوری بی‌درنگ میخائیل را متهم کرد که مسئول مرگ اوست. در فضایی که هر اتهامی می‌توانست بهانه‌ای برای حذف رقیب باشد، این موضوع به خان گزارش شد.

یوری به دربار ازبک خان رفت و با مهارت سیاسی ماجرا را چنان روایت کرد که میخائیل نه‌تنها دشمن او، بلکه مقصر مرگ شاهزاده‌خانمی وابسته به خاندان خان جلوه کند. نتیجه، احضار میخائیل به اردوی زرین بود. او در سال ۱۳۱۸ به آنجا رفت و پس از محاکمه‌ای که بیش از آنکه حقوقی باشد سیاسی بود، اعدام شد. بدین‌ترتیب، شکست نظامی یوری در بورتنوو در نهایت به پیروزی سیاسی او انجامید.

از نظر نظامی، نبرد بورتنوو یک درگیری محلی میان دو شاهزادگی هم‌سطح بود. اما از نظر تاریخی، گامی در روند بلندمدتی بود که طی آن مسکو به‌تدریج رقبایش را کنار زد. تور در دهه‌های بعد همچنان مقاومت کرد، اما سرانجام در قرن پانزدهم در ساختار در حال تمرکز مسکو ادغام شد. این روند نهایتاً در دوره‌هایی مانند فرمانروایی ایوان سوم به شکل‌گیری هسته دولت متمرکز روسی انجامید.

مسکوتاریخروسیه
۵
۱
علیرضا مرادی
علیرضا مرادی
دانشجوی ارشد تاریخ ایران اسلامی علاقه مند به همه ی ادوار تاریخ
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید