نبرد پل (جسر) که در متون اسلامی به نام «معرکة الجسر» نیز آمده است، در تاریخ ۲۲ شعبان ۱۳ هـ (۲۰ اکتبر ۶۳۴ م.) در کرانهی رود فرات نزدیک کوفه در عراق روی داد و با پیروزی سپاه شاهنشاهی ساسانی پایان یافت. این نبرد در پی پیشروی اعراب مسلمان به سوی شهرهای جنوب عراق (مانند فتح حیره) و اعزام سپاهی تازه از سوی رستم فرخزاد، سردار ساسانی، برای دفع حملات آنان رخ داد. نبرد پل تنها جنگ مهم مسلمانان در فتح ایران بود که با پیروزی ایرانیان به پایان رسید.
پس از آنکه خالد بن ولید در سال ۱۲ هـ (۶۳۳ م.) شهر حیره را فتح کرد، فرماندهی سپاه مسلمانان عراق به مثنی بن حارث سپرده شد. او در مقابله با مقاومت محلی و حملات سپاه ساسانی در همسایگی کوفه باقی ماند. از سوی دیگر، دربار ساسانی در تکاپوی مهار اعراب بود. رستم فرخزاد فرمانده بزرگ ساسانی، بهمن جادویه را مأمور کرد تا با سپاهی از خراسان وارد عراق شود و حملات اعراب را دفع کند. تقابل این دو جناح بهتدریج منجر به برخورد نهایی در منطقه فرات گردید.
به فرمان ابوعبید بن مسعود ثقفی (فرمانده سپاه مسلمانان)، پلی شناور از قایقها روی فرات ساخته شد تا لشکر عرب از رود عبور کرده و به سپاه ایرانی نزدیک شود. هنگامی که سپاه مسلمان از پل عبور کرد، دیدار با سپاه ساسانی موجب ترس اسبهای آنان شد؛ فیلهای جنگی ایرانیان راه را باز نگه داشتند. ابوعبید به یک فیل سفید حملهور شد اما همین فیل، او را از اسب پراند و زیر پای خود له کرد. با کشته شدن ابوعبید و از هم پاشیدن خط مقدم اعراب، بسیاری از جنگجویان پراکنده و قسمتی از سپاه تا نزدیکی رود فرار کردند؛ بخش قابل توجهی از نیروهای مسلمان در حین عقبنشینی کشته یا غرق شدند. در این میان، مثنی بن حارث شیبانی و گروهی از سربازان مسلمان تا پایان جنگ در تلاش برای تعمیر پل باقی ماندند تا فرصتی برای عقبنشینی سایر نیروها فراهم شود.
پیروزی قاطع در این نبرد از آن سپاه ساسانی بود. به گزارش منابع، بیش از ۷٬۰۰۰ مسلمان (شامل کشتهشدگان و غرقشدگان) در این درگیری تلفات دادند. به نقل از برخی مورخان، ایرانیان نیز حدود ۶٬۰۰۰ سرباز خود را در این نبرد از دست دادند. نبرد پل تنها جنگ مهم اعراب در فتح عراق بود که با پیروزی ساسانیان پایان یافت؛ کشته شدن ابوعبید ثقفی (فرمانده مسلمانان) و تعدد تلفات مسلمانان، ضرورت عقبنشینی منظم سپاه اعراب را اجتنابناپذیر ساخت.
اختلافات داخلی ایرانیان نیز مانع از تعقیب کامل سپاه مسلمان شد. خبر شورش در تیسفون باعث شد بهمن جادویه به سرعت به آنجا بازگردد و از دنبال کردن اعراب خودداری کند. با این حال، خلیفه عمر بلافاصله نیروهای تقویتی از قبایل مختلف را به عراق اعزام کرد. طی چند نبرد پس از آن (نظیر مقابله در بُویس/نُخَیله و سپس نبرد قادسیه در سال ۶۳۶ م.) مسلمانان انتقام گرفتند و سرانجام خط دفاعی ایران بهشکلی نهایی شکسته شد.
