دینه (به عبری: דִּינָה) از شخصیتهای اساطیری عبرانی است که نامش در کتاب مقدس آمده است. او دختر یعقوب از همسر اولش لیه بود. او برای دیدار مردان شکیم از نزد پدرش جدا شد و شاهزاده شکیم او را مورد تجاوز جنسی قرار داد.[۱] در انتقام این ماجرا، شمعون و لاوی به شکیم رفته و تمام مردان آن سرزمین را کشتند. بر اساس ادبیات خاخامی، دینه مورد لعن یعقوب قرار گرفت.[۲]
اولین اشاره به تولد دینه در پیدایش ۳۰:۲۱ آمده است، جایی که مادر او لیه (دختر لابان (دائی یعقوب) آرامی از فدان آرامی و خواهر ربهکا)، که پیش از این شش پسر برای یعقوب پدرسالار به دنیا آورده بود. رئوبن، شمعون، لاوی، یهودا، ایساکار و زبولون - دختری به نام دینه به دنیا آورد. تولد هر پسر با توضیح نام او همراه است که اغلب منعکس کننده امیدها و آرزوهای لیه است. وقتی زبولون، پسر ششم او، به دنیا میآید، او فریاد میزند: «خدا به من هدیهای شگفتانگیز عطا کرده است. اکنون شوهرم با من (در یک خانه) ساکن خواهد شد» (پیدایش ۳۰:۲۰). عبارت عبری yizbəlēnî (زبولون)، به معنی «او با من ساکن خواهد شد»، به طرز تکاندهندهای اشتیاق لیا را برای ارتباط عمیقتر با یعقوب بیان میکند. با این حال، یک ناهنجاری این الگو را میشکند. دینه، تنها دختر یعقوب که نامش ذکر شده، تنها فرزندی است که هیچ توضیحی در مورد نامش ذکر نشده است. اگرچه نام «دینه» میتواند به عنوان «داوری او» یا «اثبات بیگناهی او» تفسیر شود، اما خود متن در این مورد سکوت میکند. مشخص نیست که آیا رسم نامگذاری با اهمیت صرفاً برای پسران انجام میشده یا اینکه ساختار مردسالارانه، دختران را با توجه به اینکه «در نهایت خانه را ترک خواهند کرد»، کمتر شایسته نامهای نمادین میدانسته است.[۳]
هنگامی که شکیم، دینه دختر یعقوب را مورد تجاوز جنسی قرار داد؛ شمعون از مردم آن شهر انتقام سختی گرفت. در ادبیات یهودی، شمعون مردی نترس و پرخاشگر دانسته میشود، که به ویژه نسبت به یوسف حسادت میورزید. بر اساس هگاده، شمعون که کمترین محبوبیت را نزد یعقوب داشت، نخستین کسی بود که پیشنهاد قتل یوسف را داد و سرانجام با پیشنهاد یهودا مبنی بر به چاه افکندن او موافقت کرد. هنگامی که برادران یوسف، برای خرید گندم و غله به مصر آمدند، یوسف از آنها خواست که به مصر برگشته و بنیامین را نیز با خود بیاورند. در میان برادران، یوسف شمعون را گروگان گرفت تا مطمئن شود که برادران برمیگردند. بر اساس کتاب میدراش یاشر، شمعون نمیخواست که گروگان گرفته شود، بنابراین یوسف هفتاد تن از سپاه مصری فرعون را فرستاد که شمعون را بگیرند؛ اما شمعون همه آنها را زمین زد. آنگاه یوسف، منسه را به نزد شمعون فرستاد، منسه او را گرفت و شکست داد و شمعون فریاد زد که این ضربه از سوی کسی از اسرائیلیان است و مصریان چنین قدرتی ندارند. شمعون هفتاد و پنج سال پس از یعقوب مرد و پسرانش به مصر رفتند. در زمان مرگ شمعون، سه سال از مرگ رئوبن میگذشت.
شمعون، فرزند ارشد و خردمند یعقوب بود که ریاست دیگر برادران را برعهده داشت.[۲]
برخی مفسّران قرآن، مقصود از «قائل» در آیه ۱۰ سوره یوسف را وی دانستهاند که ضمن ردّ تصمیم دیگر برادران، مبنی برکشتن یوسف پیشنهاد داد که وی را در چاه افکنید.[۳] بنا به نقلی، مقصود از «کبیرهم» در آیه ۸۰ یوسف نیز شمعون دانسته شده که در راستای تعهد به پدر برای بازگرداندن بنیامین از مصر به کنعان، برخلاف نظر سایر برادران، از بازگشت نزد پدر خودداری کرد.[۴]
منابع
فرزندان یعقوب بر پایهٔ مادر به ترتیب تاریخ تولد
