خدمات اجرای شرکت های اتاق تمیز تنها به نصب دیوارهای ساندویچ پانل یا سیستمهای تهویه محدود نمیشود؛ بلکه فرآیندی مهندسی برای خلق محیطی است که در آن «کیفیت» و «ایمنی» محصول نهایی تضمین گردد. در دنیای امروز که استانداردهای GMP و ISO 14644 سختگیرانهتر شدهاند، صنایع دارویی، تجهیزات پزشکی و الکترونیک با چالشی بزرگ روبرو هستند: چگونه میتوان فضایی ساخت که همزمان با کنترل دقیق ذرات و میکروبها، مصرف انرژی بهینهای داشته باشد؟ پاسخ در انتخاب پیمانکاری نهفته است که دانش فنی را با تکنولوژیهای نوین ادغام کند. اجرای اصولی کلین روم، یعنی مدیریت ریسک آلودگی از همان مرحله طراحی تا معتبرسازی نهایی. این مسیر، نیازمند تیمی است که زبان حساسیتهای تولید شما را بفهمد و زیرساختی پایدار برای رشد کسبوکارتان بنا کند.
در این مقاله، لایههای پنهان این صنعت را باز میکنیم و به شما میگوییم که یک شرکت مهندسی معتبر دقیقا چه کاری برای شما انجام میدهد و چرا جزئیاتی مانند طراحی کوئل یا انتخاب کندانسینگ یونیت، در موفقیت نهایی پروژه شما نقشی حیاتی دارند.
شاید در نگاه اول تصور شود که اتاق تمیز صرفا یک محیط ایزوله با دیوارهای صاف است. اما واقعیت فنی بسیار پیچیدهتر از اینهاست. خدمات اجرای شرکت های اتاق تمیز در واقع تلفیقی از مهندسی مکانیک سیالات، معماری داخلی، برق و کنترل و میکروبیولوژی است. پیمانکار باید بتواند تعادلی دقیق میان این رشتهها ایجاد کند. اگر معماری بینقص باشد اما سیستم تهویه نتواند فشار مثبت را تامین کند، پروژه شکست خورده است. اگر تهویه عالی باشد اما متریال کف آنتیاستاتیک نباشد، در صنایع الکترونیک فاجعه رخ میدهد.
یک شرکت اجرایی معتبر، کار خود را با نیازسنجی کاربر (URS) شروع میکند. این سند مشخص میکند که شما دقیقا چه محصولی تولید میکنید، حساسیت آن چیست و چه حجمی از تولید مدنظر است. بر اساس این سند، کلاس تمیزی (مثلا ISO 7 یا ISO 8) تعیین میشود. اشتباه رایج در این مرحله، انتخاب کلاسهای تمیزی بالاتر از نیاز واقعی است. این کار شاید کیفیت را بالا ببرد، اما هزینههای ساخت و انرژی را به شکل تصاعدی افزایش میدهد. هنر یک شرکت مهندسی، طراحی بهینه است؛ یعنی رسیدن به استاندارد مطلوب با کمترین هزینه ممکن.
شرکتهایی مانند «آرمان تجارت پیشرو خاورمیانه» با درک این ظرافتها، رویکردی یکپارچه را پیشنهاد میدهند. یعنی از لحظه طراحی کانسپت تا لحظه تحویل کلید و معتبرسازی، مسئولیت تمام اجزا را بر عهده میگیرند. این رویکرد ریسک ناهماهنگی بین پیمانکاران جزء (مثلا ناهماهنگی بین نصاب پانل و نصاب کانال) را به صفر میرساند.
پس از اتمام ساختار معماری و نصب پانلها، پروژه وارد حساسترین فاز خود میشود: نصب و راهاندازی تاسیسات. واقعیت این است که دیوارها و سقفها تنها یک پوسته غیرفعال هستند؛ آنچه به این فضا هویت «کلینروم» میبخشد و کلاس ذرات را تضمین میکند، عملکرد دقیق و بیوقفه تجهیزات اتاق تمیز است. انتخاب تجهیزات در این مرحله نباید صرفا بر اساس کاتالوگهای تبلیغاتی انجام شود، بلکه نیازمند محاسبات دقیق دبی هوا، افت فشار و ریسکهای آلودگی است.
اگر برای شمال سوال است که اتاق تمیز چیست میتوانید برای اطلاعات کامل رو در بلاگ اتاق تمیز مطالعه کنید
در ادامه، اجزای حیاتی این سیستم را با نگاهی فنی و آسیبشناسانه بررسی میکنیم.
بسیاری از کارفرمایان به اشتباه تصور میکنند که هواساز هایژنیک (Hygienic AHU) تنها نسخه تمیزتری از هواسازهای معمولی است. اما تفاوتها بنیادین هستند. در تجهیزات اتاق تمیز، هواساز وظیفه دارد علاوه بر تامین دما و رطوبت، فشار مثبت (Positive Pressure) اتاق را نسبت به محیط بیرون حفظ کند تا آلودگی وارد نشود.
یک هواساز استاندارد اتاق تمیز باید ویژگیهای زیر را داشته باشد:
استراکچر بدون درز: داخل دستگاه باید کاملا صاف، صیقلی و فاقد گوشههای تیز باشد تا از تجمع گرد و غبار و رشد قارچ جلوگیری شود. استفاده از ورقهای استنلس استیل (SS304) در کفی دستگاه الزامی است.
حذف پل حرارتی (Thermal Break): پروفیلهای بدنه باید دارای ترمالبریک باشند. عدم رعایت این نکته باعث میعان آب روی بدنه دستگاه، زنگزدگی و در نهایت ورود ذرات زنگزدگی به داخل اتاق تمیز میشود.
فنهای دایرکت درایو: استفاده از فنهای تسمهای در اتاق تمیز ممنوع است، زیرا سایش تسمه خود منبع تولید ذرات سیاه است. فنهای پلاگ (Plug Fan) با اتصال مستقیم، استانداردترین گزینه هستند.
یکی از بزرگترین چالشها در مدیریت کلینروم، انتقال مواد اولیه و محصول بین اتاقهایی با کلاس تمیزی متفاوت است. باز و بسته کردن مکرر دربها برای جابجایی کالا، فشار اتاق را میشکند و آلودگی را وارد میکند. راهحل مهندسی برای این مشکل، استفاده از «پسباکس» است.
این تجهیزات در دو نوع کلی تولید میشوند که انتخاب اشتباه میان آنها میتواند هزینهساز باشد:
پسباکس استاتیک (Static): تنها دارای سیستم اینترلاک (قفل همزمان) است و برای انتقال بین دو اتاق با کلاس تمیزی نزدیک به هم استفاده میشود.
پسباکس دینامیک (Dynamic): مجهز به فن و فیلتر هپا داخلی است. این دستگاه هوای داخل محفظه را تصفیه میکند و برای انتقال مواد از محیط کثیف به محیط تمیز ضروری است.
انسانها بزرگترین منبع تولید آلودگی در اتاق تمیز هستند. پوست مرده، مو و ذرات روی لباس پرسنل، دشمن کلاسبندی اتاق هستند. «دوش هوا» محفظهای است که پرسنل پیش از ورود به اتاق تمیز از آن عبور میکنند. نازلهای جت با سرعت بالا (معمولا بالای ۲۵ متر بر ثانیه) هوای فیلتر شده را به لباس فرد میدمند تا ذرات سست جدا شوند. نکته فنی مهم در خرید دوش هوا، توجه به «زمان ریکاوری» و کیفیت فیلترهای سایکلون داخلی است تا ذرات جدا شده مجددا به محیط باز نگردند.
نقطه نهایی که هوا وارد اتاق میشود، فیلتر باکسها هستند. طراحی این باکسها باید به گونهای باشد که امکان تست نشتی (DOP Test) پس از نصب وجود داشته باشد. نشتی از کنارههای فیلتر، تمام هزینههای هواساز را بی اثر میکند. استفاده از دریچههای چرخشی (Swirl Diffuser) نیز به توزیع یکنواخت هوا و جارو کردن ذرات از سطح اتاق کمک میکند.
انتخاب صحیح تجهیزات، تضمینکننده پاس شدن تستهای معتبرسازی است. جدول زیر پارامترهای حیاتی انتخاب را نشان میدهد:
نکته پایانی: در بازار ایران، تجهیزات کارگاهی غیراستاندارد فراوانی وجود دارد که تنها ظاهری شبیه به تجهیزات اتاق تمیز دارند. شرکت «آرمان تجارت» با درک حساسیت صنایع دارویی و الکترونیک، تمامی این تجهیزات را بر اساس استانداردهای GMP و با قابلیت سفارشیسازی کامل (Custom-made) در کارخانه اختصاصی خود تولید میکند تا انطباق صددرصدی با نیاز پروژه تضمین شود.
یکی از چالشبرانگیزترین بخشهای خدمات اجرای شرکت های اتاق تمیز، طراحی سیستمهای تولید برودت و حرارت است. اتاق تمیز به دلیل گردش هوای بالا و وجود فیلترهای متعدد، بار حرارتی زیادی تولید میکند. همچنین تجهیزات فرآیندی داخل اتاق نیز گرمازا هستند. بنابراین، سیستم خنککننده باید بسیار قدرتمند و در عین حال دقیق باشد.
در این بخش، مهندسین باید تصمیمات مهمی بگیرند: استفاده از سیستمهای انبساط مستقیم (DX) یا سیستمهای چیلر آبی؟
در سیستمهای DX، طراحی کندانسینگ یونیت اهمیت ویژهای دارد. این یونیت باید بتواند در شرایط آب و هوایی مختلف (از گرمای جنوب تا سرمای کوهستان) عملکرد پایداری داشته باشد. اگر کندانسینگ یونیت به درستی با کوئل اواپراتور هماهنگ نشود (Match نشود)، سیستم دچار یخزدگی یا افت راندمان میشود. شرکت آرمان تجارت با تسلط بر دانش ترمودینامیک، کندانسینگ یونیتهایی را طراحی میکند که دقیقا با نیاز بار برودتی پروژه همخوانی دارند.
در پروژههای بزرگ دارویی یا صنعتی که از چیلرهای آبخنک استفاده میشود، طراحی و ساخت برج خنک کننده (Cooling Tower) به میان میآید. برج خنککننده وظیفه دفع حرارت جذب شده از آب کندانسور را دارد. اما در کاربردهای اتاق تمیز، برج خنککننده نمیتواند یک برج معمولی باشد.
آب در گردش برج خنککننده محیط مناسبی برای رشد باکتری لژیونلا (Legionella) است که میتواند از طریق ذرات آب در هوا منتشر شود. بنابراین طراحی برج باید به گونهای باشد که ریسک انتشار آلودگی بیولوژیک به حداقل برسد و نگهداری و شستشوی آن آسان باشد. استفاده از پکینگهای با کیفیت و سیستمهای تصفیه آب در کنار برج، از الزامات فنی است که پیمانکاران حرفهای رعایت میکنند.
اواپراتور بخشی از سیستم است که مبرد در آن تبخیر شده و گرما را جذب میکند. در هواسازهای اتاق تمیز، ساخت دستگاه اواپراتور (یا همان کوئل سرمایشی DX) نیازمند دقت فراوان است. فاصله فینها (Fin Spacing) در این کوئلها نباید خیلی کم باشد، زیرا در صورت گرفتگی، افت فشار هوا به شدت افزایش مییابد و بالانس هوایی اتاق به هم میخورد. همچنین جنس لولهها و فینها باید در برابر رطوبت و مواد شوینده مقاوم باشد. مهندسین آرمان تجارت این دستگاهها را با محاسبات دقیق نرمافزاری طراحی میکنند تا نقطه شبنم (Dew Point) به درستی کنترل شود و رطوبتگیری هوا به میزان لازم صورت گیرد.
شاید به نظر برسد که کوئل (Coil) یک قطعه ساده مبدل حرارتی است، اما در اتاق تمیز، کوئلها نقشی حیاتی دارند. طراحی و ساخت کوئل اتاق تمیز باید با در نظر گرفتن "افت فشار هوا" انجام شود. فنهای هواساز باید بر مقاومت فیلترهای هپا غلبه کنند؛ اگر کوئلها هم افت فشار زیادی ایجاد کنند، مصرف انرژی فنها به شدت بالا میرود و صدای دستگاه آزاردهنده میشود.
نکته مهم دیگر، بحث بهداشت کوئلهاست. کوئلهای سرمایشی به دلیل تقطیر آب روی سطحشان، مستعد رشد قارچ و کپک هستند. در طراحیهای مدرن، سرعت عبور هوا از روی کوئل (Face Velocity) در محدودهای خاص (معمولا ۲.۵ متر بر ثانیه) نگه داشته میشود تا قطرات آب به داخل کانال پرتاب نشوند. همچنین استفاده از پوششهای آبدوست (Hydrophilic) روی فینها کمک میکند تا آب سریعتر تخلیه شود.
شرکت آرمان تجارت با بهرهگیری از ماشینآلات پیشرفته فینپرس و اکسپندر، کوئلهایی تولید میکند که هم راندمان حرارتی بالایی دارند و هم استانداردهای بهداشتی کلینروم را پاس میکنند.
فرض کنید اتاق تمیز ساخته شد، تجهیزات نصب شد و سیستم روشن شد. از کجا مطمئن شویم که این اتاق واقعا «تمیز» است؟ اینجاست که فرآیند معتبرسازی کلین روم (Validation) وارد عمل میشود. این مرحله شاید مهمترین بخش از خدمات اجرای شرکت های اتاق تمیز باشد که به پروژه رسمیت میبخشد.
معتبرسازی شامل مجموعهای از تستهای دقیق است که ثابت میکند اتاق با استاندارد ایزو کلین روم (ISO 14644) مطابقت دارد. این تستها عبارتند از:
تست شمارش ذرات (Particle Count): با استفاده از دستگاه پارتیکل کانتر، تعداد ذرات در نقاط مختلف اتاق اندازهگیری میشود تا کلاس اتاق تایید شود.
تست دبی و سرعت هوا: برای اطمینان از اینکه تعداد تعویض هوا در ساعت (ACH) کافی است.
تست فشار تفاضلی: برای اطمینان از اینکه هوا از منطقه تمیزتر به منطقه کثیفتر جریان مییابد (Cascading Pressure).
تست نشتی فیلتر (Integrity Test): برای اطمینان از سالم بودن فیلترهای هپا.
تست بازیافت (Recovery Test): سنجش زمانی که طول میکشد تا اتاق پس از آلودگی، دوباره تمیز شود.
شرکت مجری موظف است پروتکلهای DQ (کیفیت طراحی)، IQ (کیفیت نصب)، OQ (کیفیت عملیاتی) و PQ (کیفیت عملکردی) را تدوین و اجرا کند. بدون این مدارک، وزارت بهداشت یا نهادهای نظارتی اجازه تولید محصول را نخواهند داد. تیم ولیدیشن آرمان تجارت با استفاده از تجهیزات کالیبره شده، این اطمینان را به کارفرما میدهد که پروژه تحویل داده شده، تمامی آزمونهای سختگیرانه را با موفقیت پشت سر میگذارد.
دانستن این جدول به کارفرما کمک میکند تا در مرحله سفارشگذاری، انتظارات خود را با واقعیتهای فنی و هزینهای تطبیق دهد.
دنیای امروز دنیای سرعت است. گاهی اوقات زمان کافی برای ساخت یک کلینروم به روش سنتی (Stick-built) وجود ندارد، یا بودجه پروژه محدود است. در این شرایط، شرکتهای پیشرو راهکارهای جایگزین ارائه میدهند.
اتاق تمیز پیش ساخته سیستمی است که در کارخانه تولید و مونتاژ اولیه میشود و سپس در محل پروژه نصب میگردد.
سرعت اجرا: تا ۷۰ درصد سریعتر از روش سنتی
انعطافپذیری: قابلیت جابجایی، بزرگسازی یا تغییر کاربری در آینده
تمیزی اجرا: به دلیل تولید در کارخانه، کیفیت قطعات بالاتر و ضایعات نصب کمتر است
این گزینه برای آزمایشگاهها، مراکز تحقیقاتی و خطوط تولیدی که در فضاهای استیجاری مستقر هستند، ایدهآل است. شرکت آرمان تجارت با طراحی سیستمهای مدولار، این امکان را فراهم کرده که مشتریان در کوتاهترین زمان ممکن صاحب یک فضای تمیز استاندارد شوند.
تصور کنید یک استارتاپ بایوتکنولوژی هستید که نیاز به تولید آزمایشی (Pilot) دارد، یا شرکت داروسازی هستید که خط تولید اصلیتان در حال تعمیر است. ساخت یک کلینروم دائم برای یک پروژه موقت، توجیه اقتصادی ندارد. در اینجا، اتاق تمیز اجاره ای راهگشاست.
این سرویس شامل کانتینرها یا سازههای مدولاری است که مجهز به تمامی سیستمهای تهویه و فیلتراسیون هستند و به محل شما حمل میشوند. این یک راهکار هوشمندانه برای مدیریت نقدینگی و زمان در پروژههای کوتاهمدت است.
ورود به پروژه اتاق تمیز بدون آگاهی از ریسکها، قماری بزرگ است. یکی از بزرگترین اشتباهات، «خرید جزیرهای» است. یعنی کارفرما هواساز را از یک شرکت، پانلها را از شرکت دیگر و اجرا را به تیم سوم میسپارد. نتیجه معمولا عدم هماهنگی (Mismatch) بین اجزا است. مثلا هواساز قدرت کافی برای غلبه بر افت فشار کانالکشی اجرا شده را ندارد.
ریسک دیگر، نادیده گرفتن «خدمات پس از فروش» است. اتاق تمیز نیاز به نگهداری دائمی دارد. فیلترها باید تعویض شوند، سنسورها کالیبره گردند و موتورها سرویس شوند. شرکتی که فقط "سازنده" است و تیم خدمات ندارد، شما را در میانه راه تنها میگذارد. شرکت آرمان تجارت با درک این موضوع، قراردادهای نگهداری و تعمیرات (PM) را به عنوان بخشی از پکیج خدمات خود ارائه میدهد تا خیال کارفرما از بابت تداوم تولید راحت باشد.
همچنین باید مراقب تجهیزات تقلبی یا بیکیفیت باشید. در بازار تجهیزات تهویه، استفاده از کوئلهای با لولههای نازکتر از استاندارد یا فنهای با راندمان پایین رایج است که در کوتاهمدت هزینهها را کم میکند اما در بلندمدت مصرف برق را بالا برده و عمر سیستم را کاهش میدهد.
در میان شرکتهای فعال در این حوزه، «آرمان تجارت پیشرو خاورمیانه» مسیری متفاوت را طی کرده است. این شرکت تنها یک پیمانکار نیست؛ بلکه یک «سازنده تکنولوژی» است. تمرکز بر بومیسازی دانش ساخت تجهیزات پیچیده مانند هواسازهای هایژنیک و سیستمهای کنترل دقیق، به این مجموعه اجازه داده تا محصولاتی با کیفیت رقابتی با نمونههای اروپایی اما با قیمتی مناسبتر ارائه دهد.
چشمانداز صادراتی این شرکت به کشورهایی نظیر عمان، نشاندهنده اعتماد بازارهای منطقه به توان مهندسی ایرانی است. وقتی شرکتی توانایی طراحی و ساخت دستگاه اواپراتور یا کندانسینگ یونیتهای خاص را دارد، یعنی بر "چرایی" و "چگونگی" عملکرد سیستم تسلط کامل دارد و صرفا یک مونتاژکار نیست. این عمق فنی، بزرگترین تضمین برای کارفرمایانی است که پروژههای حساس و پیچیده دارند.
خدمات اجرای شرکت های اتاق تمیز، حلقهای حیاتی در زنجیره ارزش صنایع پیشرفته است. این خدمات از مشاوره و طراحی آغاز میشود، با ساخت و نصب تجهیزات تخصصی مانند برجهای خنککننده و کوئلهای دقیق ادامه مییابد و با فرآیند سختگیرانه معتبرسازی کلین روم به ثمر مینشیند. انتخاب پیمانکار در این مسیر، انتخاب یک شریک تجاری است که قرار است زیرساخت حیاتی کسبوکار شما را بنا کند.
شرکت آرمان تجارت پیشرو خاورمیانه با ترکیب دانش فنی، توان تولیدی و تجربه اجرایی، گزینهای مطمئن برای کسانی است که به کیفیت و پایداری میاندیشند. چه به دنبال یک اتاق تمیز پیش ساخته سریع باشید، چه نیاز به اتاق تمیز اجاره ای داشته باشید و چه بخواهید یک کارخانه عظیم داروسازی را با بالاترین استانداردهای ایزو کلین روم تجهیز کنید، تخصص و تعهد این مجموعه راهگشای شما خواهد بود. سرمایهگذاری بر روی تخصص امروز، سودآوری و آرامش خاطر فردا را تضمین میکند.
برای بررسی نیازهای پروژه خود و دریافت مشاوره تخصصی، همین حالا با کارشناسان فنی ما تماس بگیرید.
سوالات متداول (FAQ)
هزینه کاملا وابسته به کلاس تمیزی، متراژ و نوع تجهیزات است. اما به طور کلی، هرچه کلاس تمیزی سختگیرانهتر باشد (عدد ایزو کوچکتر)، هزینه به دلیل نیاز به فیلترهای بیشتر و تعویض هوای بالاتر، افزایش مییابد.
بله. با تغییر سیستم فیلتراسیون، افزایش ظرفیت هواساز و بهبود سیلبندی (Sealing) معماری، میتوان کلاس تمیزی یک اتاق را ارتقا داد. البته این کار نیازمند ارزیابی دقیق زیرساختهای موجود است.
در مدل پیشساخته، اجزا مدولار و قابل جابجایی هستند و سرعت نصب بالاست. در مدل معمولی (Stick-built)، ساخت در محل انجام میشود و انعطافپذیری کمتری برای جابجایی دارد اما برای فضاهای با هندسه نامنظم مناسبتر است.
طبق استاندارد ISO 14644-2، بسته به کلاس اتاق، تستها باید در فواصل ۶ ماهه یا یکساله تکرار شوند تا تداوم انطباق با استاندارد تضمین شود.
طراحی باید به گونهای باشد که رطوبتزدایی به درستی انجام شود و آب کندانس شده به سرعت تخلیه گردد تا از رشد کپک و قارچ جلوگیری شود. همچنین افت فشار هوا باید حداقل باشد.
