طبق گزارش انستیتو آپتایم، آتشسوزی در دیتاسنترها به طور متوسط کمتر از یک بار در هر دو سال اتفاق میافتد. این آمار بدین معناست که احتمال آتشسوزی یک دیتاسنتر استاندارد نسبتا ضعیف است. اما چنانچه همین اتفاق نادر تحقق پیدا کند، ضررهای ناشی از آن آنقدر سنگین است که علاوه بر فعالیت خود مرکز داده، عملکرد بسیاری از بخشهای وابسته به آن را هم برای مدت طولانی مختل خواهد کرد.
حتی یک حادثه کوچک مانند اتصال کوتاه یا خرابی سیستم خنککننده در دیتاسنتر میتواند به سرعت به بحرانی بزرگ بدل شود. همین مسئله، تخصیص بودجه به پیادهسازی سیستمهای اعلام و اطفا حریق اتاق سرور را توجیه میکند؛ سیستمی که بتواند در کوتاهترین زمان ممکن آتش را شناسایی کرده و بدون آسیب به تجهیزات، آن را خاموش کند. در ادامه بررسی میکنیم که چه عواملی بیشترین نقش را در بروز آتش دارند و چه راهکارهایی برای اعلام و اطفاء سریع و مؤثر وجود دارد.
اتاق سرور بخشی حیاتی در زیرساخت هر سازمان است که تجهیزات شبکه، سرورها و سیستمهای ذخیرهسازی داده در آن مستقر میشوند. همچنین تمام فعالیتهای نرمافزاری، پردازش اطلاعات و دسترسی کاربران از این نقطه مدیریت میشود. ویژگی بارز اتاق سرور، حساسیت بالای تجهیزات آن است. سرورها به صورت ۲۴ ساعته در حال فعالیت هستند و همین موضوع باعث تولید گرمای زیاد میشود. به همین دلیل، این محیط نیازمند شرایط خاصی مانند سیستمهای خنککننده دائمی، تهویه مناسب و کنترل دقیق رطوبت است. کوچکترین اختلال در این شرایط میتواند ریسک بروز حادثه را افزایش دهد.
ایمنسازی اتاق سرور فقط به معنی نصب قفل و دوربین نیست. مهمترین تهدیدی که ممکن است این فضا با آن مواجه شود، آتشسوزی است. اگر حریق در چنین فضایی رخ دهد، علاوه بر تجهیزات سختافزاری، دادههای حیاتی سازمان نیز در معرض نابودی قرار میگیرند. از این رو، طراحی و پیادهسازی سیستمهای استاندارد اعلام و اطفا حریق اتاق سرور، بخشی جداییناپذیر از استراتژی امنیت و پایداری هر سازمان به حساب میآید.
اتاقهای سرور معمولاً تحت نظارت دقیق طراحی و مدیریت میشوند، اما باز هم عوامل مختلفی میتوانند زمینهساز آتشسوزی شوند. شناخت این عوامل، اولین گام برای پیشگیری و طراحی یک سیستم مطمئن اطفاء حریق اتاق سرور است.
اتصال کوتاه: حجم بالای کابلها و مصرف مداوم برق در سرورها، احتمال داغ شدن بیش از حد یا بروز جرقه را افزایش میدهد. در صورت نبود تجهیزات حفاظتی مناسب، این وضعیت میتواند در مدت کوتاهی به آتشسوزی منجر شود.
نارسایی در سیستم خنککننده: اتاق سرور بدون تهویه و سرمایش مناسب به سرعت داغ میشود. افزایش بیش از اندازه دما میتواند قطعات الکترونیکی را تحت فشار قرار داده و در نهایت به بروز حریق منجر شود.
خطای انسانی: نصب یا تعمیر نادرست تجهیزات، استفاده از کابلهای غیراستاندارد یا بیتوجهی به هشدارهای اولیه، از جمله خطاهایی هستند که اغلب به عامل اصلی بروز حریق در دیتاسنترها بدل میشوند.
شرایط محیطی نامناسب: گردوغبار انباشتهشده روی تجهیزات یا رطوبت کنترلنشده در محیط، احتمال اتصال کوتاه و در نتیجه آتشسوزی را به شکل قابلتوجهی افزایش میدهد.
هیچ سیستم اطفای مؤثری بدون یک سامانه اعلام حریق کارآمد معنا ندارد. شناسایی سریع آتش در مراحل اولیه از گسترش حریق جلوگیری کرده و فرصت کافی برای فعالسازی اطفا حریق اتاق سرور فراهم میکند.
سنسورهای دود: این حسگرها ذرات دود را شناسایی کرده و پیش از شکلگیری شعله هشدار لازم را صادر میکنند. در دیتاسنترها، مدلهای لیزری و سیستمهای نمونهبرداری هوا دقت بالاتری دارند.
سنسورهای حرارت: تغییرات غیرعادی دما را شناسایی میکنند و در هنگام آتشسوزی با دود نامحسوس کارآمد اند.
سیستم تشخیص موقعیت: این سیستمها محل دقیق بروز حادثه را مشخص میکنند تا تیم فنی سریعاً به آن نقطه دسترسی پیدا کند.
پنلهای کنترل و هشدار: دادههای حسگرها به پنل مرکزی منتقل میشود تا هم هشدار صادر کند و هم در صورت لزوم، سیستم اطفا حریق اتاق سرور را فعال سازد.
بعد از شناسایی آتش توسط سیستمهای اعلام حریق، نوبت به مرحله حیاتی یعنی مهار و خاموشسازی میرسد. روشهای رایج در دیتاسنترها عبارتاند از:
سیستم آبپاش (Sprinkler): راهکاری سنتی که هرچند آتش را مهار میکند، اما خسارت سنگینی به تجهیزات وارد میآورد و بیشتر بهعنوان لایه پشتیبان کاربرد دارد.
سیستم اطفا حریق گازی: در این روش، گازهای بیاثر محیط را فرا گرفته و بدون آسیب به تجهیزات، شعله را خاموش میکنند. به همین دلیل، در اتاقهای سرور گزینهای استاندارد محسوب میشوند.
سیستمهای هیبریدی: ترکیبی از روشهای مختلف برای ایجاد پوشش چندلایه در برابر آتش هستند. این سیستمها اگرچه مؤثرند، اما هزینه بیشتری دارند و پیچیدگی نصب بالاتری را میطلبند.
در میان تمامی روشهای خاموشسازی، استفاده از گاز FM200 بهعنوان یکی از مطمئنترین راهکارها برای اطفا حریق اتاق سرور شناخته میشود. این گاز در لحظه فعالسازی، به سرعت در فضا پخش شده و بدون باقی گذاشتن اثرات تخریبی بر تجهیزات، شعله را مهار میکند. مزایای کلیدی آن عبارتاند از:
سرعت بالا در خاموشسازی
عدم آسیب به سختافزار
ایمنی برای کارکنان حاضر در محیط
قابلیت استفاده در صنایع حساس مانند بیمارستانها و مراکز مخابراتی
در مقایسه با CO2، گاز FM200 ایمنتر است. همچنین هزینهی آن از سیستم Novec 1230 به مراتب کمتر است. این ویژگیها اطفا حریق FM200 را به گزینهای محبوب برای محافظت از اتاق سرور تبدیل کرده است.
آبپاشها اگرچه ارزان و در دسترساند، اما در دیتاسنترها به دلیل آسیب مستقیم به سختافزار گزینهای پرریسک محسوب میشوند. سیستمهای هیبریدی پوشش چندلایه برای اطفا فراهم میکنند، اما هزینه و پیچیدگی بالایی دارند. در این میان، اطفا حریق گازی FM200 بهترین تعادل میان سرعت، ایمنی و حفاظت از تجهیزات را ایجاد میکند و به همین دلیل، انتخاب اول بیشتر مراکز داده است.
اتاق سرور بهعنوان قلب زیرساخت فناوری اطلاعات، بیش از هر بخش دیگری نیازمند حفاظت است. هرچند احتمال آتشسوزی پایین به نظر میرسد، اما خسارتهای ناشی از آن میتواند جبرانناپذیر باشد. از میان سیستمهای موجود، اطفا حریق گازی FM200 مزایای بیشتری دارد و انتخابی مطمئن برای مراکز داده است. برای پیادهسازی یک سیستم استاندارد و پایدار، همکاری با شرکتهایی مانند پیشگام گستر راتین، آتشران و فامکو میتواند تضمینکننده امنیت و تداوم فعالیت سازمان باشد.
