گاهی پوست بدن از درون فریاد میزند. لکههای قرمز، پوستههای سفید و خارش مداوم تنها ظاهر ماجراست. پسوریازیس نوعی بیماری خودایمنی است که در آن، بدن بهاشتباه به سلولهای پوست حمله میکند. نتیجه این فرایند رشد سریع سلولها، التهاب و پوستهریزی است. این بیماری مزمن است، اما برخلاف تصور رایج، پایان راه نیست. پیشرفت علم در چند سال گذشته، مخصوصاً در ایران، افق تازهای برای درمان آن گشوده است.
بیماری پسوریازیس تنها یک مشکل پوستی نیست؛ در حقیقت اختلالی در عملکرد سیستم ایمنی است که علاوهبر پوست، ممکن است ناخنها و حتی مفاصل را درگیر کند. این بیماری در برخی افراد زمینه ژنتیکی دارد و گاهی با استرس یا عفونت شعلهور میشود. ضایعات معمولاً بهشکل پلاکهای قرمز با پوستههای سفید یا نقرهای دیده میشوند. این پلاکها در پوست سر، آرنج، زانو و کمر شایعتر هستند. بیماری پسوریازیس واگیردار نیست و از شخصی به شخص دیگر منتقل نمیشود.
هدف از درمان بیماری پسوریازیس، کاهش التهاب و کنترل سرعت رشد سلولهای پوستی است. پزشک براساس شدت بیماری، محل ضایعات و وضعیت عمومی بدن بیمار، درمان مناسب را انتخاب میکند. روشهای درمان به سه دسته کلی تقسیم میشوند.
درمانهای موضعی شامل کرمها، لوسیونها و پمادهایی هستند که مستقیماً روی پوست استفاده میشوند و به کاهش قرمزی، پوستهریزی و خارش ناشی از بیماری پسوریازیس کمک میکنند. این روش معمولاً نخستین گام در کنترل علائم بیماری است. برخی از داروهای موضعی عبارتاند از:
کورتیکواستروئیدها: برای کاهش التهاب و قرمزی در موارد خفیف تا متوسط استفاده میشوند.
آنالوگهای ویتامین D: مانند کلسیپوتریول که به تنظیم رشد سلولهای پوست کمک میکنند.
رتینوئیدهای موضعی: در کاهش پوستهریزی مؤثراند و در بارداری نباید مصرف شوند.
مهارکنندههای کلسینورین: مثل پیمکرولیموس که مخصوص نواحی حساس پوست هستند.
اسید سالیسیلیک: در کاهش پوستهریزی پوست سر کاربرد دارد.
همه این داروها باید با تجویز پزشک مصرف شوند؛ زیرا مصرف خودسرانه ممکن است باعث نازک شدن پوست یا تحریک بیشتر شود.
درمان با نور (فوتوتراپی) یکی از روشهای مؤثر برای درمان پسوریازیس است. در این روش، به پوست مقدار کنترلشدهای نور فرابنفش (UVB یا UVA) تابانده میشود تا روند التهاب کاهش یابد.
در ادامه، به انواع روشهای نوردرمانی در پسوریازیس میپردازیم که هرکدام بسته به شدت بیماری و تشخیص پزشک، کاربرد خاصی دارند.
نور UVB باند باریک، بیشترین کاربرد را دارد و معمولاً دو تا سه بار در هفته انجام میشود. این روش باعث کاهش سرعت تکثیر سلولهای پوستی و بهبود تدریجی پلاکهای پسوریازیس میشود.
PUVAتراپی که ترکیبی از دارو و نور UVA است و در موارد شدیدتر استفاده میشود. در این روش، بیمار پیش از تابش نور، دارویی بهنام پسورالن دریافت میکند تا پوست نسبت به نور حساستر شود و درمان اثر بهتری داشته باشد.
در برخی مراکز، لیزر اگزایمر نیز برای درمان ضایعات محدود بهکار میرود. این دستگاه نور متمرکز UVB را فقط روی نواحی درگیر میتاباند تا التهاب کاهش یابد و پوست سالم اطراف آسیب نبیند.
نوردرمانی حتماً باید در مراکز تخصصی انجام شود.
اگر ضایعات وسیع باشند یا درمانهای موضعی مؤثر نباشند، داروهای خوراکی یا تزریقی تجویز میشوند. این داروها سیستم ایمنی را تنظیم میکنند تا التهاب کاهش یابد. داروهای خوراکی و تزریقی که برای پسوریازیس استفاده میشوند، عبارتاند از:
متوترکسا (ترکسوما): نوعی داروی ضدالتهاب است که رشد سلولها را کند میکند و به صورت هفتگی تجویز میشود. .
آسیترتین: از مشتقات ویتامین A است و در پسوریازیس شدید کاربرد دارد. مصرف این دارو در بارداری ممنوع است.
اپرمیلاست که با نام تجاری پرمیلاتیک توسط شرکت زیست اروند فارمد در ایران تولید میشود، یکی از داروهای نوین و کمعارضه است. این دارو مهارکننده آنزیم PDE4 است و با تنظیم پاسخهای ایمنی، التهاب پوست و مفاصل را کاهش میدهد.
توفاسیتینیب (روفانیب): از داروهای مهارکننده آنزیم JAK است که مسیرهای التهابی را مهار میکند.
سیکلوسپورین: در برخی موارد در درمان پسوریازیس کاربرد دارد.
نکته مهم: همه این داروها باید تنها با تجویز پزشک متخصص پوست و تحت پایش منظم آزمایشگاهی مصرف شوند
در سالهای اخیر داروهای بیولوژیک تحول بزرگی در درمان بیماری پسوریازیس ایجاد کردهاند. این داروها مستقیماً روی مولکولهای التهابی بدن مانند TNF-α، IL-17 و IL-23 اثر میگذارند و از این طریق مسیرهای التهابی را مهار میکنند. از معروفترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
آدالیمومب (Adalimumab)(سینورا)
اتانرسپت (Etanercept)(آلتبرل)
اینفلیکسیمب (Infliximab)
گوسلکومب (Guselkumab)(الدیکسیا)
داروهای بیولوژیک معمولاً بهصورت تزریقی استفاده میشوند و امروزه جایگاه مناسبی در درمان پسوریازیس در مراحل مختلف درمان دارند. . استفاده از این داروها باید حتماً زیر نظر پزشک متخصص و با پایش منظم انجام شود.
در کنار درمانهای دارویی، برخی مکملهای گیاهی و طبیعی نیز در کاهش التهاب و بهبود پوست نقش داشته دارند. این ترکیبات بهتنهایی جایگزین درمان پزشکی نیستند، اما در کنار داروهای اصلی، از روند کنترل پسوریازیس حمایت میکنند. برخی از این مکملها عبارتاند از:
سوریاتیون درمکس: حاوی گلوتاتیون لیپوزومال و فیتوسرامید است و با رطوبترسانی، به سلامت پوست کمک میکند.
کورکومین (زردچوبه): نوعی ضدالتهاب طبیعی است و جذب خوراکی اندکی دارد.
روغن ماهی و امگا-۳: با کاهش التهاب عمومی بدن، علائم را کاهش میدهند.
چای سبز: نوعی آنتیاکسیدان طبیعی است که در بهبود سلامت پوست بسیار مؤثر است.
این مکملها باید با مشورت پزشک مصرف شوند تا با داروهای اصلی تداخل نداشته باشند.
اصلاح عادتهای روزمره و مراقبت مداوم از پوست بخش مهمی از کنترل پسوریازیس است. رعایت چند نکته ساده میتواند شدت علائم را کاهش دهد و دورههای خاموشی بیماری را طولانیتر کند. برخی از این نکات عبارتاند از:
روزانه پوست را با آب ولرم و شوینده ملایم بشویید.
پس از حمام، فوراً از کرم یا پماد مرطوبکننده استفاده کنید.
از قرار گرفتن طولانیمدت در آفتاب یا هوای خشک پرهیز کنید.
در محیطهای خشک، از دستگاه رطوبتساز استفاده کنید.
از خاراندن پوست اجتناب کنید.
استرس را کنترل کنید. یوگا، مدیتیشن یا تنفس عمیق میتوانند کمککننده باشند.
مواد غذایی با خواص ضدالتهابی مانند ماهی، سبزیجات تازه و میوهها را بیشتر مصرف کنید.
امروزه دیگر پسوریازیس پایان راه نیست. دانش پزشکی و پیشرفت داروسازی در ایران، مسیر تازهای برای درمان باز کرده است. با استفاده از کرمها و نوردرمانی تا داروهای جدید مانند پرمیلاتیک، بیماران میتوانند زندگی عادی و بدون محدودیت داشته باشند. مهمترین نکته این است که هیچ درمانی بدون نظارت پزشک متخصص پوست نباید انجام شود. با پیگیری منظم، مراقبت روزانه و امید به بهبود، پسوریازیس قابل کنترل است و میتوان داشتن پوستی سالم را دوباره تجربه کرد. برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره روشهای درمان، آشنایی با داروهای نوین یا مشاوره علمی درباره مراقبت از پوست، میتوانید به وبسایت ارکیدلایف مراجعه کنید.
منابع
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis
https://www.mofidteb.com/mag/psoriasis-treatment
