جراحی لیزیک چشم یا همان LASIK یکی از شناختهشدهترین روشهای اصلاح عیوب انکساری است. بسیاری از افرادی که سالها از عینک یا لنز تماسی استفاده کردهاند، وقتی به فکر رهایی از وابستگی به آنها میافتند، اولین نامی که میشنوند لیزیک است. این روش به دلیل سرعت انجام، دوره نقاهت کوتاه و نتایج قابلقبول، در سالهای گذشته محبوبیت زیادی پیدا کرده است.
اما نکته مهم اینجاست: لیزیک برای همه افراد بهترین انتخاب نیست.
برخی افراد به دلیل نازک بودن قرنیه، خشکی چشم، شماره چشم بالا، آستیگماتیسم خاص، سن بالا، پیرچشمی یا شرایط ساختاری چشم، کاندیدای مناسبی برای لیزیک محسوب نمیشوند. در چنین شرایطی، پزشک ممکن است روشهای دیگری را پیشنهاد کند که از نظر ایمنی، پایداری نتیجه و سازگاری با وضعیت چشم بیمار، مناسبتر باشند.
امروزه با پیشرفت فناوریهای چشمپزشکی، گزینههای متعددی برای اصلاح بینایی وجود دارد. روشهایی مانندPRK ، LASEK، Trans-PRK، SMILE، لنزهای داخل چشمی فیک یا ICL و تعویض عدسی انکساری یا RLE میتوانند برای بسیاری از بیماران، جایگزینهای مؤثر و حرفهایتری نسبت به لیزیک باشند.
در این مقاله، بهصورت کامل و کاربردی بررسی میکنیم که جایگزینهای لیزیک کداماند، هر روش برای چه افرادی مناسب است، چه تفاوتی با لیزیک دارد و هنگام انتخاب بهترین روش اصلاح دید باید به چه نکاتی توجه کرد.
LASIKمخفف عبارت Laser-Assisted In Situ Keratomileusis است. این روش نوعی جراحی انکساری محسوب میشود که هدف آن تغییر شکل قرنیه برای اصلاح تمرکز نور روی شبکیه است.
در چشم سالم، نور پس از عبور از قرنیه و عدسی، بهدرستی روی شبکیه متمرکز میشود. اما در عیوب انکساری، این تمرکز بهدرستی انجام نمیشود و تصویر تار دیده میشود. لیزیک میتواند برخی از این مشکلات را اصلاح کند، از جمله:
نزدیکبینی یاMyopia
دوربینی یا Hyperopia
آستیگماتیسم یا Astigmatism
در عمل لیزیک، جراح ابتدا یک لایه نازک یا فلپ قرنیهای روی سطح قرنیه ایجاد میکند. سپس این فلپ کنار زده میشود و لیزر با دقت بالا، بافت زیرین قرنیه را تغییر شکل میدهد. در پایان، فلپ دوباره در جای خود قرار میگیرد.
همین ایجاد فلپ یکی از تفاوتهای اصلی لیزیک با بسیاری از روشهای جایگزین است. در برخی بیماران، ایجاد فلپ ممکن است مناسب نباشد؛ بهخصوص اگر قرنیه نازک باشد یا فرد در معرض ضربههای چشمی، ورزشهای تماسی یا خشکی چشم شدید قرار داشته باشد.
هرچند لیزیک روشی محبوب و رایج است، اما همه افراد کاندیدای مناسبی برای آن نیستند. پیش از انجام هر نوع جراحی اصلاح دید، چشمپزشک باید بررسیهای دقیقی انجام دهد. این بررسیها معمولاً شامل اندازهگیری ضخامت قرنیه، توپوگرافی قرنیه، بررسی سطح چشم، اندازهگیری مردمک، معاینه شبکیه، ارزیابی خشکی چشم و بررسی ثبات شماره چشم است.
برخی از دلایلی که ممکن است باعث شوند فرد برای لیزیک مناسب نباشد عبارتاند از:
در لیزیک بخشی از بافت قرنیه با لیزر تراش داده میشود. اگر ضخامت قرنیه کافی نباشد، انجام لیزیک میتواند برای ساختار قرنیه مناسب نباشد. در این شرایط، روشهایی مانندPRK ، LASEK یا Trans-PRK ممکن است گزینه بهتری باشند.
خشکی چشم میتواند پس از لیزیک تشدید شود. افرادی که پیش از عمل دچار خشکی متوسط تا شدید چشم هستند، باید با دقت بیشتری ارزیابی شوند. در برخی موارد، پزشک ابتدا خشکی چشم را درمان میکند یا روش دیگری را پیشنهاد میدهد.
در افرادی که عیب انکساری شدید دارند، میزان بافتی که باید از قرنیه برداشته شود بیشتر است. اگر این مقدار زیاد باشد، ممکن است جراحی لیزری قرنیه بهترین انتخاب نباشد. در چنین شرایطی، لنز داخل چشمی ICL میتواند گزینهای مناسبتر باشد.
افرادی که ورزشهای رزمی، بوکس، فوتبال، بسکتبال یا فعالیتهایی با احتمال ضربه به چشم انجام میدهند، ممکن است از روشهایی که در آنها فلپ ایجاد نمیشود، سود بیشتری ببرند.
افرادی که علاوه بر عیب انکساری، دچار پیرچشمی هستند، ممکن است با روشهایی مانند RLE یا تعویض عدسی انکساری نتیجه مناسبتری بگیرند.
در ادامه، مهمترین روشهایی را بررسی میکنیم که میتوانند جایگزین LASIK باشند. انتخاب نهایی میان این روشها باید توسط چشمپزشک و بر اساس شرایط دقیق چشم انجام شود.
LASEKمخفف Laser-Assisted Subepithelial Keratectomy است. این روش از نظر هدف درمانی شبیه لیزیک است، اما تکنیک انجام آن تفاوت دارد.
در لازک، به جای ایجاد فلپ ضخیم در قرنیه، جراح فقط لایه بسیار نازک سطحی قرنیه یعنی اپیتلیوم را کنار میزند. سپس با استفاده از لیزر، شکل قرنیه اصلاح میشود. پس از پایان لیزر، لایه اپیتلیوم در محل خود قرار میگیرد و یک لنز تماسی نرم بهعنوان پانسمان روی چشم گذاشته میشود.
لازک معمولاً برای بیمارانی در نظر گرفته میشود که:
قرنیه نازکتری دارند
برای لیزیک کاندیدای ایدهآل نیستند
نمیخواهند یا نباید فلپ قرنیهای ضخیم داشته باشند
درجات خفیف تا متوسطی از نزدیکبینی، دوربینی یا آستیگماتیسم دارند
یکی از مهمترین مزایای لازک این است که در آن فلپ عمیق قرنیهای ایجاد نمیشود. این موضوع میتواند در برخی بیماران از نظر حفظ ساختار قرنیه اهمیت داشته باشد. از طرف دیگر، لازک ممکن است برای افرادی با ضخامت قرنیه محدود، انتخاب ایمنتری نسبت به لیزیک باشد.
دوره بهبود دید در لازک معمولاً کمی طولانیتر از لیزیک است. بیمار ممکن است طی چند روز اول دچار سوزش، اشکریزش، تاری دید یا حساسیت به نور شود. این علائم معمولاً موقتی هستند و با مصرف قطرهها و داروهای تجویزشده کنترل میشوند.
PRK یا Photorefractive Keratectomy از نخستین روشهای موفق جراحی لیزری اصلاح بینایی است. با وجود اینکه این روش قدیمیتر از لیزیک است، همچنان در بسیاری از مراکز چشمپزشکی پیشرفته استفاده میشود و برای گروهی از بیماران، انتخابی بسیار مناسب محسوب میشود.
در PRK، جراح ابتدا لایه سطحی قرنیه یعنی اپیتلیوم را برمیدارد. سپس با لیزر اگزایمر، انحنای قرنیه اصلاح میشود. برخلاف لیزیک، در PRK هیچ فلپ قرنیهای ایجاد نمیشود. پس از عمل، یک لنز تماسی نرم روی چشم قرار داده میشود تا مانند پانسمان عمل کند و تا زمان بازسازی اپیتلیوم از سطح چشم محافظت کند.
این روش میتواند برای افراد زیر گزینه مناسبی باشد:
افراد دارای قرنیه نازک
افرادی که در ورزشهای تماسی فعالیت دارند
کسانی که برای لیزیک مناسب نیستند
بیمارانی که پزشک ترجیح میدهد برای آنها فلپ قرنیهای ایجاد نشود
افرادی با نزدیکبینی، دوربینی یا آستیگماتیسم قابل اصلاح با لیزر
مهمترین مزیت PRK این است که ساختار عمقی قرنیه کمتر دستکاری میشود و فلپ ایجاد نمیشود. این مسئله بهخصوص در بیمارانی که قرنیه نازکتری دارند، اهمیت زیادی دارد. همچنین نتایج بلندمدت PRK در بیماران مناسب بسیار قابلقبول است و از نظر کیفیت بینایی، میتواند با لیزیک قابل مقایسه باشد.
نقطه ضعف اصلی PRK نسبت به لیزیک، طولانیتر بودن دوران نقاهت است. بیمار ممکن است چند روز اول احساس ناراحتی بیشتری داشته باشد و تثبیت نهایی دید نیز ممکن است چند هفته طول بکشد. با این حال، برای بسیاری از افرادی که نمیتوانند لیزیک انجام دهند، PRK یکی از بهترین و مطمئنترین جایگزینهاست.
Trans-PRK نسخه مدرنتر و پیشرفتهتر PRK است. در این روش، برداشتن لایه اپیتلیوم و اصلاح قرنیه هر دو با لیزر انجام میشوند. به همین دلیل، این روش گاهی بهعنوان یک روش بدون تماس یا No-Touch نیز شناخته میشود.
در Trans-PRK، برخلاف PRK سنتی، جراح نیازی ندارد اپیتلیوم را بهصورت دستی بردارد. لیزر ابتدا لایه سطحی را حذف میکند و سپس بهصورت دقیق، بافت قرنیه را برای اصلاح عیب انکساری تغییر شکل میدهد.
Trans-PRK میتواند مزایای زیر را داشته باشد:
عدم ایجاد فلپ قرنیهای
کاهش دستکاری مکانیکی چشم
دقت بالا در اصلاح قرنیه
مناسب برای برخی افراد دارای قرنیه نازک
قابل استفاده برای برخی ورزشکاران یا افراد فعال
پاسخ این سؤال برای همه افراد یکسان نیست. برای برخی بیماران، لیزیک همچنان انتخاب مناسبتری است؛ اما برای کسانی که قرنیه نازک دارند یا نمیخواهند فلپ قرنیهای داشته باشند، Trans-PRK میتواند گزینهای بسیار ارزشمند باشد. در واقع، بهترین روش اصلاح دید، روشی نیست که بیشترین تبلیغ را دارد، بلکه روشی است که با شرایط چشم بیمار بیشترین هماهنگی را دارد.
SMILE مخفف Small Incision Lenticule Extraction است. این روش یکی از تکنیکهای جدیدتر اصلاح عیوب انکساری است و بهویژه برای درمان نزدیکبینی و برخی درجات آستیگماتیسم کاربرد دارد.
در روش SMILE، جراح با استفاده از لیزر فمتوثانیه، یک قطعه بسیار نازک عدسیمانند به نام لنتیکول را در داخل قرنیه ایجاد میکند. سپس این لنتیکول از طریق یک برش کوچک خارج میشود. با خارج شدن این بافت، شکل قرنیه تغییر میکند و قدرت تمرکز چشم بهبود مییابد.
در لیزیک، یک فلپ نسبتاً بزرگ روی قرنیه ایجاد میشود. اما در SMILE، برش بسیار کوچکتر است و نیازی به ایجاد فلپ وسیع وجود ندارد. همین ویژگی باعث شده است SMILE برای برخی بیماران، روشی کمتهاجمیتر محسوب شود.
این روش معمولاً برای افرادی مناسب است که:
نزدیکبینی متوسط تا شدید دارند
مقداری آستیگماتیسم دارند
قرنیه آنها شرایط لازم برای SMILE را دارد
تمایل دارند روشی بدون فلپ گسترده انجام دهند
توسط پزشک برای این تکنیک مناسب تشخیص داده شدهاند
از مزایای مهم SMILE میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
برش کوچکتر نسبت به لیزیک
عدم ایجاد فلپ وسیع قرنیهای
حفظ بیشتر ساختار سطحی قرنیه
مناسب برای برخی افراد با سبک زندگی فعال
احتمال کمتر برخی مشکلات مرتبط با فلپ
با این حال، SMILE برای همه انواع عیوب انکساری کاربرد ندارد و انتخاب آن باید پس از بررسی دقیق انجام شود.
در افرادی که شماره چشم بسیار بالاست، جراحیهای لیزری قرنیه همیشه بهترین انتخاب نیستند. علت این است که برای اصلاح شمارههای بالا، باید مقدار بیشتری از بافت قرنیه تراش داده شود و این موضوع ممکن است از نظر ایمنی مناسب نباشد.
در چنین مواردی، لنز داخل چشمی فیک یا Phakic IOL که با نام ICL نیز شناخته میشود، میتواند یکی از بهترین جایگزینهای لیزیک باشد. در این روش، یک لنز بسیار نازک و سازگار با چشم، داخل چشم کاشته میشود. نکته مهم این است که در ICL، عدسی طبیعی چشم برداشته نمیشود. لنز کاشتهشده در کنار عدسی طبیعی به اصلاح دید کمک میکند.
ICL معمولاً برای افراد زیر مطرح میشود:
افراد دارای نزدیکبینی شدید
بیماران دارای دوربینی یا آستیگماتیسم بالا در برخی موارد
کسانی که قرنیه نازک دارند
افرادی که برای لیزیک، PRK یا SMILE مناسب نیستند
بیمارانی که کیفیت دید بالایی میخواهند اما گزینه مناسبی برای تراش قرنیه نیستند
یکی از مزایای مهم ICL این است که قرنیه تراش داده نمیشود. بنابراین برای بیمارانی که قرنیه نازک دارند یا شماره چشم آنها بالاست، میتواند روش مناسبی باشد.
مزایای دیگر این روش عبارتاند از:
مناسب برای شمارههای بالا
حفظ عدسی طبیعی چشم
قابلیت خارج کردن یا تعویض لنز در آینده
کیفیت دید مطلوب در بیماران منتخب
عدم وابستگی به ضخامت قرنیه به اندازه روشهای لیزری
از آنجا که ICL یک جراحی داخل چشمی است، باید با دقت و توسط جراح باتجربه انجام شود. همچنین پیش از عمل، اندازهگیریهای دقیقی از ساختار داخلی چشم انجام میشود تا لنز مناسب انتخاب شود.
RLEیا Refractive Lens Exchange روشی است که در آن عدسی طبیعی چشم برداشته شده و با یک لنز داخل چشمی مصنوعی جایگزین میشود. این جراحی از نظر تکنیک، شباهت زیادی به جراحی آبمروارید دارد، اما هدف آن اصلاح عیوب انکساری و کاهش وابستگی به عینک است.
RLE معمولاً برای افرادی مطرح میشود که سن بالاتری دارند، دچار پیرچشمی هستند یا شماره چشم آنها بهگونهای است که جراحی لیزری قرنیه بهترین گزینه محسوب نمیشود.
این روش میتواند برای افراد زیر مناسب باشد:
افراد دارای پیرچشمی
کسانی که دوربینی شدید دارند
افراد دارای نزدیکبینی یا آستیگماتیسم خاص
بیمارانی که در سنین میانسالی یا بالاتر هستند
کسانی که احتمال بروز آبمروارید در آینده نزدیک دارند
افرادی که لیزیک یا PRK برای آنها مناسب نیست
یکی از مزایای مهم RLE این است که با برداشتن عدسی طبیعی، احتمال بروز آبمروارید در آن عدسی از بین میرود؛ زیرا عدسی طبیعی دیگر در چشم وجود ندارد. همچنین با انتخاب لنز داخل چشمی مناسب، میتوان دید دور، نزدیک یا ترکیبی از هر دو را تا حد قابلتوجهی بهبود داد.
در ICL، عدسی طبیعی چشم حفظ میشود و یک لنز اضافی داخل چشم قرار میگیرد. اما در RLE، عدسی طبیعی برداشته شده و با لنز مصنوعی جایگزین میشود. به همین دلیل، RLE بیشتر برای افراد مسنتر یا کسانی که دچار پیرچشمی هستند مطرح میشود، در حالی که ICL معمولاً برای افراد جوانتر با شماره چشم بالا مناسبتر است.
انتخاب بهترین روش اصلاح دید نباید بر اساس تبلیغات، تجربه اطرافیان یا محبوبیت یک روش انجام شود. هر چشم ساختار متفاوتی دارد و ممکن است روشی که برای یک فرد عالی بوده، برای فرد دیگر مناسب نباشد. برای انتخاب بهترین جایگزین لیزیک، پزشک معمولاً موارد زیر را بررسی میکند:
ضخامت قرنیه
توپوگرافی و شکل قرنیه
میزان نزدیکبینی، دوربینی یا آستیگماتیسم
سن بیمار
وجود پیرچشمی
وضعیت خشکی چشم
سلامت شبکیه و عدسی
سابقه بیماریهای چشمی
نوع شغل و سبک زندگی بیمار
انتظارات فرد از نتیجه جراحی
پس از انجام این ارزیابیها، چشمپزشک میتواند مشخص کند که آیا لیزیک برای شما مناسب است یا بهتر است از روشهایی مانند PRK، SMILE، ICLیا RLE استفاده شود.
PRK لزوماً بهتر یا بدتر از لیزیک نیست. این روش برای برخی افراد، بهویژه کسانی که قرنیه نازک دارند یا نباید فلپ قرنیهای داشته باشند، مناسبتر است. اما دوره نقاهت آن معمولاً طولانیتر از لیزیک است.
در بسیاری از موارد، روشهایی مانند PRK، LASEK یا Trans-PRK برای افراد دارای قرنیه نازک بررسی میشوند. البته تصمیم نهایی باید بر اساس ضخامت دقیق قرنیه، شماره چشم و معاینه کامل انجام شود.
برای برخی بیماران بله، روش اسمایل به دلیل برش کوچک و عدم ایجاد فلپ وسیع، میتواند گزینه مناسبی برای اصلاح نزدیکبینی و آستیگماتیسم باشد. اما برای همه عیوب انکساری کاربرد ندارد.
ICL معمولاً برای افرادی مناسب است که شماره چشم بالایی دارند، قرنیه آنها برای لیزر مناسب نیست یا نمیخواهند بافت قرنیه تراش داده شود.
از نظر تکنیک شباهت زیادی به جراحی آبمروارید دارد، اما هدف آن متفاوت است. درRLE، عدسی طبیعی برای اصلاح دید برداشته میشود، حتی اگر هنوز دچار آبمروارید قابلتوجه نشده باشد.
بهترین جایگزین لیزیک برای هر فرد متفاوت است. برای یک بیمار ممکن است PRK بهترین گزینه باشد، برای فرد دیگر SMILEو برای کسی با شماره چشم بالا ICL؛ تشخیص دقیق فقط پس از معاینه چشمپزشکی امکانپذیر است.
اگرچه لیزیک یکی از محبوبترین روشهای جراحی اصلاح بینایی است، اما تنها گزینه موجود نیست. در سالهای اخیر، روشهای جایگزین پیشرفتهای مانند PRK، LASEK، Trans-PRK، SMILE، ICL و RLE امکان اصلاح دید را برای گروه گستردهتری از بیماران فراهم کردهاند. افرادی که به دلیل قرنیه نازک، خشکی چشم، شماره چشم بالا، پیرچشمی یا سایر شرایط چشمی نمیتوانند لیزیک انجام دهند، همچنان ممکن است گزینههای بسیار خوبی برای کاهش وابستگی به عینک یا لنز تماسی داشته باشند.
مهمترین نکته این است که انتخاب روش مناسب باید کاملاً شخصیسازیشده باشد. بهترین تصمیم زمانی گرفته میشود که چشمپزشک، ساختار چشم، نیازهای بینایی، سبک زندگی و انتظارات بیمار را بهطور کامل بررسی کند. اگر به انجام جراحی اصلاح دید فکر میکنید، بهتر است ابتدا یک معاینه کامل چشمپزشکی انجام دهید تا مشخص شود کدام روش برای چشم شما ایمنتر، مؤثرتر و ماندگارتر است.
