آلشق؛ رسم قرض دادن شیر در فرهنگ کرمانج راز و جرگلان
«آلشق» یکی از رسوم سنتی و کهن در میان عشایر و روستاییان کرمانجِ منطقه راز و جرگلان در استان خراسان شمالی است. این رسم در گذشته، زمانی که میزان شیر دامها کم بود و هر خانواده با کمبود فرآوردههای لبنی روبهرو میشد، نقش مهمی در همیاری اجتماعی ایفا میکرد.
در این شیوه، خانوادهای که شیر مازاد داشت، آن را به همسایه یا خویشاوند خود قرض میداد. برای ثبت میزان شیر دادهشده، از چوبی مخصوص به نام «چَک» استفاده میکردند. بر روی این چوب، به اندازه مقدار شیر، نشانههایی ایجاد میشد تا حساب و تراز میان دو خانواده حفظ گردد. این نشانهگذاری بهگونهای بود که بدون نیاز به دفتر و نوشته، اعتماد و عدالت برقرار میماند.
آلشق تنها یک روش ساده اندازهگیری نبود؛ بلکه نمادی از اعتماد، همبستگی، انصاف و پیوند اجتماعی در میان مردم کرمانج به شمار میرفت. این رسم نشان میدهد که در فرهنگ بومی راز و جرگلان، روابط انسانی بر پایه امانتداری و احترام متقابل استوار بوده است.
ثبت و نگارش این سنتها، گامی در جهت حفظ میراث فرهنگی و جلوگیری از فراموشی آداب و رسوم اصیل کرمانج خراسان است.
✍ خداداد امیری
شاعر و نویسنده کرمانج
اهل روستای فرح دین راز و جرگلان
☆☆
🔸 شـعـری دربـاره آلچق ( آلـشِـق ) بــه زبـان کــرمـانـجی
لَـــه نــاوِّ هَــنَــک عـشــایــر، لَـــه دهــات و کْــَلا نَــه
آلـشِـق رَسـمَـک مـعـــروفَــه، لَـــه نــاوّ طـایـفـی ژِنــــــانَـــه
اَوّ شـیـری خَــه دَه دوشِـن، ژَه پْـَـــــز و ژَه مــانــگــانَـــه
چـون شـیـری وان پِر کْـِئـمَـه، طِـه دَرد نـاکْـَـه دَرمــــانَــــه
شـیـری خَــه وَه دِئـن دَه دِن، وی دَه دِن جـــــیــنـــارانَـــه
☆☆
اَوّ بـوسـتْـَـک دار چِئـه دَه کْــِئن، دَه کْــِئـنَــه اُورتـی پـیـمـانَـه
شـیـر هَــر چِـقَـس کْـِـه بُــــوِه، لَـــه دیــر دَه کْــِئن
نـیـشــانَـــه
نــــــــاوّی وی دارِه چْـَــکْـَــــه، حَـــــل دَه کْـَــــــه مُـشـکُـــلانَـــه
چِــه پْـَـــــز و مــانــگـَـه هَـــوِه، چِــه کْــَـری یــک مـی یـــانَــــه
اَوّانــا ژَه شــیــر دَه گَــــــرِن،تْــــــــــــــــوراق و پْـَـنــیـر انَـــــه
☆☆
هـَم قــــاتِـق و پَـه سـوزمَـــه، هَــــــــــم رون و پَــــه مَـــســکْــــانَـــه
قـــــاتِــــق پِـــر بَـــرَف دَه وِه، دَه کْــِئــنَــه اُورتـــی مَــشـکْـــانَـــه
مَـشـکْـی خَــــه گِـــرِه دَه دِن، لَــــــــه داری سِـــه پــــی یـــــانَــــه
هـیـنـگـا کْـِـَـچْـک و کــیـوانـی، لِـئــو خَـــنـــد لَـــه سَــر لِـئــوانَـــــــه
اَوّ مَـشـــکْــِــه دَه لِــویــنِــــــه، اَوّانـــــــــــــــــا وَه دَســـتْــــانَــــه
☆☆
دَه نــگـی مَـشـکْــِه دَه پـیـچِـه، لَــــه اوبَـــــــه و بــــیــــنـــانَــه
هَـر کَـس هَـــرَه نـاوّ بـیـنـــان، قَــــــدَم لَـــه سَـــر چْــــــــــاوّانَــه
نـعـمـتِ نَـــه خـــــداونـــــــد، اَوّ لَـــــــــــــــــه وی فــــریــــوانَـــه
فَـطـیـر مَــسـکْـَــه چِــئــه دَه کْــِئن، دَه دِنَـــــه وَر مـــــیـــوانَــــــه
خــــــــداداد امــــیـــــــــــــــــری، ژَه راز و جَـــــرگَــــــلانَـــــــــه
وا شـیـــعرِا وی نـــــویـــســــی، شـــــــــاعــــرا کـــرمـــانجـانَــــــه
☆☆
🖊شاعر: خداداد امیری شاعر و نویسنده کرمانج اهل روستای فرح دین راز و جرگلان
🔸کانال خداداد امیری شاعر و نویسنده کرمانج
🆔 @khodadad_amiri 📖
