آیا هر روایت مشهور مذهبی خرافه است؟
✍ نویسنده: خداداد امیری شاعر و نویسنده کرمانج
گاهی انسان با پرسشی روبهرو میشود که پاسخ آن به این سادگیها نیست. سالهاست که در مجالس عزاداری، تعزیهها، شبیهخوانیها و نوحههای مردمی، روایتهایی مانند داستان زعفر جنی، عروسی حضرت قاسم(ع) و دیگر نقلهای عاشورایی شنیده میشود. این روایتها نسل به نسل و سینه به سینه به دست ما رسیدهاند و بخشی از فرهنگ مذهبی مردم شدهاند.
اما در سالهای اخیر عدهای از پژوهشگران و نویسندگان، برخی از این روایتها را فاقد سند تاریخی کافی دانستهاند و درباره آنها تردید کردهاند. این حق هر پژوهشگری است که اسناد تاریخی را بررسی کند و درباره اعتبار آنها نظر بدهد. اما آیا هر روایتی که سند آن ضعیف باشد، باید فوراً دروغ یا خرافه نامیده شود؟
تاریخ تنها آن چیزی نیست که در کتابها نوشته شده است. بخش مهمی از میراث ملتها از طریق حافظه جمعی، نقلهای شفاهی، نقالیها، مرثیهخوانیها و فرهنگ مردمی حفظ شده است. بسیاری از داستانها و باورهایی که امروز در اختیار داریم، اگر توسط مردم حفظ نمیشدند، هرگز به دست ما نمیرسیدند.
من نیز به عنوان شاعری که سالها در زبان کرمانجی خراسان قلم زدهام، گاهی از همین روایتهای مشهور برای سرودن شعر و نوحه استفاده کردهام. هدف من نه جعل تاریخ بوده و نه مخالفت با پژوهش علمی؛ بلکه تلاشم حفظ بخشی از میراث مذهبی و فرهنگی مردمی بوده است که با این روایتها زندگی کردهاند.
چندی پیش نوحهای درباره حضرت ابوالفضل العباس(ع) به زبان کرمانجی سرودم. در این نوحه از وفاداری، ایثار و مظلومیت آن بزرگوار سخن گفته شده بود. با این حال، برخی افراد به جای نقد ادبی یا تاریخی، واکنشهای تندی نشان دادند و حتی سخنانی گفتند که شایسته فضای فرهنگی و دینی نبود.
من معتقدم میان «نقد» و «تخریب» تفاوت وجود دارد. اگر کسی با روایتی موافق نیست، میتواند دلیل خود را بیان کند. اگر شعری را ضعیف میداند، میتواند آن را نقد کند. اما متهم کردن شاعر یا نویسنده به خاطر نقل یک روایت مشهور که قرنها در میان مردم رواج داشته است، کمکی به پیشرفت فرهنگ و دانش نمیکند.
ادبیات مذهبی، تنها تاریخنگاری نیست. شعر و نوحه زبان احساس، عشق، ارادت و یادآوری فضایل اهل بیت(ع) است. شاعران در طول تاریخ با زبانهای مختلف فارسی، عربی، ترکی، کردی و کرمانجی درباره واقعه کربلا سرودهاند و هر کدام سهمی در زنده نگه داشتن این فرهنگ داشتهاند.
امروز نیز وظیفه ما این است که ضمن احترام به پژوهشهای تاریخی، به میراث شفاهی و فرهنگی مردم نیز احترام بگذاریم. نه هر روایت شفاهی را باید حقیقت قطعی دانست و نه هر روایت غیرقطعی را باید با برچسب خرافه از میان برد.
فرهنگ یک ملت تنها در کتابها زنده نمیماند؛ بلکه در شعرها، نوحهها، قصهها و خاطراتی که نسلها حفظ کردهاند نیز ادامه پیدا میکند.
🖊 نویسنده: خداداد امیری شاعر و نویسنده کرمانج
#کانال_خداداد_امیری_شاعر_و_نویسنده_کرمانج
🔸کانال خداداد امیری شاعر و نویسنده کرمانج
🆔 @khodadad_amiri 📖
