ملواری پریزاد؛ یا دختری از ایل؟

🔸 ملواری؛ پریزاد یا دختری از ایل؟

نگاهی متفاوت به روایت عشق جعفرقلی

در گردآوری دیوان جعفرقلی توسط استاد کلیم‌الله توحدی، ملواری «پریزاد» معرفی شده است. در اشعار جعفرقلی نیز از او با عنوان‌هایی چون «حوری»، «پری» و «پریزاد» یاد شده و همین سبب شده که در ذهن برخی، ملواری موجودی ماورایی پنداشته شود.

اما می‌توان این روایت را از زاویه‌ای دیگر نیز نگریست.

نخست آن‌که جعفرقلی در اواخر دوره‌ی قاجار می‌زیسته است؛ دوره‌ای که در میان عشایر کرمانج، نه دیدار آزادانه دختر و پسر پذیرفته بود و نه رسم «نامزدبازی رفتن» وجود داشت. حتی پس از نامزدی نیز معاشرت مستقیم میان دختر و پسر پسندیده شمرده نمی‌شد. کوچک‌ترین سخن یا شایعه می‌توانست به آبروی خانواده لطمه بزند و واکنش شدید ایل را در پی داشته باشد.

در چنین فضایی، اگر نام دختری در اشعار یک شاعر بر سر زبان‌ها می‌افتاد، خانواده ممکن بود برای حفظ آبرو او را در خانه حبس کنند، به ایل دیگری کوچ دهند، یا از دسترس خارج سازند. هم‌زمان تاخت‌وتاز ترکمن‌ها و اسارت احتمالی نیز واقعیتی تاریخی بود که می‌توانست مانع وصال شود.

همچنین باید توجه داشت که جعفرقلی نام خانوادگی ثبت‌شده نداشته است. دلیل آن روشن است:

در دوره‌ی قاجار، نظام نام خانوادگی رسمی وجود نداشت و مردم عمدتاً با نام، نام پدر و لقب ایلی شناخته می‌شدند.

ثبت نام و فامیل رسمی، اجباری از زمان رضاشاه رایج شد.

عشایر کرمانج که همواره در حال کوچ بودند، اغلب شناسنامه و اطلاعات هویتی خود را نداشتند یا از دست می‌دادند.

دیوان جعفرقلی نیز سال‌ها سینه‌به‌سینه منتقل شده و طبیعی است که نام کامل یا نسب دقیق در این انتقال‌ها حذف شده باشد.

این شرایط نشان می‌دهد که نبود نام و فامیل رسمی برای جعفرقلی، امری طبیعی و متناسب با زمانه بوده است.

از سوی دیگر، دیوان جعفرقلی سال‌ها به صورت شفاهی و سینه‌به‌سینه در میان مردم نقل شده و بعدها گردآوری شده است. وقتی شاعری از معشوق دست‌نیافتنی خود با تعبیر «پری» و «حوری» یاد می‌کند، ذهن جمعی مردم نیز به تدریج آن تعبیر شاعرانه را به واقعیت تبدیل می‌کند. به این ترتیب، «دختر ایل» در گذر زمان به «پریزاد» بدل می‌شود.

بنابراین می‌توان گفت:

پریزاد بودن ملواری، بیش از آنکه یک واقعیت تاریخی باشد، نتیجه‌ی زبان استعاری شاعر و تخیل مردمی در نقل‌های شفاهی است.

اگر جدایی رخ داده، می‌تواند ناشی از فشار خانواده، فقر جعفرقلی، اسارت در یورش‌ها، یا حبس خانگی برای حفظ آبرو بوده باشد—نه بی‌وفایی معشوق.

در نتیجه، ملواری را نباید بی‌وفا دانست.

او می‌تواند دختری زمینی باشد که شرایط سخت زمانه، او را از جعفرقلی جدا کرده است؛

و این دست‌نیافتنی شدن، در شعر به صورت «پریزاد» جلوه کرده است.

🖊 نویسنده :خداداد امیری

شاعر و نویسنده کرمانج

#کانال_خداداد_امیری_شاعر_و_نویسنده_کرمانج

🔸کانال خداداد امیری شاعر و نویسنده کرمانج

🆔 @khodadad_amiri 📖