گاو سواران کرمانج،افسانه، روایت یا بخشی از تاریخ ؟

🔸گاوسواران کرمانج؛ افسانه، روایت یا بخشی از تاریخ؟

در میان روایت‌های شفاهی کرمانج‌های خراسان، داستانی قدیمی نقل می‌شود که برای بسیاری از مردم جالب و شنیدنی است. بر اساس این روایت، بخشی از نیاکان کرمانج‌ها در دوران کوچ‌های بزرگ خود از سرزمین‌های غربی، از جمله نواحی کردنشین و اطراف دریاچه ارومیه، با استفاده از گاو و گاومیش سفر می‌کردند. به همین دلیل در میان برخی طوایف و خاندان‌ها لقب‌هایی مانند «گاوسوار» یا «گاومیش‌سوار» رواج یافته است.

یکی از روایت‌های مشهور به طایفه گاوستیانلو مربوط می‌شود. برخی بزرگان و راویان محلی معتقدند که این نام با واژه «گاو» ارتباط دارد و از این باور سرچشمه گرفته است که در مسیر طولانی کوچ، گاوهای این طایفه در حوالی دریاچه ارومیه خسته شده بودند و از آن زمان نام گاوستیانلو بر آنان نهاده شد. همچنین در برخی نقل‌های شفاهی، واژه «چمشگزک» نیز با گاوسواری یا گاومیش‌سواری ارتباط داده می‌شود.

اما پرسش مهم این است که آیا چنین چیزی از نظر علمی امکان‌پذیر بوده است؟

پاسخ مثبت است. گاو و گاومیش از حیوانات نیرومند به شمار می‌آیند و توان حمل وزن انسان را دارند. در بسیاری از مناطق جهان، از جمله آسیا و آفریقا، مردم در گذشته از این حیوانات برای حمل بار، کارهای کشاورزی و گاهی حتی سواری استفاده می‌کردند. بنابراین اصل گاوسواری یا گاومیش‌سواری امری ناممکن نبوده است.

با این حال باید میان «امکان‌پذیری» و «اثبات تاریخی» تفاوت قائل شد. تاکنون سند تاریخی شناخته‌شده‌ای که به‌طور قطعی نشان دهد تمام کرمانج‌ها مسیر کوچ خود را بر پشت گاو یا گاومیش طی کرده‌اند، در دست نیست. بیشتر آنچه امروز درباره گاوسوار بودن برخی طوایف کرمانج گفته می‌شود، از روایت‌های شفاهی، خاطرات نسل‌های گذشته و فرهنگ عامه سرچشمه می‌گیرد.

کوچ کرمانج‌ها به خراسان، به‌ویژه در دوران صفویه، موضوعی است که در منابع تاریخی ثبت شده است؛ اما این منابع بیشتر درباره زمان، مسیر و علت کوچ سخن گفته‌اند و کمتر به جزئیاتی مانند نوع حیوانات مورد استفاده اشاره کرده‌اند.

از این رو می‌توان گفت که داستان گاوسوار بودن برخی کرمانج‌ها، بخشی از میراث شفاهی و هویت فرهنگی مردم ماست. چه این روایت‌ها بعدها با اسناد بیشتری تأیید شوند و چه تنها در حد یک خاطره جمعی باقی بمانند، ارزش آن‌ها در حفظ یاد و نام نیاکان و بازتاب شیوه زندگی آنان نهفته است.

شاید روزی پژوهشگران با بررسی اسناد تاریخی، سفرنامه‌ها و روایت‌های محلی بتوانند پاسخ دقیق‌تری به این پرسش بدهند. اما تا آن زمان، داستان گاوسواران کرمانج همچنان یکی از روایت‌های جذاب و شنیدنی فرهنگ کرمانج خراسان باقی خواهد ماند.

🖊خداداد امیری

شاعر و نویسنده کرمانج

#کانال_خداداد_امیری_شاعر_و_نویسنده_کرمانج

🔸کانال خداداد امیری شاعر و نویسنده کرمانج

🆔 @khodadad_amiri 📖