در عصر دیجیتال که اینترنت و شبکههای اجتماعی به سرعت اطلاعات را منتشر میکنند، اخبار جعلی به چالشی بزرگ تبدیل شدهاند که اعتماد عمومی را تضعیف کرده و اثرات منفی اجتماعی، اقتصادی و حتی سیاسی به دنبال دارند. مشکل اصلی این است که شناسایی منشأ اخبار و تأیید اصالت آنها در پلتفرمهای دیجیتال، بهویژه شبکههای اجتماعی، دشوار است. روشهای سنتی تأیید اخبار اغلب کند، پرهزینه و وابسته به تحلیل دستی یا سیستمهای متمرکز هستند و به راحتی قابل دستکاریاند. این موضوع باعث میشود که اخبار جعلی به سرعت منتشر شوند و ردیابی منبع اصلی آنها پیچیده باشد. تا به امروز پژوهشگران مختلفی به این چالش پرداختهاند و هدفشان ارائه سیستمی است که بتواند منشأ اخبار را بهصورت شفاف و غیرقابل تغییر ردیابی و تأیید کند، تا از انتشار اطلاعات نادرست جلوگیری شود و اعتماد به محتوای خبری بازگردد.
ایده اصلی این پژوهشها، استفاده از فناوری بلاکچین برای ایجاد یک سیستم غیرمتمرکز است که امکان تأیید منبعبهمنبع اخبار را فراهم میکند. در این رویکرد، بلاکچین بهعنوان یک دفتر کل توزیعشده عمل میکند که دادههای مربوط به منشأ و تاریخچه انتشار اخبار (مانند متادیتا، منبع اولیه و تغییرات اعمالشده) را ذخیره میکند. این دادهها به دلیل ویژگیهای تغییرناپذیر و شفاف بلاکچین، در برابر دستکاری مقاوم هستند. سیستم پیشنهادی به کاربران اجازه میدهد تا بدون نیاز به ذخیرهسازی محلی، اصالت و منشأ اخبار را بررسی کنند. برخلاف روشهای متمرکز که در آنها یک نهاد مرکزی مسئول تأیید است، این سیستم غیرمتمرکز اعتماد را بین کاربران توزیع میکند و ریسک دستکاری توسط یک نهاد واحد را حذف میکند. این مکانیسم بهویژه برای پلتفرمهای رسانهای و اجتماعی که اخبار بهسرعت در آنها منتشر میشوند، طراحی شده است.
روش پیشنهادی شامل چند مرحله کلیدی است. ابتدا، دادههای خبری، مانند متن خبر، منبع آن و متادیتا، جمعآوری و پردازش میشوند. سپس، این دادهها بهصورت هش (hash) یا اطلاعات کلیدی روی بلاکچین ذخیره میشوند تا تغییرناپذیری آنها تضمین شود. برای مدیریت حجم بالای دادهها، از یک مدل ذخیرهسازی ترکیبی استفاده میشود که در آن دادههای کمحجم و حیاتی روی زنجیره (on-chain) و دادههای حجیمتر مانند محتوای کامل اخبار در فضای خارج زنجیره (off-chain) مانند سرورهای ابری ذخیره میشوند. قراردادهای هوشمند (smart contracts) برای خودکارسازی فرآیند تأیید و ثبت دادهها به کار میروند، بهطوری که هر خبر با یک شناسه منحصربهفرد در بلاکچین مرتبط میشود و تاریخچه انتشار آن قابل ردیابی است. این سیستم همچنین از تکنیکهای رمزنگاری برای اطمینان از صحت و یکپارچگی دادهها استفاده میکند، بهگونهای که هرگونه تغییر غیرمجاز بهراحتی قابل تشخیص است.
یافتههای این پژوهشها نشان میدهند که سیستم پیشنهادی میتواند بهطور مؤثری منشأ اخبار را ردیابی کرده و اصالت آنها را تأیید کند، در حالی که شفافیت و امنیت بالایی ارائه میدهد. استفاده از بلاکچین باعث میشود که دادههای خبری در برابر دستکاری مقاوم باشند و کاربران بتوانند با اطمینان به منشأ اطلاعات دسترسی داشته باشند. دستاوردهای کلیدی این مقالات شامل توسعه یک چارچوب غیرمتمرکز برای تأیید منبعبهمنبع اخبار، بهبود قابلیت ردیابی در پلتفرمهای دیجیتال، و کاهش ریسکهای مرتبط با سیستمهای متمرکز است. این سیستم بهویژه در محیطهایی که سرعت انتشار اطلاعات بالاست، مانند شبکههای اجتماعی، کارآمد است و میتواند اعتماد عمومی را به اخبار دیجیتال بازگرداند. پژوهشگران پیشنهاد میدهند که این مکانیسم میتواند با ادغام فناوریهای پیشرفتهتر، مانند الگوریتمهای یادگیری ماشین برای تحلیل محتوا، بهبود یابد تا دقت تشخیص اخبار جعلی را افزایش دهد. این پژوهشها گامی مهم در جهت ایجاد اکوسیستم خبری امنتر و قابل اعتمادتر است که میتواند تأثیرات منفی اخبار جعلی را به حداقل برساند.
منابع:
Wang, X., Xie, H., Ji, S., Liu, L., & Huang, D. (2023). Blockchain-based fake news traceability and verification mechanism. Heliyon, 9(7).
Butera, A., Staszczak, J., Mikalef, P., & Gatteschi, V. (2025). Blockchain-Based Source-to-Source News Verification. In 2025 IEEE 49th Annual Computers, Software, and Applications Conference (COMPSAC) (pp. 1734-1739). IEEE.
