وقتی صحبت از اکوسیستم میشود، دقیقاً از چه چیزی حرف میزنیم؟ آیا اکوسیستم کسبوکار همان اکوسیستم نوآوری است؟ آیا پلتفرمها هم در این دسته قرار میگیرند؟ این پرسشها در سالهای اخیر به یکی از دغدغههای اصلی مدیران، پژوهشگران و طراحان استراتژی تبدیل شدهاند.
مقالهای با عنوان «Comparing Business, Innovation, and Platform Ecosystems» با بررسی سیستماتیک ادبیات علمی، تلاش کرده به این ابهامات پاسخ دهد و تفاوتهای بنیادین میان سه نوع اکوسیستم را روشن کند.
اکوسیستم کسبوکار بهعنوان شبکهای از شرکتها، تأمینکنندگان، مشتریان و شرکای مکمل تعریف میشود که در تعامل با یکدیگر به خلق و تصاحب ارزش میپردازند. در این ساختار، رقابت و همکاری همزمان وجود دارد و هدف اصلی، دستیابی به مزیت رقابتی پایدار از طریق همافزایی استراتژیک است. تعاملات میان بازیگران مستقل شکل میگیرد و ساختار کلی آن نسبتاً پایدار و قابل پیشبینی است.
در مقابل، اکوسیستم نوآوری بر خلق مشترک دانش و فناوری تمرکز دارد. این اکوسیستم شامل شرکتها، دانشگاهها، مؤسسات تحقیقاتی و کاربران نهایی است که با هدف توسعه نوآوریهای جدید همکاری میکنند. تعاملات در این فضا باز، پویا و مبتنی بر یادگیری و تبادل دانش است. نقش فناوری در این اکوسیستم بسیار پررنگ بوده و پویایی آن به مراتب بیشتر از اکوسیستم کسبوکار است.
اما اکوسیستم پلتفرم ساختاری متفاوت دارد. در این نوع اکوسیستم، یک پلتفرم مرکزی نقش محوری ایفا میکند و توسعهدهندگان مکمل، کاربران نهایی و ارائهدهندگان خدمات را به هم متصل میسازد. این اکوسیستم بر پایه باز بودن، مقیاسپذیری و همآفرینی ارزش بنا شده و در اقتصاد دیجیتال نقش کلیدی دارد. تعاملات در آن بهصورت شبکهای و غیرمتمرکز شکل میگیرد، اما وابستگی به پلتفرم مرکزی همچنان حفظ میشود. فناوری دیجیتال در این اکوسیستم نقش حیاتی دارد و ساختار آن بسیار منعطف و قابل توسعه است.
تفاوت اصلی میان این سه اکوسیستم در هدفگذاری آنهاست؛ اکوسیستم کسبوکار بر تصاحب ارزش، اکوسیستم نوآوری بر خلق ارزش از طریق نوآوری، و اکوسیستم پلتفرم بر تسهیل تعاملات و تولید ارزش شبکهای تمرکز دارد. شناخت این تفاوتها به تصمیمگیرندگان کمک میکند تا با درک دقیقتری از دینامیکهای محیطی، مسیرهای بهینهتری برای رشد و تحول سازمانی انتخاب کنند. در نهایت، فهم درست از این مفاهیم نهتنها به طراحی اکوسیستمهایی پایدارتر و منعطفتر منجر میشود، بلکه زمینهساز نوآوریهای معنادار و تعاملات اثربخشتر در فضای رقابتی خواهد بود.
منبع:
Liu, Z., Li, Z., Zhang, Y., Mutukumira, A. N., Feng, Y., Cui, Y., ... & Wang, S. (2024). Comparing business, innovation, and platform ecosystems: a systematic review of the literature. Biomimetics, 9(4), 216.
