هانتا ویروس، موش‌ها عامل انتقال، راه‌های پیشگیری

ویروس‌های هانتا… آن دشمن پنهان که در سایه‌های مرطوب ساکن است و در گوشه‌های انبارهای متروکه، توده‌های کاه و غبار پنهان می‌شود؛ جایی که جوندگان بی‌صدا حرکت می‌کنند، اما خطری به مراتب کشنده‌تر از بسیاری از بیماری‌های همه‌گیر شناخته‌شده را پشت سر خود به جا می‌گذارند.

این ویروس‌ها موجودات ریز و دقیقی هستند که به دنیای مرموز میکروسکوپی تعلق دارند. از نظر علمی با نام Hantaviruses شناخته می‌شوند و از ویروس‌های RNA با زنجیره منفی، متعلق به خانواده Bunyaviridae هستند. این ویروس‌ها در بدن جوندگان زندگی می‌کنند بدون اینکه علائم بیماری در آن‌ها ایجاد کنند؛ اما به محض انتقال به انسان، به تهدیدی تبدیل می‌شوند که می‌تواند جان او را بگیرد.

این دشمن نیازی به مواجهه مستقیم ندارد تا به قربانی خود حمله کند؛ تنها استنشاق ذرات غبار آلوده به ادرار، بزاق یا مدفوع جوندگان می‌تواند کافی باشد تا سفر بیماری آغاز شود. برخی سویه‌های آن قادر به ایجاد بیماری‌های بسیار خطرناک هستند، مانند تب خونریزی‌دهنده همراه با سندرم کلیوی، یا سندرم ریوی ویروس هانتا که یکی از کشنده‌ترین عفونت‌های ریوی به شمار می‌رود.

نام این ویروس به رودخانه «هانتان» در کره جنوبی مرتبط است، جایی که برای اولین بار گسترش آن مشاهده شد. سپس دو دانشمند به نام‌های کارل جانسون و هو وانگ لی در دهه ۱۹۷۰ میلادی موفق به جداسازی آن شدند و از آن پس، دوران طولانی مطالعات و هشدارها آغاز گردید.

تب خونریزی‌دهنده همراه با سندرم کلیوی در واقع یک بیماری واحد نیست، بلکه مجموعه‌ای از بیماری‌های مشابه است که همزمان رگ‌های خونی و کلیه‌ها را هدف قرار می‌دهد. عفونت به آرامی وارد بدن می‌شود، سپس تب، ضعف، خونریزی و اختلال در عملکرد کلیه‌ها به تدریج ظاهر می‌گردد. این انواع در مناطق وسیعی از اروپا، آسیا و آفریقا گسترش یافته‌اند و شدت آن‌ها بسته به بار ویروسی و قدرت عفونت متفاوت است.

در سوی دیگر جهان، چهره وحشت‌ناک‌تری از این ویروس ظاهر شد که با نام سندرم ریوی ویروس هانتا شناخته می‌شود. این بیماری ریه‌ها را با شدت ناگهانی مورد حمله قرار می‌دهد. علائم اولیه شبیه آنفلوآنزای معمولی است: تب، سردرد، درد عضلانی، سرفه و خستگی… سپس ناگهان صحنه عوض می‌شود و بیمار وارد مبارزه‌ای شدید با خفگی می‌گردد. ریه‌ها با سرعت ترسناکی از مایع پر می‌شوند و تنفس به نبردی تبدیل می‌شود که بیمار ممکن است در زمان کوتاهی آن را ببازد. نرخ مرگ‌ومیر این بیماری حدود ۳۶٪ گزارش شده است.

این سندرم برای اولین بار در سال ۱۹۹۳ در منطقه «فور کرنرز» جنوب غربی ایالات متحده کشف شد، پس از آنکه موارد مرموزی جان تعدادی از افراد را گرفت. ابتدا آن را «بیماری فور کرنرز» نامیدند، اما بعداً به دلیل اعتراض بومیان منطقه، نام آن به «ویروس سین نامبری» (Sin Nombre) تغییر یافت.

با وجود پیشرفت‌های پزشکی، هنوز بسیاری از اسرار ویروس هانتا ناشناخته مانده است. دانشمندان تا امروز نتوانسته‌اند مکانیسم پیشرفت بیماری را به طور کامل درک کنند، زیرا پیدا کردن مدل‌های حیوانی مناسب برای مطالعه دشوار است؛ چون موش‌ها و جوندگانی که حامل ویروس هستند، معمولاً علائم شدید نشان نمی‌دهند.

در تب خونریزی‌دهنده، بیشترین آسیب متوجه رگ‌های خونی و کلیه‌ها است که باعث افزایش نفوذپذیری رگ‌ها و افت فشار خون می‌شود. اما در سندرم ریوی، ریه‌ها به میدان اصلی نبرد تبدیل شده و بیمار به تدریج زیر فشار مایعات انباشته‌شده و التهاب شدید خفه می‌شود.

یکی از خطرناک‌ترین ویژگی‌های ویروس‌های هانتا این است که همیشه نیازی به زخم یا گاز گرفتن مستقیم ندارند؛ خود غبار می‌تواند ناقل مرگ باشد. کافی است جارویی قدیمی فضولات خشک جوندگان را به هم بزند تا ذرات حامل ویروس در هوا پخش شوند و راه خود را به ریه‌ها پیدا کنند.

هرچند انتقال عفونت از انسان به انسان بسیار نادر است، اما ویروس «آندز» در آمریکای جنوبی استثنای ترسناکی ایجاد کرد و مواردی از انتقال انسان به انسان ثبت شد که نگرانی محافل پزشکی را برانگیخت.

در مارس سال ۲۰۲۰، نام این ویروس دوباره به صدر اخبار بازگشت، زمانی که مردی در چین حین سفر به محل کارش بر اثر ابتلا به ویروس هانتا جان باخت. این اتفاق به‌ویژه در فضای ملتهب آن دوران به دلیل شیوع همه‌گیری‌ها در جهان، موج گسترده‌ای از نگرانی ایجاد کرد.

پیشگیری مهم‌ترین نبرد است. نابودی جوندگان و جلوگیری از ورود آن‌ها به خانه‌ها، انبارها و اصطبل‌ها خط دفاع اول محسوب می‌شود. کارشناسان توصیه می‌کنند شکاف‌ها و سوراخ‌ها را ببندید، لانه‌ها را حذف کنید و از تله‌ها یا روش‌های مناسب برای کنترل موش و موش صحرایی استفاده نمایید.

هنگام تمیز کردن مکان‌های آلوده، هرگز نباید فضولات خشک را مستقیم جارو کنید، زیرا این کار ویروس را در هوا پخش می‌کند. ابتدا باید محل را با مواد ضدعفونی‌کننده مرطوب کنید، سپس با دستکش و ماسک فضولات را بردارید و محیط را به خوبی تهویه کنید. حتی فضولات قدیمی جوندگان هم باید به عنوان عفونی در نظر گرفته شوند، چون ویروس می‌تواند چند روز در شرایط مناسب زنده بماند تا اینکه اشعه ماوراء بنفش خورشید آن را از بین ببرد.

به این ترتیب، ویروس هانتا همچنان شاهدی بر یک حقیقت وحشتناک است: خطرناک‌ترین دشمنان گاهی با چشم دیده نمی‌شوند و ممکن است در ساده‌ترین و آشناترین مکان‌ها پنهان شوند… پشت دیواری فراموش‌شده، در گوشه‌ای ساکت از انبار، یا میان ذرات غباری که بی‌گناه به نظر می‌رسند، اما در درون خود بیماری‌ای را حمل می‌کنند که قادر است زندگی را به مسابقه‌ای با مرگ تبدیل کند.