اگر شما اهل خرافات هم نباشید و از شما بپرسند کدام عدد به بدشانسی معروف هست، احتمالاً جواب شما عدد ۱۳ خواهد بود.
به نظر شما پشت پردهی نحسی عدد ۱۳ رازی وجود دارد؟
در این مقاله می خواهم به بررسی ریشهها، در فرهنگ کشورهای غربی و نیز افسانههایی که به دنبال آن ایجاد شده است بپردازم.
جمعه در فرهنگ غرب روزی است که فردای آن آغاز تعطیلات پایان هفته ست. اما اگر این روز با سیزدهم ماه همراه باشد، به عنوان روزی نحس از آن یاد می کنند؛ هرچند مشخص است که پشت این نحسی دلیل علمی وجود ندارد! بلکه همین باورغلط باعث شده، بسیاری از کسانی که ساکن کشورهای غربی هستند، به دنبال تغییر رفتارهایشان در روز جمعهای باشند که مصادف با سیزدهم ماه است.
طی تحقیقاتی که انجام دادم، مشخص شد که بیشتر آمریکایی ها یا برخی از مردم کشورهای دنیا، ترجیح میدهند در طبقه سیزدهم هتلی حتی اتاقی رزرو نکنند و بر اساس گفته های شرکت ساخت آسانسور اُتیس اِلِویتور، از هر هفت مشتری که سفارش ساخت آسانسور را برای ساختمان های ۱۳ طبقه یا بیشتر دارند، شش نفر از آنها تمایل ندارند که آسانسورشان در طبقه ۱۳ توقف کند یا عدد سیزده در آسانسورشان ذکر شود.
ریشه ی این عدد که به triskaidekaphobia (تریسکایدکافوبیا – اعتقاد به خرافه نحسی عدد سیزده) بر می گردد، ریشههای آن چندان روشن نیست و جای بحث زیادی دارد.بررسی تاریخی آن می تواند به سادگی شباهتی به دلایل تاریخی خوش شانسی عدد ۱۲ داشته باشد. جو نیکِل پژوهشگری که برای کمیته اسکپتیکال اینکوئری پیرامون ادعاهای غیرعادی تحقیق می کند،اعتقاد دارد که عدد ۱۲ اغلب نشانگر "کامل بودن" است؛ به عنوان نمونه، ماه های سال ۱۲ماه است، خدایان المپوس ۱۲ خدا هستند، همچنین حواریون مسیح نیز ۱۲ نفر هستند. در مقابل، عدد سیزده ضد حس تعالی و کمال است.
یکی از ریشههای ناپسند بودن عدد ۱۳، مربوط است به معروفترین نظریه یعنی «شام آخر». در این وعده غذایی، یهودا اسخریوطی (کسی که به حضرت عیسی(ع) خیانت کرد) به عنوان سیزدهمین مهمان حضور داشت. این اتفاق باعث شد عدد ۱۳ نماد خیانت و بدشانسی شود.
در اساطیر نورس، خدای لوکی(خدای شرارت) سیزدهمین خدایی بود که به مهمانی تالار کشتگان دعوت شد؛ همان شخصی که بالدور (محبوب ترین خدای نورس)، دیگر شرکت کننده جشن را با فریب به قتل رساند.
اما حقیقتاً، فرآیندهای اجتماعی-فرهنگی می توانند بدشانسی را با هر عددی مرتبط کنند. وقتی که شرایط یک حادثه مناسب باشد، شایعه یا خرافهای باعث میشود که واقعیت اجتماعی خود را بوجود آورد. گاهی اوقات، باورهای غلط یا شایعات چنان قدرتمند میشوند که واقعیت را تغییر میدهند. وقتی یک اتفاق یا حادثه رخ میدهد، ذهن انسانها به دنبال معنایی برای آن میگردد. اگر شرایط اجتماعی و فرهنگی خاصی حاکم باشد (مثل ترس، ناامیدی یا کمبود اطلاعات)، مردم ممکن است به راحتی به یک باور خرافی یا شایعه بیاساس پناه ببرند. این باور، حتی اگر پایه و اساس منطقی نداشته باشد، میتواند رفتارهای جمعی را شکل دهد و در نهایت، «واقعیت اجتماعی» بسازد. اگر کسی با عدد ۱۳ بدشانسی داشته باشد، ممکن است همه چیز را به این عدد ربط دهد و حتی اگر اتفاقی تصادفی باشد، آن را به عنوان نشانهای از بدشانسی تفسیر کند.
در علم روانشناسی، انواع مختلفی از فوبیا برای انسان مشخص شده و مردم هم دلیل این ترس های بیش از حد که فوبیا گفته میشود را در ریشه های روانی خود جستجو می کنند. فوبیاها می توانند از تجربه های منفی هر فرد ناشی شوند. در این میان طبق مطالعاتی که انجام دادم هیچ منبع علمی بر این امر گواهی نداده است که عدد سیزده نحس است. طی بررسیهایی که در موسسه هلسینکی علوم رفتاری در فنلاند انجام شد این نتیجه بدست آمد که دلیلی وجود ندارد که هیچ کدام از اعداد منحوس و بدشانس شمرده شوند.
بخشی از شهرت عدد سیزده را می توان به احساس نا آشنا بودن آن یا به عبارت علم روانشناسی «احساس ناهنجاری» مربوط دانست. توضیح آنکه در زندگی روزمره، عدد دوازده از عدد سیزده رایج تر است؛ مثلاً در طول یک سال ۱۳ ماه نداریم، یا در ساعت های دیواری و مچی بعد از ساعت دوازده ظهر، ساعت ۱۳ نداریم و مجدد ساعت از یک شروع می شود.
هرچند نادر بودن کاربرد عدد سیزده در چنین مواردی الزاماً موجب بروز فوبیا نمی شود، با این حال تحقیقات محققان روانشناسی نشان داده که از آنچه برایمان آشناست، استقبال می کنیم، و آنچه برایمان ناآشناست دور می کنیم. به همین سبب عدد سیزده با نگرش منفی مرتبط است.
از طرفی تأثیر رسانه ها و شبکه های اجتماعی در مستحکم تر کردن باور غلط را هم نباید نادیده گرفت؛ بطوری که موجب می شود با درست کردن حقایق ساختگی و نام بردن حوادث با ارتباط آن به عدد سیزده، و همچنین تشکیل گروه هایی برای تمرکز بر چنین مواردی، موجب افزایش ترس از عدد ۱۳ و ارتباط داشتن اتفاقات با آن دانست. مشخص است که شبکه های اجتماعی نیز به وایرال کردن این موارد میان کاربران دامن میزنند و وارد فرهنگ مردم می کنند.
نظر شما چیست؟
چرا با وجود تحقیقات علمی، هنوز هم خیلی از مردم (حتی در دنیای مدرن) از عدد ۱۳ میترسن یا از اون اجتناب میکنن؟
