در این صفحه، میخوام تمام اطلاعات مفیدی که درباره گیاه کمیاب زولنگ (چوچاق) دارم رو بازگو کنم.
زولنگ نوعی سبزی معطر جنگلی هست که میتونید از اون برای معطر و خوشطعمکردن غذاهایی مثل ماهی شکمپر، زیتون پرورده، کوکوی سبزیجات، آش کشک، دلال ماست و سایر غذاها استفاده کنید. همچنین، ریشهی این گیاه خاصیت درمانی داره و برای درمان و پیشگیری طیف وسیعی از بیماریها استفاده میشه.
ازونجاییکه گیاه زولنگ یک گیاه خیلی حساس و دیررشدی هست، خیلی از افراد بلد نیستن که بذرهاش رو به عمل بیارن و چون موفق نمیشن، ترجیح میدن برای پیدا کردنش به جنگل برن یا به خرید برگهای بعضاً بیکیفیتی و گرونی که سبزیفروشیا میفروشن راضی میشن.
اما خب هیچی سبزی باغچه خود آدم نمیشه مگه نه؟ هم تمیز و مطمئنه و هم اینکه هر وقت خواستی دردسترست هست. اگه تا حالا موفق نشدین و یا واسه اولین بارتون هست که میخواین زولنگ بکارین، اصلا نگران نباشید. برای اینکه درصد جوونهزنی بذرها رو بیشتر کنید، میتونید از راهکارهایی که در ادامه این مطلب براتون قرار دادم استفاده کنید...
اول از همه، باید فرق بین بذر سالم و بذر معیوب رو بدونین. بذرهای زولنگ در یک بوته پرتیغ رشد میکنن. هر بوته، حدود ۵۰ تا بذر داره که بهصورت فشرده کنار همدیگه قرار میگیرن. اگه بخواین مثل من این بذرها رو دونه دونه از همدیگه جدا کنید، حدودا نصفشون میشکنن و در عمل بیفایده میشن. تصویر پایین، بذرهای سالم زولنگ رو مشاهده میکنید:
بذرهای شکستهشده جوونه نمیزنن و در نتیجه هیچ فایدهای ندارن. پس در زمان خرید، حتما دقت کنین که بذرهای کامل و سالم توی بسته قرار دادن. همچنین، بعد از خرید هم نباید بذرها رو تا زمان کاشت فشار بدین چون با فشار میشکنن.
در تصویر پایین هم چند تا بذر شکسته زولنگ رو قرار دادم تا بهتر متوجه بشین. این بذرها از وسط شکسته شدند:
بهترین زمان برای کاشت چوچاق فصل بهار، از اواسط فروردین تا اواسط اردیبهشت در دمای حدود 15 الی 25 درجه هست. توی پاییز هم میتونین بکارین ولی باید حواستون باشه که تخته کاشت بذر سرمای زیادی نبینه. ممکنه بذری که در پاییز میکارین به خوبی بهار جوونه نزنه. من توی دو نوبت بذرها رو کاشتم. توی پاییز تعداد زولنگهایی که رشد کردن کمتر از وقتی بود که توی بهار سر از خاک درآوردن.
برای راحتی کار، میتونین بذرها رو توی تخته کاشت بکارین و بعد از جوونهزنی، اونها رو به باغچه منتقل کنید. اگه میخواین بذرها رو مستقیم توی باغچه بکارین، بهتره فاصله کاشت بذرها حداقل 20 سانتیمتر از همدیگه باشه چون گیاهش مثل دایره پخش میشه و باید فضای کافی برای رشد داشتهباشه. من به فاصله یک وجب کاشتم و وقتی بزرگ شدن، متوجه شدم باید به فاصله بیشتری میکاشتم.
بذرهای سالم رو حدود یک سانتیمتر در خاک فرو کنین و روش خاک الکشده بریزین. بعد از کاشت، حتما تا وقتی که جوونهها سر از خاک در بیارن، خاک رو مرطوب نگه دارین، مخصوصا اگه هوا گرمه، چون گرمای زیاد باعث خشکشدن سریع خاک و خرابشدن بذرها میشه.
طبق تجربه خودم، توصیه میکنم علفهای هرزی که توی اون قسمت از باغچه در میان رو سریع نکنین. چون گیاه بسیار کمرشدی هست و وقتی خیلی کوچیکه با علف هرز اشتباه گرفته میشه و تشخیصش سخته. ممکنه بین از خاک بیرون اومدن زولنگها هم چند هفته فاصله بیفته و مثلا دو سه تا امروز در بیان دو سه تا دیگه یه هفته دیگه و بقیه یه هفته بعدتر. مخصوصا اگه با روش اول مستقیم توی خاک کاشته باشین. خودم برای اولینبار، بیشتر زولنگها رو به هوای اینکه علف هرز هستن از خاک بیرون کشیدم. بهتره بزارین علفهای هرز اون قسمت از باغچه حداقل 5 تا 10 سانت بشن و هر وقت مطمئن شدین که زولنگ نیستن، با خیال راحت بکنیدشون.
و حتما هم مواظب حمله حلزونها و کرمها باشین چون هم حلزونها و هم کرمها عاشق طعم این سبزی هستن!
خاک زولنگ خیلی توی رشدش تاثیر داره.
برای اینکه بذرها بهخوبی جوونه بزنن و رشد کنن، بهتره که از ترکیب خاک کمپوست یا خاک جنگلی با کودهای خشکشده حیوانی مثل کود گاو یا گوسفند و مقدار کمی کود مرغی استفاده کنید. من قبل از کاشت، سر خاک رو با بیلچه میزنم تا پوک بشه.
برای بالابردن تخلخل خاک می تونین از پوشال برنج هم استفاده کنین. مهم اینه که خاکتون از اولش غنی باشه و در طول 4 الی 5 سالی که ریشهی زولنگ توی باغچه هست، خاک رو با انواع کودهای طبیعی تغذیه کنید تا هم گیاه سالم بمونه و هم عطر و بوی زولنگ زیاد باشه.
اول از همه باید یادتون باشه جوونهزنی بذر زولنگ خیلی بیشتر از بذر سبزیهای دیگه طول میکشه و به صبر و مراقبت زیادی نیاز داره. برای جوونهزنی دو راه دارین. میتونین بذرها رو اول 24 الی 48 ساعت توی آب همدما یا ولرم خیس بدین و بعد اون ها رو مستقیم توی خاک باغچه یا تخته بکارین. با این روش حدود دو ماه زمان میبره تا بذرتون جوونه بزنه.
روش دیگه اینه که بذرها رو اول 24 ساعت توی آب همدمای محیط (من 3 روز خیس دادم) خیس بدین. بعد اونها رو توی یه پارچه نمدار بزارین و یه جا با دمای اتاق که نه خیلی گرم باشه و نه خیلی سرد نگه دارین و پارچه رو تا زمان جوونهزنی هر روز بهطور مرتب مرطوب نگه دارین (مثل همون کاری که اکثر شمالیها برای کاشت سبزیهای دیگه مثل جعفری میکنن). تو این روش، حدود 15 الی 30 روز طول میکشه تا بذرها جوونه بزنه. اگه شرایطی که نگهش میدارین خوب باشه زودتر از این هم جوونه میزنه.
تقریبا اوایل تابستون از بوتههای قوی یه شاخهی قطور بالا میاد که توش پر از بوتههای بذر سبز رنگه که بعدا بنفش هم میشه. هر چی خاک قویتر باشه و آبیاری بهتری انجام شدهباشه، تعداد غنچههای بذر بیشتر میشه. نکته مهم اینه که توی این زمان، رشد برگهای معطر قطع میشه ولی ریشه توی خاک باقی میمونه. برای همین حتما آبیاری هفتهای، مخصوصا آخر شبا که هوا خنکتره و رطوبت بیشتر میمونه رو نباید فراموش کنین (چون ریشه زولنگ حالت هویجی داره، باید آب به عمق خاک نفوذ کنه که سیراب بشه).
شما باید صبر کنین تا همه بذرهها بهطور طبیعی با آفتاب تابستون کم کم خشک بشن. حدودا وسطای شهریور، این بذرها خشک میشن و رنگشون از بنفش به قهوه ای کمرنگ در میاد. اونوقت میتونین شاخه نگهدارنده بذرها رو از پایینیترین قسمت نزدیک به خاک جدا کنین. تو این زمان هم بوته های زولنگ از قسمت ریشه دوباره سبز میشن.
چند دقیقه قبل از جابجایی، حتما به زولنگ آب بدین تا خاک دورش گِل بشه. بعدش باید بیل یا بیلچه رو از اطراف گیاه بهصورت عمودی توی خاک فرو کنین تا ریشه هویجیشکلش آسیب نبینه. همچنین، حتما یکمقدار از خاک دور گیاه همراهش بمونه تا دچار شوک نشه؛ وگرنه خشک میشه. و حتما حتما حتما تا دو هفته بعد جابجایی هر روز بهش آب بدین چون گیاه به شدت آبدوستیه. ولی بیشتر از روزی یبار آب نباید بدین.
اگه وقتی که دارین جابجاش میکنین هوا آفتابیه، باید تا یکی دو هفته هر روز صبح روش یه کاسهای، ظرف ماستی یا هرچیزی بزارین تا آفتاب مستقیم بهش نخوره وگرنه خشک میشه. شبا هم این ظرف رو بردارین تا گیاه تا صبح نفس بکشه.
و اینکه یک مقدار زردشدن برگها بعد از جابجایی طبیعیه. حتی خیلی اوقات تمام برگها زرد میشن و بعد یک مدت دوباره برگهای جدید سبز میشن. در نتیجه، حتی بعد از خشکشدن برگها هم آبیاری روزانه رو فراموش نکنین.
اگه گیاهتون رو تازه کاشتین، بهتره توی یکی دو سال اول هروقت که برف اومد، قبل از بارش برف روی محل کشت زولنگ یه کیسهی ضخیم بندازین و بعد اینکه بارش برف تموم شد هم کیسه رو بردارین که سرمای شدیدی به ریشه نرسه.
اگه محیط کشت خوبی داشتهباشه، باید حداقل 4 الی 5 سال بمونه. برگهای این گیاه توی زمستون حالت جمعتر و تیز پیدا میکنن و توی هوای گرم حالت نرم و پهنی میگیرن. در هر دو صورت قابل مصرف کردنه. بهترین روش نگهداری طولانی برگها هم اینه که تازه تازه خوردشون کنین و توی یه پلاستیک ضخیم توی فریزر نگهشون دارین که عطر و بوش نره. البته میتونین خشکش هم بکنین.
در زمان خرید بذر زولنگ، باید مطمئن بشین که تمام بذرها کاملا سالم هستن و هیچگونه شکستگی یا پوسیدگی مشاهده نمیشه. من در غرفه باسلام خودم، بذرهای سالم و قوی زولنگ رو برای فروش گذاشتم. اگه دوست داشتین این گیاه رو در خانه یا باغتون کشت کنید، از شمما دعوت میکنم به غرفه «ستاره مشرق» در باسلام سر بزنید.
اگه هر سوالی دارین، خوشحال میشم که بپرسین...
