بعضی وقتها تقویمِ رسمی کشور با تقویمِ دلِ آدمها متفاوت است. برای خیلی از ما، فصلِ اصلیِ زندگی، نه بهار است و نه پاییز؛ فصلِ اصلی همان دو ماهِ محرم و صفر است. دو ماهی که در آن، هیاهویِ زندگی روزمره ناگهان فروکش میکند و همه چیز رنگ و بویِ سادگی، سوگ و عشق میگیرد. اما چرا؟ چرا با گذشت بیش از هزار و چهارصد سال، هنوز هم این دو ماه برای ما حکمِ یک بازگشت به خویشتن را دارند؟
محرم؛ ماهِ عبور از خود
محرم که میآید، گویی پردهها کنار میروند. شهر تغییر شکل میدهد؛ سیاهپوش میشود و صدایِ طبل و سنج، موسیقیِ متنِ خیابانها میشود. اما این تغییر، فقط در ظاهر نیست. محرم فرصتی است برای تمرینِ «از خود گذشتگی». داستانِ کربلا، داستانِ انتخابهایِ سخت است. داستانِ ایستادن بر سرِ عهد و پیمان. محرم فقط یادآوری یک فاجعه تاریخی نیست؛ بلکه یادآوری این نکته است که انسان حتی در سختترین شرایط، میتواند شریف بماند.
صفر؛ ماهِ امتدادِ نور
اگر محرم، فصلِ داغِ حادثه است، صفر فصلِ امتدادِ آن است. ماهِ صفر برای ما با نامِ اربعین گره خورده است. پیادهروی اربعین، نمادِ بزرگترین تجمعِ عاشقانه در تاریخ است. سفری که در آن نه از مرزهای جغرافیایی خبری هست و نه از تفاوتهایِ طبقاتی. صفر به ما میگوید که داستانِ کربلا در ظهرِ عاشورا تمام نشد؛ بلکه از آنجا آغاز شد تا حقیقت را به گوشِ تاریخ برساند.
هنرِ عزاداری؛ تلاقیِ فرهنگ و احساس
عزاداریهای محرم و صفر در ایران، یک شاهکارِ فرهنگی است. از شبیهخوانیها که به نوعی تئاترِ آیینی ما هستند، تا روضهخوانیها و هیئتهای خانگی. این آیینها فقط برای سوگواری نیستند؛ آنها شبکهای از همبستگیِ اجتماعی ایجاد میکنند. جایی که پیر و جوان، ثروتمند و فقیر کنار هم مینشینند و چایِ روضه مینوشند. این سادگیِ مراسم، همان چیزی است که باعث میشود روحِ مخاطب، حتی اگر خیلی مذهبی هم نباشد، با آن ارتباط برقرار کند.
چرا محرم و صفر، حالِ ما را خوب میکند؟
شاید بپرسید در ماهی که نمادِ غم است، چطور میتوان آرامش یافت؟ حقیقت این است که گریستن برای یک آرمانِ بزرگ، نوعی تخلیه هیجانی است. ما در این دو ماه، غمهایِ کوچکِ شخصیمان را در مقابلِ یک غمِ عظیم و جهانی قرار میدهیم و ناخودآگاه احساسِ سبکی میکنیم. این ماه، کلاسِ درسِ انسانیت است؛ یاد میگیریم که چطور نسبت به رنجِ دیگران بیتفاوت نباشیم.
پس از این دو ماه چه؟
سؤال مهم این است: وقتی محرم و صفر تمام میشود و لباسهای مشکی را در صندوقچه میگذاریم، چه چیزی از این دو ماه برای ما باقی میماند؟ آیا فقط خاطرهیِ هیئتهاست یا بخشی از آن مرامِ حسینی در رفتارِ روزمره ما با همسایه، همکار و خانوادهمان جاری میشود؟
شاید بهترین پیامِ محرم و صفر این باشد که ازاده باشیم. فارغ از هر نگاه و اعتقادی، محرم و صفر تلنگری است برای اینکه در دنیایِ شلوغِ امروز، یادمان نرود که حقیقت، عدالت و عشق، ستونهایِ زندگی هستند.
