راهنمای انتخاب نوع شرکت؛ شرکتهای سرمایهای یا شرکتهای اشخاص؟
انتخاب قالب حقوقی مناسب برای کسبوکار، یکی از مهمترین تصمیماتی است که در آغاز فعالیت اقتصادی باید اتخاذ شود. این تصمیم بر میزان مسئولیت شرکا، نحوه مدیریت شرکت، امکان جذب سرمایه، اعتبار تجاری، شیوه نقل و انتقال مالکیت و حتی نحوه حلوفصل اختلافات احتمالی در آینده تأثیر مستقیم دارد.
نکته مهم آن است که با تشکیل شرکت تجاری، شخصیت حقوقی مستقلی از شرکا ایجاد میشود. در نتیجه، سرمایهای که به شرکت آورده شده است، متعلق به شرکت خواهد بود و شرکا یا سهامداران حق دخل و تصرف شخصی در داراییهای شرکت را خارج از حدود قانونی نخواهند داشت.
به طور کلی شرکتهای تجاری را میتوان به دو دسته اصلی تقسیم کرد:
- شرکتهای سرمایهای
- شرکتهای اشخاص
در شرکتهای سرمایهای، سرمایه و آورده شرکا نقش اصلی را ایفا میکند و شخصیت شرکا اهمیت کمتری دارد؛ در حالی که در شرکتهای اشخاص، اعتبار، تخصص، خوشنامی و اعتماد متقابل شرکا مبنای تشکیل و ادامه فعالیت شرکت محسوب میشود.
شرکتهای سرمایهای
در نظام حقوقی ایران، مهمترین شرکتهای سرمایهای عبارتاند از:
- شرکت سهامی خاص
- شرکت سهامی عام
- شرکت با مسئولیت محدود
هر یک از این شرکتها ویژگیها، مزایا و محدودیتهای خاص خود را دارند و انتخاب میان آنها باید بر اساس اهداف تجاری، میزان سرمایه، برنامه توسعه کسبوکار و شیوه تأمین مالی صورت گیرد.
۱. شرکت سهامی خاص:
شرکت سهامی خاص شرکتی است که سرمایه آن به سهام تقسیم شده و تمام سرمایه آن توسط مؤسسان تأمین میشود.
ویژگیها:
- مسئولیت سهامداران محدود به مبلغ اسمی سهام آنها است.
- انتقال سهام نسبت به شرکت با مسئولیت محدود سادهتر است.
- امکان جذب سرمایهگذار جدید از طریق واگذاری یا افزایش سهام وجود دارد.
- ساختار مدیریتی آن تابع مقررات مشخص قانون تجارت است.
- امکان جذب سرمایه و ورود سرمایهگذاران جدید وجود دارد
- نزد بانکها ،سرمایه گذاران و ...اعتبار حقوقی و تجاری بیشتری دارد.
- نقل و انتقال سهام علی الاصول محدودیت ندارد.
معایب:
- تشریفات قانونی و اداری بیشتر
- الزام به تشکیل مجامع عمومی و هیئتمدیره
- لزوم رعایت مقررات دقیقتر نسبت به شرکت با مسئولیت محدود
۲. شرکت سهامی عام
شرکت سهامی عام شرکتی است که بخشی از سرمایه آن از طریق عرضه عمومی سهام به عموم مردم تأمین میشود و تابع مقررات بازار سرمایه است.
ویژگیها
- امکان تأمین سرمایه از عموم سرمایهگذاران
- قابلیت حضور در بورس و بازارهای مالی
- اعتبار بالا در پروژههای بزرگ و ملی
- الزام به رعایت مقررات سازمان بورس و اوراق بهادار
مزایا
- دسترسی گسترده به منابع مالی
- امکان اجرای پروژههای بزرگ اقتصادی
- افزایش اعتبار تجاری و اقتصادی شرکت
معایب
- هزینههای اجرایی و حقوقی بیشتر
- الزامات گسترده گزارشدهی و حسابرسی
- نظارت مستمر نهادهای قانونی و بازار سرمایه
۳. شرکت با مسئولیت محدود
شرکت با مسئولیت محدود شرکتی است که سرمایه آن به سهام تقسیم نمیشود و مسئولیت هر شریک محدود به میزان سرمایهای است که در شرکت آورده است.
ویژگیها
- مناسب برای کسبوکارهای کوچک و متوسط
- تشریفات تأسیس و اداره سادهتر
- انعطاف بیشتر در مدیریت داخلی
- انتقال سهمالشرکه با محدودیتهای قانونی همراه است
مزایا
- هزینه کمتر برای تأسیس و اداره شرکت
- سرعت بیشتر در راهاندازی
- مناسب برای فعالیتهای خانوادگی و مشارکتهای محدود
معایب
- محدودیت در جذب سرمایهگذاران بزرگ
- اعتبار کمتر نسبت به شرکتهای سهامی در برخی قراردادها و مناقصات
- انتقال سهمالشرکه منوط به رضایت دارندگان حداقل سهچهارم سرمایه شرکت و تنظیم سند رسمی است
شرکتهای اشخاص؛ زمانی که اعتبار شرکا مهمتر از سرمایه است
در شرکتهای اشخاص، اعتماد و اعتبار شرکا نقش اساسی در تشکیل و ادامه فعالیت شرکت دارد. به همین دلیل، شخصیت شرکا اهمیت ویژهای پیدا میکند و تغییر شرکا یا انتقال سهمالشرکه معمولاً با محدودیتهای بیشتری همراه است.
مهمترین شرکتهای اشخاص عبارتاند از:
- شرکت تضامنی
- شرکت نسبی
- شرکت مختلط غیرسهامی
مهمترین ویژگیهای شرکتهای اشخاص
۱. اهمیت شخصیت شرکا
اعتبار حرفهای و تجاری شرکا مهمترین پشتوانه شرکت است. به همین دلیل، ورود شریک جدید یا انتقال سهمالشرکه معمولاً نیازمند موافقت سایر شرکا خواهد بود.
۲. مسئولیت گسترده شرکا
برخلاف شرکتهای سرمایهای، در بسیاری از شرکتهای اشخاص، شرکا علاوه بر سرمایه شرکت ممکن است با اموال شخصی خود نیز در برابر بدهیهای شرکت مسئول باشند.
شرکت تضامنی
شرکت تضامنی شرکتی است که در آن شرکا دارای مسئولیت تضامنی هستند. بدین معنا که اگر دارایی شرکت برای پرداخت بدهیها کافی نباشد، طلبکار میتواند برای وصول تمام بدهی به هر یک از شرکا مراجعه کند.و همچنین هر کس شریک این نوع شرکت شود مسئول پرداخت تمام دیون خواهد بود حتی دیونی که از قبل از ورود شریک جدید وجود داشته است.
مزایا
- اعتبار بسیار بالا نزد اشخاص ثالث
- جلب اعتماد بیشتر فعالان اقتصادی
- سهولت در اخذ اعتبار تجاری
معایب
- مسئولیت نامحدود شرکا
- ریسک مالی بالا
- تأثیر مستقیم بدهیهای شرکت بر دارایی شخصی شرکا
فوت هر شریک علی الاصول موجب انحلال شرکت تضامنی است(ماده ۱۳۶ق.ت)
شرکت نسبی
در شرکت نسبی، مسئولیت شرکا متناسب با میزان سرمایهای است که در شرکت آوردهاند. به همین دلیل، میزان مسئولیت شرکا نسبت به شرکت تضامنی محدودتر است.
شرکت مختلط غیرسهامی
این شرکت از دو گروه شریک تشکیل میشود:
- شرکای ضامن که مسئولیت نامحدود دارند.
- شرکای با مسئولیت محدود که تنها تا میزان آورده خود مسئول هستند.
این قالب برای مواردی مناسب است که برخی اشخاص قصد مدیریت شرکت را دارند و برخی دیگر صرفاً به عنوان سرمایهگذار در فعالیت اقتصادی مشارکت میکنند.
چه زمانی کدام قالب مناسبتر است؟
- برای کسبوکارهای کوچک و خانوادگی، معمولاً شرکت با مسئولیت محدود گزینه مناسبی است.
- برای فعالیتهایی که نیازمند اعتبار تجاری بیشتر و جذب سرمایهگذار هستند، شرکت سهامی خاص انتخاب مطلوبتری خواهد بود.
- برای پروژههای کلان اقتصادی و فعالیت در بازار سرمایه، شرکت سهامی عام مناسبترین قالب محسوب میشود.
- در مواردی که اعتبار شخصی شرکا نقش اساسی در موفقیت کسبوکار دارد، شرکتهای اشخاص میتوانند گزینه مناسبی باشند.
جمعبندی
انتخاب نوع شرکت باید بر اساس اهداف تجاری، میزان سرمایه، تعداد شرکا، سطح مسئولیتپذیری و برنامه توسعه کسبوکار صورت گیرد. اگرچه امروزه شرکتهای سرمایهای، بهویژه شرکت سهامی خاص و شرکت با مسئولیت محدود، بیشترین کاربرد را در فعالیتهای اقتصادی دارند، اما شرکتهای اشخاص نیز در مواردی که اعتماد و اعتبار شرکا نقش تعیینکنندهای دارد، همچنان جایگاه خود را حفظ کردهاند.
بنابراین پیش از ثبت شرکت، بررسی دقیق شرایط و دریافت مشاوره تخصصی حقوقی میتواند از بسیاری از مشکلات آیندهجلوگیری کرده و مسیر رشد و توسعه کسبوکار را هموار سازدهموار سازد.
