نگاهی به روز ایرانساخت
هفتم آذرماه، که در تقویم بهعنوان «روز نوآوری و فناوری ایرانساخت» نامگذاری شده، یادگاری است از سالروز ترور شهید محسن فخریزاده در سال ۱۳۹۹.
شهید فخریزاده یکی از دانشمندان برجسته هستهای و فناوری ایران بود که در تمام دوران خدمت خود بر فناوری بومی تأکید داشت؛ فناوریهایی برخاسته از ذهن پویا و خلاق جوان ایرانی و ثمرۀ همت و تلاش آنان. این فناوریها در داخل کشور توسعه یافتهاند و به پیشرفت ملی یاری رساندهاند.
به پاس خدمات و تلاشهای ایشان در این حوزه، و برای ارج نهادن به میراث فکری و علمی این شهید، روز هفتم آذرماه را گرامی میداریم. هدف از این نامگذاری، تأکید بر توسعۀ فناوریهای بومی و ترویج نوآوری است. ایمان و باور به توان ایرانی، همراه با علم و خلاقیت، الگویی برای زیستبوم نوآوری در ایران به شمار میآید.
تشویق به توسعۀ فناوریها و نوآوریهای داخلی، و بهرهمندی از دانش در مسیر حل مشکلات ملی و اقتصادی، فرصتی است برای برجستهسازی شرکتهای دانشبنیان و تولیدات فناورانۀ ایرانی.
این روز، آیینی برای نمایش دستاوردهای نوآورانه ایرانی و معرفی گفتمان علم و فناوری بومی ایرانیان است.
تحقق این اهداف، نیازمند سربازانی جانبرکف است که از تلاش برای پیشرفت علمی کشور، در هر جایگاه و منصبی، دست نکشند.
این روز، با تمرکز بر توسعه تولیدات فناورانه ایرانی، حمایت از شرکتهای دانشبنیان، استارتاپها و محصولاتی که با اندیشۀ ایرانی طراحی و ساخته شدهاند، بر بومیسازی فناورانه و بهکارگیری علم و تکنولوژی در جهت رفع نیاز جامعه ایرانی تأکید دارد.
این تاریخ یادآور میشود که علم باید در خدمت مردم و رفع نیازهای جامعه و بشریت باشد.
انتظار میرود با رفع موانع و هموار کردن مسیر، تمرکز دولت و سیاستگذاران بر گسترش علم و فناوری داخلی و کاهش وابستگی به واردات فناورانه قرار گیرد.
*کجای کاریم؟*
در چند سال اخیر، شمار شرکتهای فعال دانشبنیان در ایران از حدود **شش هزار واحد در سال ۱۴۰۰** به نزدیک **ده هزار واحد** رسیده است؛ آماری که نشان میدهد سیاستها و حمایتها تولد شرکتهای فناورانه را تسهیل کردهاند.
برگزاری نمایشگاهها و رویدادهای مرتبط با *ایرانساخت*، محلی برای نمایش هزاران محصول دانشبنیان و ایجاد پیوند میان تولیدکنندگان با خریداران صنعتی و دولتی است.
با این حال، **سهم واقعی شرکتهای دانشبنیان از اقتصاد کلان هنوز اندک است.** بخش زیادی از این رشد، کمّی بوده و از منظر درآمدزایی، نفوذ در زنجیرههای تولید، صادرات و سودآوری، تنها درصد محدودی از شرکتها سهم مؤثری دارند. سهم کلی شرکتهای دانشبنیان از تولید ناخالص داخلی (GDP) هنوز محدود است.
شرکتهای دانشبنیان در سالهای اخیر بیش از **صد هزار شغل مستقیم** ایجاد کردهاند.
اختصاص روز **هفتم آذرماه** به «روز ایرانساخت»، پیام نمادین قدرتمندی دربارۀ اولویت دولت به مسئلۀ فناوری بومی دارد. این رویکرد، برای حمایتهای اولیه دولتی و ایجاد تقاضای نخستین، بسیار ارزشمند است؛ اما برای اثرگذاری بلندمدت، باید با **سازوکارهای اقتصادی و سیاستگذاریهای مؤثر** ترکیب شود؛ از جمله سیاستهایی در حوزه تسهیلات مالی، دسترسی به بازارهای خارجی، استانداردسازی کیفیت و موارد مشابه.
این روز موجب **افزایش فرهنگ حمایت از محصولات داخلی** و **برجسته شدن شرکتهای دانشبنیان در رسانهها** شده و به ارتقای روحیۀ خودباوری ملی نیز کمک کرده است.
با این حال، **نابسامانیهای اقتصادی** و **کمبود سرمایهگذاریهای جسورانه** از چالشهایی است که نوآوران با آن روبهرو هستند.
مدیران و برنامهریزان، با بهکارگیری سازوکارهایی چون **ارزیابی مبتنی بر معیارهای کیفی، ارائه وام و تسهیلات، شفافیت آماری و مدیریت هدفمند**، میتوانند مسیر رشد سالانه و افزایش کارایی این شرکتها را هموار کنند.
امید آنکه با همافزایی علم و عمل، مسیر افتخارآفرینی و استقلال ایران هموار گردد و دانش ایرانی، راهگشای رنجهای جامعه دردمندمان باشد.
نمونهای از شرکتهای دانشبنیان ایرانی در حوزههای مختلف:
- **سیناژن**
- **پویندگان راه سعادت**
- **درسا**
- **آسانپرداخت پرشین**
- **افزارآزما**
- **پژوهشکده حقوق و قانون ایران**
