آیا تا به حال با کسی برخورد کرده اید که برایتان جذاب باشد اما هر بار که به او نزدیک می شوید ، احساس می کنید که بیشتر از شما فاصله می گیرد ؟ و یا دقیقا هنگامی که همه چیز در حال جدی شدن است ناگهان شما را رها می کند ، رابطه را تمام می کند یا غیب می شود؟ عشاق اجتنابی یکی از موضوعات اصلی مورد مطالعه روانشناسان روابط عاطفی و نیز در حوزه زوج درمانی است .
این نوع رفتار ممکن است نشان دهنده الگوی دلبستگی اجتنابی در روابط عاشقانه باشد ، شناخت این الگو و یادگیری راه های درست مدیریت آن به شما کمک می کند تا روابط سالم تر و متعادل تر بسازید و کمتر آسیب ببینید.
علت رفتار اجتنابی چیست ؟
مهم ترین عواملی که سبب ایجاد و بروز الگوهای رفتاری اجتنابی می شوند عبارتند از :
الف :تجربیات گذشته و آسیب های عاطفی
ب: ترس از وابستگی و از دست دادن کنترل و آزادی
ج: سبک شخصیتی و عوامل ژنتیکی
الف : تجربیات گذشته و آسیب های عاطفی : اگر مراقب اصلی یک کودک در سال های اولیه زندگی کودک به درستی و به موقع به نیازهای کودک پاسخ ندهد و احساس امنیت در او ایجاد نکند ، در کودک سبک دلبستگی اجتنابی شکل می گیرد یعنی او برای مابقی زندگی خود تصمیم می گیرد که برای محافظت از خودش از روابط نزدیک و صمیمانه اجتناب کند ، البته همه چیز فقط به دوران نوزادی و سال های اولیه زندگی مربوط نمی شود اگر یک فرد در هر مرحله از زندگی خود از یک رابطه صمیمانه و نزدیک آسیب ببیند ، ذهن او به آن تجربه دردناک شرطی می شود و الگوی اجتناب برای محافظت در او شکل می گیرد.
ب: ترس از وابستگی و از دست دادن کنترل و آزادی : اگر یک فرد اعتماد به نفس و عزت نفس پایین داشته باشد ترس بیشتری از روابط نزدیک و جدی نشان می دهد چرا که باورهای بنیادین کافی نبودن و احتمال از دست دادن طرف مقابل در او وجود دارند در نتیجه او دائما با خودش گفتگوی درونی دارد که اگر به او وابسته شوم و او یک فرد بهتر از من را ملاقات کند و مرا رها کند چه می شود ؟ او در طی این گفتگوهای درونی به این نتیجه می رسد که پیشگیری بهتر از درمان است و برای پیشگیری از درد و رنج احتمالی در آینده از ورود به روابط صمیمانه و جدی اجتناب می کند .
همچنین در این زمینه بحث نیاز به آزادی و کنترل نیز وجود دارد ، مطابق با آنچه گلاسر از آن به عنوان نیاز به آزادی نام می برد ، یکی از سخت ترین موارد برای افرادی که نیاز به آزادی زیادی دارند روابط عاطفی صمیمانه و حتی ازدواج است . آنان تمایل دارند از هر چیزی که برای آنان به لحاظ روان شناختی تعهدات جدی ایجاد می کند و آزادی آن ها را محدود می کند ، فرار کنند.
ج: سبک شخصیتی و عوامل ژنتیکی : ژنتیک نه فقط بر روی رنگ چشم یا رنگ پوست بلکه بر روی ویژگی های شخصیتی نیز اثرگذار است. البته در این زمینه بحث یادگیری نیز وجود دارد ، اگر فردی والدین اجتنابی داشته که خیلی از صمیمیت خوششان نمی آمده و افراد دوری گزین و اجتنابی بوده اند هم به علت ژنتیک و هم به علت یادگیری های اولیه ، شخص این الگوی والدین را برای خودش درونی می کند.
نشانه های شخص محبوب با الگوی اجتنابی
برخی از رفتارها نشان می دهند که فردی احتمالا سبک دلبستگی اجتنابی دارد :
الف :پاسخ های کوتاه و دیرهنگام به پیام ها که تقریبا یک الگوی ثابت و همیشگی است
ب: تغییر رفتارناگهانی در موقعیت های عاطفی و به ویژه هنگام ابراز علاقه طرف مقابل یا هنگام جدی شدن رابطه
ج: ترس از تعهد و خود افشایی و یا صحبت درباره آینده
آیا می توان رابطه سالم با افراد اجتنابی داشت ؟
همه چیز بستگی به شدت مشکل ، دیگر زوایای شخصیتی فرد و نیز ویژگی های شخصیتی شما و مهم ترین ارزش های شما دارد .به طور کلی رابطه با افراد اجتنابی ممکن است دشوار و چالش برانگیز باشد اما با آگاهی و استراتژی می توان تعادل حداقل ایجاد کرد.
راهکارهای عملی
الف : مرزهای واضح و ثابت داشته باشید
ب: انتظارات خود را مدیریت کنید
ج: در صورت نیاز از روانشناس روابط عاطفی و زوج درمانگر کمک بگیرید
با افراد اجتنابی چگونه رفتار کنیم ؟
افراد اجتنابی نیاز به فضای شخصی دارند و فشار بیش از حد بر روی آنان باعث فاصله و دوری بیشتر می شود.
راهکارهای عملی :
به آن ها فضا بدهید : اجازه دهید خودشان به رابطه بازگردند
ارتباط شفاف و بدون فشار : احساسات خود را با آرامش بیان کنید
تصمیم آگاهانه بگیرید : اگر رفتار اجتنابی باعث آزار شما و احساس نادیده گرفتن در شما می شود فاصله گرفتن ممکن است بهترین انتخاب و تصمیم آگاهانه شما باشد
دکتر ملینا شیرانی - متخصص روانشناسی بالینی
