در دنیای داروسازی، بعضی داروها مثل ستارههایی هستن که همیشه درخشان باقی میمونن. ایبوپروفن یکی از اونهاست. دارویی که شاید بارها برای سردرد، تب یا درد عضلانی مصرفش کرده باشی، اما پشت این قرص ساده، سالها تحقیق، آزمون و تجربه پنهان شده. این مقاله، داستان تولد، رشد، و تأثیر جهانی ایبوپروفن رو برات روایت میکنه با زبانی ساده، ولی علمی و دقیق.
داستان ایبوپروفن از دههی ۱۹۵۰ در بریتانیا شروع شد. در اون زمان، داروسازان به دنبال دارویی بودن که مثل آسپرین درد رو کاهش بده، ولی عوارض گوارشی کمتری داشته باشه. شرکت داروسازی Boots UK پروژهای تحقیقاتی رو آغاز کرد تا دارویی جدید برای درمان آرتریت روماتوئید پیدا کنه.
در سال ۱۹۶۱، شیمیدانی به نام Stewart Adams به همراه تیمش موفق شد ترکیبی بسازه که بعدها با نام ایبوپروفن (Ibuprofen) شناخته شد. جالب اینجاست که اولین بار، خود آدامز برای درمان سردردش از این دارو استفاده کرد و نتیجه گرفت! این تجربه شخصی باعث شد اعتماد به دارو بیشتر بشه و مسیر ثبت و تولیدش هموارتر بشه.
ایبوپروفن در سال ۱۹۶۹ در بریتانیا و در سال ۱۹۷۴ در آمریکا تأیید شد و وارد بازار شد. خیلی زود، این دارو به یکی از محبوبترین داروهای ضد درد و ضد التهاب تبدیل شد.
ایبوپروفن جزو داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAID) محسوب میشه. این دارو با مهار آنزیمهای COX-1 و COX-2، جلوی تولید پروستاگلاندینها رو میگیره همون مواد شیمیایی که در بدن باعث درد، التهاب و تب میشن.
درد رو کم کنه
تب رو پایین بیاره
التهاب رو کنترل کنه
این عملکرد باعث شده ایبوپروفن در درمان طیف وسیعی از مشکلات روزمره و مزمن کاربرد داشته باشه.
ایبوپروفن یکی از داروهای چندمنظورهست که در موارد زیر استفاده میشه:
سردرد، میگرن، دنداندرد، دردهای عضلانی و مفصلی
دردهای قاعدگی
تب در کودکان و بزرگسالان
آرتریت روماتوئید و استئوآرتریت
دردهای بعد از جراحی یا آسیبدیدگی
درمان مجرای شریانی باز (PDA) در نوزادان نارس
در بسیاری از کشورها، ایبوپروفن بدون نسخه پزشک قابل تهیه است، ولی در دوزهای بالا یا فرمهای تزریقی، نیاز به تجویز پزشک داره.
با اینکه ایبوپروفن داروی نسبتاً ایمنیه، ولی مصرف طولانیمدت یا بیرویهاش میتونه مشکلاتی ایجاد کنه. مهمترین عوارض شامل:
زخم معده و خونریزی گوارشی
آسیب کلیوی، بهویژه در افراد مسن یا دارای بیماری کلیوی
افزایش فشار خون
خطر حمله قلبی یا سکته مغزی در مصرفهای مزمن
تداخل دارویی با داروهای ضد انعقاد، داروهای فشار خون، و برخی آنتیبیوتیکها
برای همین، توصیه میشه ایبوپروفن رو فقط طبق دستور پزشک مصرف کنین، مخصوصاً اگه بیماری زمینهای دارین یا داروهای دیگه استفاده میکنین.
ایبوپروفن با نامهای تجاری مختلفی مثل Advil، Motrin، Brufen، Gelofen، Nurofen شناخته میشه. در سالهای اخیر، این دارو جزو پرفروشترین داروهای بدون نسخه در جهان بوده.
در سال ۲۰۱۸، ایبوپروفن بیستوهشتمین داروی پرمصرف در آمریکا بود — با بیش از ۲۴ میلیون نسخه تجویز شده. همچنین در لیست داروهای ضروری سازمان جهانی بهداشت قرار داره.
فرمولاسیونهای مختلفی از ایبوپروفن وجود داره:
قرص و کپسول خوراکی
سوسپانسیون برای کودکان
ژل و کرم موضعی برای دردهای عضلانی
شیاف و تزریق وریدی در شرایط خاص
تحقیقات جدید در حال بررسی اثرات ایبوپروفن بر بیماریهای عصبی، آلزایمر، و حتی برخی سرطانها هستن. برخی مطالعات نشون دادن که ایبوپروفن ممکنه در کاهش التهاب مغزی مؤثر باشه — موضوعی که در درمان بیماریهای نورودژنراتیو اهمیت داره.
همچنین، پژوهشهایی در حال بررسی تفاوتهای ژنتیکی افراد در پاسخ به ایبوپروفن هستن؛ یعنی ممکنه در آینده، نسخههای شخصیسازیشدهای از این دارو تولید بشه.
Wikipedia – Ibuprofen
Harvard Health – NSAIDs and Ibuprofen Safety
Boots UK – History of Ibuprofen Discovery
Oxford Academic – Ibuprofen Pharmacology and Clinical Use
