در اين فرصت قصد داريم بر خصلت هاي جمعي اصفهاني ها مروري گذرا داشته باشيم. در اين مرور از نظرات و يافته هاي پژوهش دكتر محمدتقي ايمان، دكتر جبار رحماني و نوشته هاي محمود فروزبخش استفاده شده است.

1- اصفهاني ها سخت گير هستند. اين سخت گيري هم جنبه دنيوي دارد و هم اخروي
2- حسابگر بودن و مقتصد بودن اصفهاني ها ناشي از آن سخت گيري دروني است
3- اگر بخواهيم اين سخت گيري را از جنبه روانشناسي مورد دقت قرار دهيم به نوعي «ترس» بنيادين در نهاد اصفهاني ها مي رسيم
4- اصفهاني ها از ميان سه زمان گذشته، حال و آينده بيشتر به گذشته و آينده فكر مي كنند و كمتر به حال
5- اصفهاني ها در روابطشان با يكديگر پرچالش نشان مي دهد و اصطكاك در روابط وجود دارد
6- برون افكنش احساسات و عواطف كمتر وجود دارد
7- نوعي عقلانيت وجود دارد كه به عقلانيت ابزاري نزديك تر است
8- رهايي در اصفهان كمتر ديده مي شود و براي همين خوشي و دل خوش كمتر از ميانگين وجود دارد
9- دوقطبي سازي «من و ديگري» در ميان اصفهاني ها زياد رخ مي دهد
10- اصفهاني ها از گروه هاي نخستين يعني حلقه هاي اطراف خود حمايت ويژه مي كنند مثل خانواده و حلقه آشنايان
11- نظام ارتباط گيري اصفهاني با ملاحظه و احتياط است و به راحتي وسعت نمي گيرد
12- نظام ارتباطي اصفهاني با ديگران به خصوص با گروه هاي جديد، لايه به لايه است و پيچيدگي دارد
13- در اصفهاني ها نوعي خودشيفتگي وجود دارد
14- در اصفهان نسبت به ميانگين كشوري، وسواس بيشتري وجود دارد
15- آداب مندي در اصفهان فوق العاده زياد است
16- اصفهاني ها به دفاع و رويكردهاي دفاعي علاقه مند هستند
17- تغييرات در اصفهان يك مرتبه نيست بلكه با ملاحظه و احتياط وبعضا كند و پله به پله است
18- توسعه در اصفهان قوي، منظم و باحساب كتاب است
19- ميانگين بيماري و مقداري از اضطراب بيشتر از كشوري است
20- با توجه به تجميع امكانات در تهران، وضعيت نخبگان اصفهاني در اين شهر مثل پرنده هاي پرتعداد داخل قفس است
21- زنان نسبت به مردان طالب تحول بيشتر هستند
22- زندگي در اصفهان به شما ياد مي دهد كه براي تحركات، جوانب مختلف را رعايت كنيد
23- نظام تشويق علني و ابراز محبت، كمتر ديده مي شود
24- زبان در اصفهان، خاصيت ماندن در ابهام و ابراز مفاهيم و مقاصد چندگانه از يك بيان را دارد
25- شوخ طبعي و طراوت هاي زباني در اصفهاني ها جزء پيوسته با زندگي است و نشاط خاصي به زيستن مي دهد
26- در نظام مصرف به طور كلي اصفهان نسبت به كشور اصفهاني ها مقدار كمي، كم مصرف نيستند و اين تصور كه آن ها مصرف پايين تري دارند، اشتباه است و مصرف گرايي رو به رشد است
27- روحيه كار و تلاش و حساب عقلاني براي پيشرفت در اصفهان وجود دارد كه اين شهر را بعد از تهران، صاحب بيشترين توليد كرده است
28- با توجه به وضعيت بي ثبات اقتصادي در سال هاي اخير، ويژگي فرصت طلبي در پيشامدها و بسامدهاي اقتصادي در اصفهاني ها بيشتر شده است
29- در اصفهان فضاي نظر و عمل، به يكديگر نزديك مي شود
30- اصفهان شهر خلق شعر خالص نيست بلكه شهر اتصال معرفت اوليه به ساختارهاست و به نوعي شهر دوم در فرآيند جاري شدن معرفت است
پنج نكته تكميلي:
1- ويژگي ها و خصلت هاي اساسي وجود دارند و افسانه نيستند. در اصفهان به طور مشخص اين ويژگي ها مشهود است.
2- اين مطالب به اين معنا نيستند كه همه اصفهاني ها همين هستند و هر انساني اختيار دارد كه شيوه خاص خودش را داشته باشد.
3- درست است كه در اين سال ها اصفهان بسيار مهاجر داشته و اين خصلت ها تا حدي به هم خورده است اما اصفهان ويژگي خاصي دارد كه مهاجرين را در فرهنگ و خصلت هاي خود مي بلعد.
4- شهر اصفهان در بلاتكليفي ميان دوران سنتي، صنعتي و اطلاعاتي مانده است و در اين بلاتكليفي بسياري از دارايي و داشته هاي بنيادين خود را از دست داده است
5- واز همه مهمتر
مشكل اصفهان، خصلت ها و صفات آن ها نيست. مشكل اصفهان نداشتن افق مشخص است.