مدرک در ایران فقط یک کاغذ نیست؛ بخشی از هویت فردی، خانوادگی و اجتماعی ماست.
وقتی در یک جمع خودت را معرفی میکنی و بگویی «کارشناسی دارم» یا «ارشد خوندم»، نگاه دیگران به تو تغییر میکند — حتی بدون اینکه بدانند چه بلدی یا چه تجربهای داری.
این احترام اجتماعی ریشه در تاریخ و فرهنگ ما دارد.
ایرانیها همیشه به «دانش» و «دانشمند» احترام گذاشتهاند، اما در گذر زمان، مدرک جای دانش را گرفت.
در بسیاری از خانوادهها، تنها مسیر افتخار والدین، تحصیلات دانشگاهی فرزندان است.
حتی اگر فرزند به مهارت فنی علاقهمند باشد، باز هم خانواده او را به مسیر آکادمیک سوق میدهد.
چرا؟ چون جامعه هنوز به فرد «بیمدرک» برچسب شکست میزند.
این طرز فکر باعث شده صدها هزار جوان وارد رشتههایی شوند که نه به آن علاقه دارند، نه بازار کاری برایش وجود دارد — فقط برای اینکه "مدرک" داشته باشند.
امروز بسیاری از دانشگاهها به جای آموزش، تبدیل به کارخانهی مدرک شدهاند.
کلاسهایی که هدفشان فقط حضور و غیاب است، پایاننامههایی که صرفاً برای دفاع نوشته میشوند، و استادانی که مجبورند نمره بدهند تا دانشجو رد نشود.
در چنین چرخهای، مهارت واقعی جایی برای رشد ندارد.
کارفرمایان هم در این بازی نقش دارند.
در آگهیهای شغلی، اغلب نوشته میشود: «حداقل مدرک کارشناسی ارشد مرتبط».
اما واقعیت این است که بسیاری از این مشاغل را یک فرد با تجربهی کاری و مهارت واقعی میتواند بهتر انجام دهد.
این یعنی: جامعه مدرک میخواهد، اما در عمل از نداشتن مهارت رنج میبرد.
برای نسل جوان، نداشتن مدرک بالا مثل نداشتن اعتبار است.
بسیاری از جوانان احساس حقارت میکنند، چون تحصیلات دانشگاهی ندارند.
در حالی که در واقع، بخش بزرگی از موفقترین کارآفرینان و متخصصان، یا دانشگاه را نیمهکاره رها کردند یا مسیر متفاوتی رفتند.
اما در ذهن جامعه ایرانی، هنوز «مدرک یعنی ارزش».
و این باور، بزرگترین مانع رشد مهارت و خلاقیت است.
تغییر این فرهنگ ممکن است زمانبر باشد، اما شدنی است.
برای شروع، باید:
نظام آموزشی را بر اساس مهارت بازطراحی کرد.
مسیرهای شغلی غیرآکادمیک را رسمیت بخشید.
رسانهها به جای تجلیل از مدرک، مهارت را ستایش کنند.
و خانوادهها بفهمند موفقیت فقط از دانشگاه نمیگذرد.
مدرک باید دروازهی یادگیری باشد، نه دیوار میان انسان و مهارت.
ایران زمانی پیشرفت میکند که جوان ایرانی بهجای مدرک، به خودش ایمان بیاورد.
HelloDev | هلودِو
برنامه نویسی و طراحی سایت
