سنگ نگاره ها(petroglyphs)،آثار هنری بجا مانده از انسان ها، طی دوره های مختلف بر روی کره زمین هستند و اه تمدن شرق در هند و جایگاه سنگ نگاره های کهن در حاشیه رودخانه سند، جالب آنکه بیشترین تکرار نقاشی هم بزکوهی ( نماد ایلام کهن) و آنها هم بزکوهی را نماد کار خود قرار داده اند.
خوشبختانه طی مطالعات بر روی نقاشی های 25 تا از استان های ایران، سایت های متعددی از سنگ نگاره های کهن، چه رنگین نگاره و چه کوبشی دیده و یافته ایم، که شایستگی های فراوان برای ثبت جهانی (کشور پاکستان در آن راستا بسیار موفق عمل کرده اند) آنها و ایجاد پارک سنگ نگاره ها دارند؛ که متاسفانه اقدامی مناسب صورت نگرفته و امید داریم در آینده کارکردهای مناسب بر آنها صورت پذیرد. ظرف های سفالی متعدد در حاشیه رود سند کشف شده؛ که طرح روی اغلب آنها همچون سفال های ایران بزکوهی است(3000 پ.م.).که ریشه در باورهای نهفته در نقاشی های کهن سنگ نگاره ها دارند؛ بزکوهی برای آنها مقدس بوده (نمایی از فرشته) است.

در کنار سنگ نگاره های سایت مقدس هونزا (هالدیکیش) در کنار رود سند در کشور پاکستان هم که ثبت جهانی(در فهرست یونسکو قرار گرفته) شده؛ هنوز در روزهایی خاص توسط مردم در کنار آنها اجرای مراسم آیینی می شود.

«یک سنگ بزرگ در هونزا که عمدتاً با نقاشیهای ساده از بزکوهی و بزغاله پوشیده شده است، به همین دلیل نام آن صخره «Haldeikish» است؛ به معنای «محلی از بزهای زیاد» است. بزکوهی حیوانی بسیار مورد احترام برای ساکنان هونزا است؛ که تا به امروز رقص آئینی بزکوهی را انجام می دهند. در دوران شمنیسم، مرد مقدس معمولاً سر بز (سیماچه بزکوهی) میپوشید و پس از فرو رفتن در خلسه عمیق، به فالگویی و پاسخ به سؤالات مربوط به آینده می پرداخت. '

'This rock is predominantly covered in simple drawings of ibexes and goats hence the name of the rock -' Haldeikish' means 'a place of many ibex'. The ibex is an extremely revered animal for the inhabitants of Hunza, who to this day perform ritual ibex dance. In the times of Shamanism, a holy man would usually wear the head of an ibex and after falling into a deep trance, would proceed to tell fortunes and answer questions about the future. 1- Photographs By Mamoona Parvaiz SahibaPhotographs By Mamoona Parvaiz Sahiba
پیوستگی نقاشی های کهن سنگ نگاره های ایران از منظرهای پیام و مضامین با سنگ نگاره های کهن لاداخ در هندوستان و هونزا در پاکستان بقدری زیاد و در هم تنیده است؛ گویی همه ی آنها را یک هنرمند در هزاره های پیش آفریده است؛ که نشان از گستره و قلمرو فرهنگی کهن ایران در شرق و فلات ایران دارد.
بیشترین نقاشی های کهن کوه ها و دره های فلات ایران تا تبت، پامیر و مغولستان بزکوهی است؛ که رد پای آنها به فراوانی با شباهت های ظاهری و پیامی یکسان بعدها طرح روی سفالینه های پیش از تاریخ شده است.
بیشترین فراوانی نقاشی های کهن سنگ نگارهای قاره آسیا: شرق آسیا (مغولستان) تا حاشیه دریای مدیترانه و از شمال کشورهای آسیای میانه تا سیبری ( روسیه) و جنوب آسیا تقریبا تا یمن و عربستان بزکوهی است؛ با همان سبک هنری و مضامین و پیام ها که در ایران باستان آفریده شده اند.

با احترام- محمد ناصری فرد
اردیبهشت 1405


