نشانه‌های افزایشی

«که» و «این‌که» هم می‌توانند نشانهٔ افزایشی باشند؟

در نظام آموزشی جدید، دو درس فارسی و نگارش در برنامهٔ درسی دانش‌آموزان همهٔ رشته‌ها قرار گرفته است.

کتاب فارسی به تنهایی جایگزین کتاب‌های ادبیات فارسی و زبان فارسی نظام آموزشی قدیم است؛ بنابراین کلاس نگارش، به تدریس دستور زبان فارسی اختصاص ندارد امّا مگر غیر از این است که ما دستور زبان را می‌آموزیم تا در نوشتارمان به کار ببریم؟

نشانه یا نقش‌های افزایشی را باید در جمله بررسی کنیم

و بیرون از آن، نمی‌توان در مورد کلمه‌ای حکم داد که نقش افزایشی دارد یا خیر.

«دوستم را نگاه می‌کردم که لبخند بر لب داشت. این‌که می‌خندید، بسیار زیبا بود.»

همان‌طور که مشاهده می‌کنیم، «که» و «این‌که» هر دو نقش افزایشی دارند. چرا؟

چون بار معنایی جمله را افزایش می‌دهند. همچنین توضیحی به مطلب قبلی اضافه می‌کنند. (به زبان ساده: باعث افزایش کلمات بیشتر و در نتیجه افزایش طول جمله می‌شوند)

مثال زیر را با هم بررسی کنیم:

به کتابخانه رفتم که درس بخوانم‌.

پرسش: آیا در این مثال هم «که» نقش افزایشی دارد؟

پاسخ: خیر، «که» در این‌جا نشانهٔ سببی است و برای بیان دلیل رخداد جملهٔ قبلی آمده است. (در این مورد در هنجار نوشتار ۸ بیشتر می‌آموزیم.)

پرسش: آیا «حروف ربط (پیوند)» نقش افزایشی دارند؟

پاسخ: به صورت مطلق نمی‌توان حکم کرد. اگر باعث شوند معنا و مفاهیمی به جمله یا عبارات قبلی اضافه شود، بله. (چون هدف، افزایش است نه صرفاً ربط) در غیر این‌طورت، خیر.

نکته: «حروف ربط مرکب» که در کتاب فارسی دهم خوانده‌ایم، فقط و فقط بین دو جمله قرار می‌گیرند (در جملاتی هم که ابتدا می‌آیند، می‌دانیم که جای جملهٔ پایه و پیرو عوض شده است) در حالی که «نقش افزایشی» می‌تواند وسّط جمله هم بیاید‌. به مثال صفحهٔ ۹۶ کتاب و «هم» و «نیز» دقّت کنید.

بررسی چند نمونه:

علی اقتصاد می‌خواند و نکات مهمّش را یادداشت می‌کند. ( «و» نقش افزایشی دارد.)

از نتایج جلسهٔ امروز که دکترپرهام مدیریت آن را بر عهده داشتند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: با توجه به برودت هوا، مدارس سراسر کشور، غیرحضوری شدند. علاوه بر این، در مورد دورکاری کارمندان ادارات نیز، تصمیماتی اتّخاذ شد که در ادامه به آن می‌پردازیم... ( به ترتیب «که» ، «علاوه بر این» ، «نیز» و «که» نقش افزایشی دارند.)

تو دانش‌آموز خوبی هستی امّا بی‌انضباطی. ( «امّا» نقش تقابلی دارد. در هنجار نوشتار ۷ به این موضوع خواهیم پرداخت.)

از فلانی متنفّرم چون گنده‌گو است. ( «چون» نقش سببی دارد. در هنجار نوشتار ۸ به این موضوع خواهیم پرداخت.)

محسن برزوک - دبیر زبان و ادبیات فارسی شهرستان شهرضا

https://t.me/Mohsen_Borzook