تکیه بر چیزهایی که نمیدونیم و دونستن ندانسته ها ما رو در ارزیابی ریسک بیشتر از تکیه بر دانسته ها کمک می کنه.
تئوری قوی سیاه (پدیده ای نادر و کمیاب)
در این قسمت قصد دارم شما رو با نظریه قوی سیاه که تأثیر عمیقی بر زندگی ، اقتصاد و جامعه داره آشنا کنم.
منبع : مثل همیشه یکی از پادکست های خلاصه کتاب بی پلاس ئه. ضمناً برای علاقمندان به کتابخوانی ، کتاب قوی سیاه اثر نسیم نیکلاس طالب ، منبع کامل این تئوری هستش.
به اتفاقات و اثر خیلی نامحتمل اونها روی دنیا و زندگی انسان ها می گن. که نه به خاطر اینکه خیلی رندوم و شانسی هستن بلکه چشم انداز ما خیلی محدوده خصوصاْ به گذشته و دانسته هامون هم کم. برای همین اتفاق افتادن اون ها رو پیش بینی نمی کردیم.
این پدیده ها توسط انسان به دشواری قابل پیش بینی ان و وقتی هم که اتفاق می افتن انسان سعی در قابل پیش بینی جلوه دادن می کنه و بدنبال توجیه دلیل منطقی برای اونا می گرده.
کاربرد کلمه قوی سیاه اولین بار در تاریخ در کتاب هجونامه ششم از شاعر رومی Juvenal اومده که در مورد خصوصیات بالقوه یه خانم شایسته برای ازدواج اینطوری می نویسه : « مانند یک پرنده بسیار کمیاب در جهان ، بی اندازه شبیه به یک قوی سیاه! »
جالب اینجاست که در زمان نگارش این شعر اصلاً قوی سیاهی تو دنیا دیده نشده بود. تمام قوی ها بنظر سفید بودن و هیچ یافته ثبت شده ای از وجود یه قوی سیاه در سراسر دنیا وجود نداشت.
سپس در سال 1697 یک اکتشاف گر آلمانی به نام
Willem de Vlamingh
قوی هایی با رنگ سیاه تو استرالیا مشاهده کرد.
Willem de Vlamingh
اما نظریه قوی سیاه تحت عنوان پدیده ای غیرممکن اولین بار توسط نسیم نیکلاس طالب در کتابی تحت همین عنوان در سال 2007 بیان شده. ایشون ابتدا این واژه رو در مبحث رویداد های داخل بازار های اقتصادی در قرن 21 بکار برد بعدش این مفهوم رو به رویداد های تاریخی ، علمی و غیره گسترش داد.
بعنوان مثال اکثر بازار های اقتصادی بطور گسترده ای مایل به استفاده از منحنی توزیع نرمال یا زنگوله ای برای مدل سازی داده ها و توجیه نوسانات بازار دارن که بر اساس اون رویداد های با احتمال وقوع خیلی پایین یا به دور از میانگین ، نادیده گرفته میشن. در حالیکه نظریه قوی سیاه می خواد بگه که اتفاقاً این داده های پرت هستن که باید بیشتر مورد توجه قرار بگیرن.
واقعیت امر اینه که انسان ها قدرت پیش بینی مسائل پیچیده در آینده و بررسی روندهای گذشته رو به طور دقیق ندارن.
از نظر آقای نسیم طالب یک پدیده قوی سیاه ویژگی های زیر رو داره:
پدیده ای که اتفاق میفته ، برای اون فرد، یه اتفاق غیرمنتظره و خارق العاده به حساب میاد که تاحالا و در اون مقطع زمانی با اون مواجه نشده بود.
پدیده قوی سیاه، اثرات قابل توجه و گاهی جبران ناپذیری رو با خودش به همراه داره.
بعد رخ دادن این پدیده، اون فردی که در حال تجربه این اتفاقه ، سعی می کنه ، به گونه ای نشان بده که منتظر رخ دادن اون بوده و علت به وجود آمدن اون رو به نحوی توجیه کنه.
نمودار نشان دهنده ارتباط احتمال رخداد با تاثیر پدیده قوی سیاه
حالا ممکنه این سوال پیش بیاد که آیا تو طول تاریخ پدیده هایی با این ویژگی ها داشتیم که بتونیم تحت عنوان قوی سیاه دسته بندی شون بکنیم؟
بطور کلی میشه وقوع هر نوع جنگ و حملات نظامی، بلایای طبیعی مثل سیل، زلزله و گردباد، آتش سوزی های مهیب و انفجار و … که به طور معمول و توی برنامه ریزی های ما برای انجام پروژه ها در نظر گرفته نمی شن رو به عنوان قوی سیاه در نظر گرفت.
اما مثال هایی هم در طول تاریخ بوده که می توان اسم قوی سیاه رو روشون قرار داد :
جنگ جهانی اول
جنگ جهانی دوم
حادثه 11 سپتامبر
حباب دات کام
سقوط بازار مسکن در سال 2008
ابرتورم زیمباوه
شیوع بیماری کووید-19
عادت های غلط انسانی در خصوص پدیده های قوی سیاه : 1) تفکر در مورد آینده با تکیه قطعی و کامل روی دانش کسب شده در گذشته
خطای Confirmation Bias : وقتی ما به یه باوری می رسیم همه جا دنبال این می گردیم که برای این مورد شاهد یا ادعایی پیدا کنیم که تأییدش کنه. دنبال شواهد ضد و نقیض علیه اون نمی گردیم.
سخن آخر : همیشه احتمال وقوع خطا و پیامد های غیرمنتظره رو در تصمیم گیری ها در نظر بگیریم و با تکیه بیشتر بر چیزهایی که نمی دونیم نسبت به چیز هایی که می دونیم از لطمه های جبران ناپذیر پدیده قوی سیاه جلوگیری کنیم.
