فایل robots.txt یکی از ابزارهای مهم در دنیای وب و بهینهسازی موتورهای جستجو (سئو) است که شاید در نگاه اول ساده به نظر برسد، اما تأثیر عمیقی بر نحوه تعامل موتورهای جستجو با سایت دارد.
فایل robots.txt یک فایل متنی ساده است که در ریشه (root) وبسایت قرار میگیرد و به موتورهای جستجو دستورالعملهایی درباره نحوه خزیدن (crawling) و ایندکس کردن صفحات سایت ارائه میدهد.
به زبان ساده robots.txt به موتورهای جستجو میگوید که کدام بخشهای سایت را میتوانند بررسی کنند و کدام بخشها را باید نادیده بگیرند. این فایل معمولا در آدرسهایی مثل example.com/robots.txt قابل دسترسی است و هر کسی میتواند محتوای آن را مشاهده کند.
ساختار فایل robots.txt بسیار ساده است و از چند دستور اصلی تشکیل شده است:
User-agent: این دستور مشخص میکند که دستورالعملها برای کدام ربات یا خزنده اعمال میشود. برای مثال، User-agent: Googlebot به ربات گوگل اشاره دارد، در حالی که User-agent: * به تمام رباتها اشاره میکند.
Disallow: این دستور به رباتها میگوید که کدام صفحات یا پوشهها را نباید خزیده یا ایندکس کنند. مثلا Disallow: /admin/ به رباتها میگوید که به پوشه admin دسترسی نداشته باشند.
Allow: این دستور برعکس Disallow عمل میکند و به رباتها اجازه میدهد بخشهای خاصی را بخزند، حتی اگر در یک قانون کلیتر غیرمجاز باشند.
Sitemap: این بخش میتواند آدرس فایل نقشه سایت (sitemap.xml) را مشخص کند تا به موتورهای جستجو کمک کند صفحات مهم سایت را پیدا کنند.
یک نمونه ساده از فایل robots.txt میتواند به این شکل باشد:
User-agent: * Disallow: /private/ Allow: /public/ Sitemap: https://example.com/sitemap.xml
در این مثال، تمام رباتها اجازه ندارند به پوشه /private/ دسترسی پیدا کنند، اما میتوانند به پوشه /public/ دسترسی داشته باشند. همچنین آدرس نقشه سایت مشخص شده است.
فایل robots.txt بهطور مستقیم روی رتبهبندی سایت در نتایج جستجو تأثیر نمیگذارد، اما میتواند بهصورت غیرمستقیم روی سئو اثر بگذارد. در ادامه به چند نقش کلیدی این فایل در سئو اشاره میکنیم:
هر وبسایت بودجه خزیدن محدودی دارد، یعنی تعداد صفحاتی که موتورهای جستجو در یک بازه زمانی مشخص میتوانند از سایت خزیده و ایندکس کنند. اگر سایت شما صفحات غیرضروری زیادی داشته باشد، ممکن است بودجه خزیدن به هدر برود. با استفاده از robots.txt میتوانید رباتها را از خزیدن صفحات غیرمهم منع کنید تا تمرکز آنها روی صفحات اصلی و ارزشمند سایت باشد.
برخی صفحات نباید در نتایج جستجو ظاهر شوند. با استفاده از دستور Disallow در robots.txt موتور های جستجو آن صفحات را ایندکس نخواهند کرد.
استفاده نادرست از فایل robots.txt میتواند به سئو آسیب بزند، بنابراین باید با دقت و آگاهی از آن استفاده کرد. در ادامه چند نکته کلیدی را بررسی میکنیم:
مسدود کردن کل سایت: نوشتن Disallow: / به تمام رباتها میگوید که هیچ بخشی از سایت را نخزند، که میتواند به حذف کامل سایت از نتایج جستجو منجر شود.
مسدود کردن منابع ضروری: گاهی اوقات مسدود کردن فایلهای CSS یا JavaScript به اشتباه باعث میشود که موتورهای جستجو نتوانند صفحات را بهدرستی رندر کنند.
عدم بهروزرسانی: اگر ساختار سایت تغییر کند (مثلا پوشهای حذف یا اضافه شود)، باید فایل robots.txt را بهروزرسانی کنید.
فایل robots.txt و متا تگ Robots هر دو برای مدیریت رفتار موتورهای جستجو در سایت استفاده میشوند، اما کاربرد و عملکردشان متفاوت است. فایل robots.txt که در ریشه سایت قرار دارد، به رباتهای موتورهای جستجو دستور میدهد که کدام صفحات یا پوشهها را خزیده (crawl) نکنند، اما نمیتواند جلوی ایندکس شدن صفحاتی که قبلاً خزیده شدهاند را بگیرد. در مقابل متا تگ Robots که در بخش <head> یک صفحه HTML قرار میگیرد، به صورت خاص تعیین میکند که آیا آن صفحه باید ایندکس شود یا خیر. به عبارت دیگر، robots.txt برای کنترل دسترسی رباتها به بخشهای مختلف سایت است، در حالی که متا تگ Robots برای مدیریت ایندکس شدن یا دنبال کردن لینکهای یک صفحه خاص استفاده میشود. برای بهترین نتیجه این دو ابزار میتوانند مکمل یکدیگر باشند.
ساخت فایل robots.txt کار سادهای است و نیازی به دانش برنامهنویسی ندارد. کافی است مراحل زیر را دنبال کنید:
یک فایل متنی با نام robots.txt ایجاد کنید.
دستورات موردنظر (User-agent، Disallow، Allow و غیره) را بنویسید.
فایل را در ریشه سایت (مثلاً /public_html/) آپلود کنید.
با استفاده از ابزارهایی مثل Google Search Console، فایل را تست کنید.
برای سایتهای وردپرسی، افزونههایی مثل Yoast SEO و Rank Math میتوانند به شما در مدیریت فایل robots.txt کمک کنند.
فایل robots.txt یک ابزار قدرتمند و در عین حال ساده است که به شما امکان میدهد رفتار رباتهای موتورهای جستجو را در سایت خود کنترل کنید. اگرچه این فایل بهطور مستقیم روی رتبهبندی تأثیر نمیگذارد، اما با مدیریت بودجه خزیدن، جلوگیری از ایندکس شدن محتوای غیرضروری، نقش مهمی در سئو و عملکرد سایت ایفا میکند.
