شما فکر میکنید تصمیمگیرندهی خوبی هستید؟ شاید اینگونه باشد ولی تا زمانی که با دنیل کانمن آشنا نشدهاید. کانمن، روانشناسی است که به خاطر اثبات خطاهای ذهنی ما، در سال ۲۰۰۲ جایزه نوبل اقتصاد را از آن خود کرد. (بله، یک روانشناس نوبل اقتصاد گرفت!)
چند ماه پیش، کتابی را خواندم که دیدگاهم را نسبت به هر تصمیمی که میگیرم، تغییر داد: "تفکر، سریع و کُند" (Thinking, Fast and Slow) که حاصل دهها سال پژوهش کانمن و شریک فکری فقیدش، آموس تورسکی است.
کانمن در این کتاب، مغز ما را به دو سیستم مجزا تقسیم میکند که پیوسته در حال تعامل هستند:
سیستم ۱ (شتابزده و شهودی): این سیستم سریع، خودکار و بدون تلاش زیاد تصمیم میگیرد. قضاوتهای سریع انجام میدهد، صورتها را تشخیص میدهد و بدون درنگ حکم صادر میکند.
سیستم ۲ (کُند و منطقی): این سیستم، کند، منطقی، تحلیلی و به شدت انرژیبَر است. این سیستم دوست دارد قبل از هر قضاوتی، کمی به مسئله نگاه کند، مقایسه انجام دهد و بعد از کمی "آمپِر سوزاندن" به نتیجه برسد.
ما در مغزمان با محدودیت منابع (انرژی) روبهرو هستیم و سیستم ۲، یک کارگر تنبل است! منظور نویسندگان هم این نیست که باید برای تصمیمات سادهای مثل "آب بخورم یا برم دستشویی؟" ساعتها صرف کنیم. بلکه، در شرایطی که باید کار را به سیستم ۲ بسپاریم، سیستم ۱ شتابزده وارد عمل شده و ما را دچار خطاهای شناختی میکند.
اگر برای مطالعه این کتاب وقت بگذارید، با خطاهای شناختی که باعث میشود اشتباه تصمیم بگیریم آشنا خواهید شد. از سوگیری لنگر انداختن (Anchoring Bias) گرفته تا اثر هالهای (Halo Effect). کانمن به ما میآموزد که تصمیمات شهودی (سیستم ۱) کارساز و ضروری هستند، اما او میخواهد ما حواس خود را جمع کنیم تا:
"بدانیم که چه زمانی نباید به هوش شهودی خود اعتماد کنیم."
اگر دوست دارید وارد دنیای تصمیمگیری شوید و البته میخواهید با کتابی روبهرو شوید که پر از مثالهای کاربردی، تحقیقات جذاب و نه متنی خشک و آکادمیک است، حتماً سری به این کتاب بزنید. شاید بعد از این سفر، کمتر به تصمیمات فوری خود اعتماد کنید.
