وقتی از طراحی فراگیر (Inclusive Design) صحبت میکنیم، منظور رویکردی است که از همان ابتدا محصول یا خدمت را بهگونهای طراحی میکند که همه افراد — فارغ از تواناییها، محدودیتها، یا ترجیحاتشان — بتوانند از آن استفاده کنند.
به زبان ساده: طراحی فراگیر یعنی «همه باید بتونن از محصول شما استفاده کنن»، نه فقط گروهی خاص از کاربران.
نه دقیقاً.
درست است که افراد دارای نیازهای خاص (مانند نابینایی، کمشنوایی یا ناتوانیهای حرکتی) از اولین کسانی هستند که از طراحی فراگیر سود میبرند، اما این رویکرد به نفع همه کاربران است. در واقع، طراحی فراگیر تجربهای بیمانع و انسانی را برای همه به ارمغان میآورد.
برای درک عمیقتر طراحی فراگیر، بیایید دو مفهوم مهم و زیرشاخه آن را بررسی کنیم:
دسترسیپذیری و شخصیسازی.
دسترسیپذیری یعنی ساختن تجربهای که افراد دارای محدودیت جسمی، حسی یا شناختی نیز بتوانند از محصول استفاده کنند. برای مثال:
👩🦯 کاربر نابینا باید بتواند با استفاده از صفحهخوان (Screen Reader)، تمام محتوای متنی صفحه را درک کند.
👨🦽 کاربری که نمیتواند با ماوس کار کند، باید بتواند فقط با کیبورد مسیر خود را در محصول پیدا کند.
در YouTube، ویژگی زیرنویس خودکار به کاربران ناشنوا یا کمشنوا این امکان را میدهد تا محتوای ویدیویی را دنبال کنند. این ویژگی، نمونهای بارز از طراحی با محوریت دسترسیپذیری است.
در این رویکرد، کاربر میتواند تجربهی خود را تنظیم کند؛ مثلاً تغییر تم رنگی، تنظیم فونت یا استفاده از زیرنویسها برای یادگیری زبان.
در همان مثال YouTube، زیرنویس خودکار میتواند برای کاربری که در محیط پرسروصداست یا در حال یادگیری زبان است، تجربهای شخصیتر و مفیدتر ایجاد کند.
بله، دقیقاً همینطور! یک ویژگی واحد میتواند بسته به پرسونای کاربر، نقش متفاوتی ایفا کند:
یک ویژگی مثل زیرنویس خودکار میتونه برای یک کاربر، نیاز پایهای (Basic) باشه (مثلاً فرد ناشنوا) و برای کاربر دیگه، نیاز جذاب (Attractive) (مثلاً کسی که زبان یاد میگیره).
در واقع، Accessibility یعنی پاسخ به نیاز ضروری؛ Personalization یعنی بهبود تجربه برای کاربر.
در نبود زیرنویس، کاربر ناشنوا نمیتواند از ویدیو استفاده کند (نیاز پایهای).
اما کاربری که برای تقویت زبانش زیرنویس را فعال میکند، تجربهای بهتر خواهد داشت، بدون اینکه نیاز حیاتی به آن داشته باشد (نیاز جذاب).
طراحی فراگیر یعنی پذیرش این واقعیت که کاربران با پیشزمینهها، تواناییها و نیازهای متفاوت به سراغ محصول شما میآیند.
با در نظر گرفتن مفاهیم دسترسیپذیری و شخصیسازی، شما نهتنها موانع را حذف میکنید، بلکه تجربهای انسانیتر، سازگارتر و در نهایت مؤثرتر میسازید.
W3C - Inclusive Design Principles
Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) Overview
NN/g - Personalization in UX Design
a11y Project – A community-driven effort to make web accessibility easier
