تصور کنید بتوانید به گذشته سفر کنید؛ نه چند سال یا چند قرن، بلکه میلیاردها سال. بتوانید نخستین ستارگان و کهکشانهایی را ببینید که پس از تولد جهان شکل گرفتهاند. این دقیقاً همان کاری است که تلسکوپ فضایی جیمز وب انجام میدهد.
جیمز وب که از آن به عنوان قدرتمندترین تلسکوپ فضایی تاریخ یاد میشود، یکی از جاهطلبانهترین پروژههای علمی بشر است. این تلسکوپ در دسامبر ۲۰۲۱ به فضا پرتاب شد و از آن زمان تاکنون تصاویری ثبت کرده که درک ما از جهان را دگرگون کردهاند.
جیمز وب جانشین تلسکوپ مشهور هابل محسوب میشود. البته این به معنای جایگزینی کامل هابل نیست؛ بلکه جیمز وب برای مشاهده بخشهایی از جهان طراحی شده که هابل توانایی دیدن آنها را ندارد.
مهمترین ویژگی این تلسکوپ، آینه طلاییرنگ و عظیم آن است. این آینه از ۱۸ قطعه ششضلعی تشکیل شده و قطری برابر با ۶.۵ متر دارد. چنین ابعادی به جیمز وب اجازه میدهد نور بسیار بیشتری را جمعآوری کند و اجرامی را ببیند که میلیاردها سال نوری از زمین فاصله دارند.
برخلاف بسیاری از تلسکوپها که نور مرئی را رصد میکنند، جیمز وب عمدتاً در محدوده فروسرخ فعالیت میکند. این موضوع اهمیت بسیار زیادی دارد؛ زیرا نور اجرام بسیار دوردست در طول سفر چندین میلیارد ساله خود کشیده شده و به طول موج فروسرخ تبدیل میشود.
به زبان ساده، اگر بخواهیم اولین کهکشانهای جهان را ببینیم، باید به فروسرخ نگاه کنیم و جیمز وب دقیقاً برای همین کار ساخته شده است.
نور با سرعت مشخصی حرکت میکند. وقتی به خورشید نگاه میکنیم، در واقع آن را حدود ۸ دقیقه قبل میبینیم. حال تصور کنید نوری از کهکشانی در فاصله ۱۳ میلیارد سال نوری به زمین برسد؛ در این صورت ما آن کهکشان را همانطور میبینیم که ۱۳ میلیارد سال پیش بوده است.
به همین دلیل دانشمندان میگویند تلسکوپ جیمز وب مانند یک ماشین زمان عمل میکند. این تلسکوپ به ما اجازه میدهد به دوران اولیه شکلگیری جهان نگاه کنیم.
از زمان آغاز فعالیت، جیمز وب دستاوردهای چشمگیری داشته است:
ثبت عمیقترین تصاویر از جهان اولیه
کشف کهکشانهایی که بسیار قدیمیتر از پیشبینی دانشمندان هستند
بررسی جو سیارات فراخورشیدی
مطالعه مناطق تولد ستارگان در میان ابرهای عظیم گاز و غبار
ثبت تصاویر با جزئیات بیسابقه از سحابیها و کهکشانها
برخی از تصاویر منتشرشده توسط این تلسکوپ چنان دقیق هستند که دانشمندان ماهها صرف تحلیل دادههای موجود در آنها میکنند.
این تلسکوپ مستقیماً قادر به مشاهده موجودات فضایی نیست، اما میتواند جو سیارات دوردست را بررسی کند. اگر در جو یک سیاره موادی مانند بخار آب، اکسیژن، متان یا ترکیبات زیستی خاص مشاهده شود، ممکن است نشانهای از وجود شرایط مناسب برای حیات باشد.
به همین دلیل بسیاری از دانشمندان معتقدند جیمز وب میتواند یکی از مهمترین ابزارها در جستجوی حیات فرازمینی باشد.
تلسکوپ جیمز وب تنها آغاز راه است. دادههایی که این تلسکوپ جمعآوری میکند تا دههها موضوع تحقیق دانشمندان خواهد بود. هر تصویر جدید ممکن است به کشفی منجر شود که درک ما از جهان را تغییر دهد.
شاید بزرگترین ارزش جیمز وب این باشد که به ما یادآوری میکند هنوز بخش بزرگی از کیهان ناشناخته است. هر بار که این تلسکوپ به اعماق فضا نگاه میکند، پنجرهای تازه به روی اسرار جهان گشوده میشود و ما را یک قدم به پاسخ بزرگترین پرسشهای بشر نزدیکتر میکند.
