شهر هوشمند واقعا کجاست !؟

عمارت زیبا و شاهکار نقش جهان که در دوران خود هوشمندی‌های خارق العاده و بی‌نظیری داشته است
عمارت زیبا و شاهکار نقش جهان که در دوران خود هوشمندی‌های خارق العاده و بی‌نظیری داشته است

در وب فارسی که دنبال تعریف شهر هوشمند می‌گشتم جایی که توصیف شده بود خیلی رویایی و دست نیافتنی به نظر می‌رسید و شاید این مدل تصویر سازی رسیدن به یک شهر ایده‌ال رو سخت و دست نیافتنی کنه در صورتی که شهر هوشمند شاید آنقدرها هم پیچیده نباشد که به نظر میرسد. شاید در پیاده سازی در لایه تکنیکال پیچیده باشد اما برای شهروندان خیلی خیلی ساده تر است.

در تمامی تعاریف شما چنین چیزی خواهید دید:

شهر هوشمند (Smart City) به شهری گفته می‌شود که بر اساس آخرین نظریه‌های تکامل یافته مدیریت شهری بر پایه فناوری اطلاعات و ارتباطات، داری شش معیار اصلی ذیل باشد:
حکمروایی هوشمند (Smart Governance)
شهروند هوشمند (Smart Citizen)
محیط زندگی (Smart Environment)
محل زندگی (Smart Home) هوشمند
اقتصاد هوشمند (Smart Economy)
حمل و نقل هوشمند (Smart Mobility)
انرژی هوشمند (Smart Energy)

اما به زبان ساده شهر هوشمند، شهریست که استفاده از آن برای شهروندان هوشمند ساده و لذت بخش است. یا شهر هوشمند شهریست که هوشمندانه خودش را برای شهروندان هوشمند بهینه می‌کند.

تصویری که مردم از شهر هوشمند در ذهن دارند
تصویری که مردم از شهر هوشمند در ذهن دارند

عکس بالا شاید تصویر و انتظاری باشد که مردم از شهر هوشمند داشته باشند اما حقیقت چیز دیگری است.

لزوما شهر هوشند جای عجیب و غریب و تکنولوژیک نیست، شهر هوشمند میتوانید همین شهری باشد که اکنون در آن زندگی می‌کنید، با همین ساختار کنونی ولی با ترافیک کمتر، هوای تمیز‌تر، شهر تمیزتر که منابع انرژی را بسیار بهینه مصرف می‌کند و شهروندان از زندگی و عبور و مرور و خرید و انجام کارهای روزانه در شهر راضی و از آن لذت می‌برند.

استفاده از شهر هوشمند برای شهروندان ساده، راحت و مناسب است و نگهداری آن برای شهردار راحت و کم‌هزینه است.
برای رسیدن به شهر هوشمند لزوما نباید از تکنولوژی‌ استفاده کرد اما در دنیای تکنولوژی امروز بهترین راه حل برای پیاده سازی یک شهر هوشمند استفاده از تکنولوژی است.

بازار نقش جهان، هوشمند از نظر تهویه، با کمترین هزینه و یک ساختار چشم نواز هنری
بازار نقش جهان، هوشمند از نظر تهویه، با کمترین هزینه و یک ساختار چشم نواز هنری

مثلا بازار قدیم اصفهان جوری ساخته شده بود که در زمستان گرم و در تابستان خنک باشد. مسیر بازار برای شهروندان مناسب بازار گردی بوده است و این در حالی است که با کمترین هزینه و ماندگارترین ساختار به چنین چیزی دست پیدا کرده است. یا اگر سی و سه پل رو در نظر بگیرید هر لحظه در روز از روی آن رد شوید مسیری وجود دارد که شما در سایه باشید و آفتاب شما را اذیت نکند، همچنین خیابان‌های هر دوطرف پل (چهارباغ) دارای درختان بلند و سایه‌دار هستند. این یعنی مسیر این خیابان همیشه سایه است و لذت بخش برای قدم زدن و خرید کردن.

برای عبور از روی سی‌وسه پل در روز، همیشه مسیر سایه وجود دارد
برای عبور از روی سی‌وسه پل در روز، همیشه مسیر سایه وجود دارد

یا در شهر یزد فقط با ساخت بادگیر در خانه با کمترین هزینه سیستم هوشمند تهویه وجود داشته است.

شهرهای قدیم ایران شاید در زمان خود در دنیا بسیار پیشرفته تر از شهرهای کنونی بوده‌اند، هم از نظر معماری، هم از نظر استفاده، هم از دید مهندسی و هم از دیدگاه هنری.

اما در دنیای امروز ساختار شهر‌ها تغییر کرده و ماشین‌های بنزینی و گازوئیلی برای حمل و نقل شهری کار می‌کنند و جمعیت کنونی شهر با قدیم قابل مقایسه نیست. پس چطور باید چنین حجم تردد و همچنین نیازهای مردم را برطرف کرد.

استفاده از تکنولوژی در دنیای امروز تبدیل به یک نیاز شده و شما دیگر نمی‌توانید بدون داشتن گوشی هوشمند زندگی کنید. حال چرا اصلا باید شهرها را هوشمند کنیم؟ برای اینکه شهروندان هوشمند شده‌اند همه یک گوشی هوشمند دارند و روزانه از آن به عنوان یک دستیار استفاده می‌کنند. برای شهروند هوشمند باید شهر هوشمند وجود داشته باشد تا بتواند رفاه و راحتی و امنیت آن را تامین کند.

در دنیای تکنولوژی مهمترین چیز داده ها هستند. یا اینکه همه چیز داده ها هستند. وقتی صحبت از هوشمندی و شهر هوشمند می‌شود به زبان ساده یعنی شما داده های مردم رو جمع می‌کنید و وقتی فهمیدید چه نیازی دارند نسبت به برآورده کردن آن نیاز برنامه ریزی می‌کنید. جمع آوری داده‌ها به این معنی نیست که مردم را زیر نظر بگیرید و حریم خصوصی آنها را نغز کنید.

شهر هوشمند راه حل استارتاپی نگهداری شهر است یک جورایی. یعنی شما مشکلات شهر را شناسایی می‌کنید بهترین و ساده ترین و کم هزینه ترین راه را توسط تکنولوژی پیدا می‌کنید و اجرا می‌کنید و با گرفتن داده های جدید آن چرخه را بهینه تر می‌کنید.

اجازه بدید تا با یک مثال موضوع را بهتر توضیح بدهم.

حمل و نقل هوشمند:

اسنپ و تپسی رو دیگه همه میشناسن،‌ این یک نمونه از هوشمندی در حمل و نقل شهری است. اما شهر باید خیلی هوشمندتر از این عمل کند از نظر حمل و نقل.

مثلا ساختار اتوبوس‌ها، آیا زمانبدی حرکت اتوبوس‌ها ثابت است در روز یا تغییر می‌کند؟‌ یا چراغ‌های راهنما، آیا تغییرات زمانی آنها ثابت است یا در طول روز و ساعات مختلف هوشمندانه تغییر می‌کند؟

در راه حل‌های هوشمند سازی شما به داده نیاز دارید،‌ داده های زیاد. مثلا داده های ترافیک ۲ سال شهر اصفهان.

حال این داده ها را به یک هوش مصنوعی می‌دهید تا یاد بگیرد مردم اصفهان چگونه در چه روزهایی و چگونه در شهر تردد می‌کنند. پس از یادگیری، سیستم چراغ راهنما را به دست هوش مصنوعی می‌هید اون به بهترین شکل ممکنه برای شما ترافیک را کنترل خواهد کند.

این داده میتواند ساختار آینده شهر را نیز برای شما رسم کند. چرا که جزء‌ اصلی اکوسیستم که شهروندان باشند نسبت به عادت‌ها و فعالیت‌ها به صورت جمعی ساختار شهری را شکل می‌دهند و شما باید این ساختار را کنترل کنید و خیلی مواقع باید به اکثریت احترام بگذارید تا بتوانید آن را کنترل کنید.

ساخت شهر هوشمند لزوما توسط شهرداری پیاده سازی نمی‌شود، همانطور که اسنپ و تپسی قسمت مهمی از ساختار حمل و نقل شهری را هوشمند کردند، بقیه قسمت‌ها نیز میتواند توسط استارتاپ‌ها هوشمند شود. دلیل این موضوع این است که استارتاپ‌ها چیزی را تولید می‌کنند که مشتری‌ها به آن نیاز دارند. اما شهرداری‌ها لزوما چنین‌کاری انجام نمی‌دهند و معمولا چیزی تولید می‌کنند که فکر می‌کنند خوب است. و در یک اکوسیستم شهری مهمترین جزء اکوسیستم شهروندان هستند که باید همه چیز برای آنها طراحی و ساخته شود. اما شهرداری‌ها نقش بسیار مهمی در توسعه شهر هوشمند دارند با این وجود اگر آنها در ساخت شهر هوشمند ناتوان باشند جای نگرانی نیست یک اکوسیستم همیشه برای ماندگاری، خودش را اصلاح می‌کند و اعضای دیگر اکوسیستم ( شرکت‌ها و استارتاپ‌ها و مردم) کمبودها را جبران خواهند کرد.

شهر هوشمند یک راهکار کلی برای تمامی شهرها دنیا نیست و کاملا به فرهنگ، زبان، جغرافیا و ساختار فرهنگی و شهری و همچنین رفتار شهروندان و جامعه بستگی دارد و برای هر شهر باید نسبت به پارامترهای همان شهر تبیین شود.

و در آخر، شهر هوشمند یک هدف نیست، بلکه یک شیوه زندگی (Life Style) است.